Thế nhưng, không phải 16 DN bị thu hồi giấy phép đều do vi phạm, mà bởi phần lớn trong số đó trả giấy phép, không đổi giấy phép mới vì hoạt động... không hiệu quả, khó có thể "cầm cự" khi thị trường XKLĐ đang đi xuống...

Lao động chê thị trường

Tuyển 50 LĐ đi Singapore với mức lương hàng ngàn USD,  thân chinh ra Hà Nội tuyển LĐ, song ông Bùi Xuân Năm - Giám đốc Selaco - vẫn không thể "gom" đủ. Tương tự, Cty Airseco cho biết nhiều tháng nay LĐ đăng ký đi Trung Đông giảm hẳn, cho dù mức lương được nâng lên và Cty dành rất nhiều ưu đãi.

"Nóng" như thị trường Đài Loan giờ đây cũng khan hiếm LĐ, ông Nguyễn Bá Luận - Chủ tịch HĐQT Cty Thái Minh - cho biết. Chỉ trong 1 tuần, đơn vị này đã từ chối tới 7 đơn hàng của đối tác Đài Loan, phần vì không tuyển đủ LĐ, nhưng lý do quan trọng hơn là phí môi giới vượt quá quy định.

Thị trường Nhật Bản hiện được nhiều DN quan tâm, đơn hàng nhiều hơn mọi năm, song số lượng LĐ có nhu cầu cũng đã giảm nhiều so với những năm trước. Thị trường Malaysia thì đã suy thoái đến cực điểm, các DN cho biết giảm tới 99%.

Sôi động đến thời điểm này chỉ có thị trường Hàn Quốc và một số thị trường mới như Canada, Hoa Kỳ, CH Czech, Macau... Thị trường Canada, sau khi Cty Châu Hưng đưa được những LĐ đầu tiên xuất cảnh, một số DN bắt đầu lao vào khai thác đơn hàng và rầm rộ tuyển LĐ với chi phí lên tới 300 triệu đồng/người. Song theo Cục QLLĐNN thì số DN được phép khai thác thí điểm thị trường này chưa quá 3 đơn vị.

Thị trường Hoa Kỳ sau gần 2 năm im ắng, đến cuối tháng 5.2008 bỗng rộ lên khi cả 5 Cty thí điểm làm thị trường này là TTLC; AIC Airseco; Simco; Viracimex đều công bố đã đưa được LĐ sang Hoa Kỳ làm việc. Đơn cử như Cty TTLC, đến thời điểm này đã có hơn 20 LĐ đến làm việc tại Hoa Kỳ và vẫn đang tiếp tục tuyển dụng số lượng lớn.

Tuy nhiên, các DN đều tỏ ra lo lắng và không dám mạo hiểm đầu tư lớn cũng như khai thác các đơn hàng "hoành tráng", bởi các quy định pháp lý trong tiếp nhận LĐ của các nước Châu Âu, Châu Mỹ còn rất mới mẻ.  Bên cạnh đó, NLĐ kỳ vọng thị trường Châu Âu, Châu Mỹ bởi lương cao, nhưng do chi phí lớn và điều kiện khá ngặt nghèo nên cũng không hào hứng với các thị trường cao cấp này.

Bán, cho thuê giấy phép lại "tái xuất giang hồ"

Bức tranh XKLĐ năm nay nói chung trong mắt DN là màu xám. Với các DN, vấn đề mấu chốt là thiếu nguồn nhân lực để thực hiện công tác nghiệp vụ XKLĐ, trong khi thị trường đòi hỏi các Cty phải chuyên nghiệp hơn.

Theo quy định mới của luật, việc cấp đổi giấy phép mới đã được Bộ LĐTBXH thực hiện từ năm 2007, đến nay đã có 119 DN được đổi giấy phép và hoạt động theo giấy phép mới. Quy định mới cũng cho phép DN được mở 3 đầu mối hoạt động XKLĐ và "dẹp" hết các trung tâm, cơ sở đào tạo trá hình. 

Song trên thực tế, nhiều DN vừa mở 3 đầu mối vừa thành lập các trung tâm, cơ sở đào tạo, thực chất là các đầu mối nhỏ hơn để thực hiện hoạt động XKLĐ như một pháp nhân độc lập. Đáng lưu ý là sau một thời gian im hơi lặng tiếng,  một số  Cty môi giới Đài Loan đã quay lại và hợp tác với DN Việt Nam để thành lập các trung tâm, cơ sở đào tạo, nhưng thực chất là "bán cái" để Cty môi giới Đài Loan làm, Cty Việt Nam chỉ đứng danh nghĩa giấy phép.

Mới đây, qua thông tin từ NLĐ, phóng viên Việc làm đã "tận mục sở thị" một cơ sở đào tạo như vậy của Cty môi giới Linh Chi (Đài Loan) hoạt động tại xã Vân Nội, huyện Đông Anh, Hà Nội. Lao động ở cơ sở này do 2 Cty Việt Nam gom về nhưng mọi hoạt động đều do phía Cty Linh Chi quản lý, giám sát, thậm chí đến đồng phục của học viên ở cơ sở này cũng là của Linh Chi. Tại cơ sở này, Linh Chi thường xuyên tổ chức cho các Cty sử dụng LĐ Đài Loan về tuyển LĐ và làm các thủ tục để LĐ xuất cảnh bằng giấy phép của các Cty Việt Nam.

Bên cạnh  hiện tượng cho môi giới núp bóng, thực trạng hoạt động của các DN XKLĐ còn đáng lo ngại ở chỗ do một giấy phép được lập 3 đầu mối nên nhiều DN trước chỉ có 1 đầu mối giờ đang "bung" ra 3 đầu mối với kỳ vọng hoạt động hiệu quả hơn.  Song do thị trường có dấu hiệu sụt giảm và bản thân nhân lực của các đầu mối mỏng, chưa chuyên nghiệp nên 3 đầu mối hầu như không tạo được chuyển biến đáng kể.

Mặt khác, nhân lực trong lĩnh vực này cũng không dồi dào nên có hiện tượng các DN cho phép cả những cá nhân từng rất nổi tiếng trong "làng cò mồi" XKLĐ trở thành một đầu mối hợp pháp của mình. Các DN "đầu đàn" hiện đều kêu ca bị "mất nhân lực" bởi các Cty khác. Đã có cả tình trạng một người vừa làm trưởng chi nhánh của đơn vị này, vừa là cổ đông trong đơn vị khác, thậm chí còn là trưởng cơ sở đào tạo XKLĐ của đơn vị đó.

Phó Cục trưởng Cục QLLĐNN Đào Công Hải cho hay Cục QLLĐNN sau khi tiến hành cấp, đổi giấy phép mới cho DN sẽ đổi mới công tác quản lý trong lĩnh vực này, trong đó đã đặt ra vấn đề hậu kiểm hoạt động của DN một cách chặt chẽ. Tuy nhiên, thực tế mà phóng viên khảo sát ngay trên địa bàn Hà Nội thì hiện tượng làm "khoán" hay " bán cái" cho các cơ sở, trung tâm... vẫn còn tồn tại, thậm chí nhiều cơ sở còn trương biển một cách ngang nhiên.

Làm gì để "thoát hiểm"?

"Thời kỳ phụ trách ở Bộ LĐTBXH, rất nhiều anh em bạn bè ngó nghiêng hỏi xin cấp phép XKLĐ. Lời đầu tiên tôi nói là họ không nên vì tôi nhìn thấy tiềm lực của họ và phân tích, nếu anh quản lý không tốt, chỉ một hợp đồng là phá sản. Mà phá sản cũng không được yên vì đây là hoạt động đặc thù, nhạy cảm, trách nhiệm lâu dài. DN không có năng lực thì không nên làm, không nên nghĩ rằng kiếm tiền từ dịch vụ XKLĐ là quá dễ" - ông Nguyễn Lương Trào - nguyên Thứ trưởng Bộ LĐTBXH, Chủ tịch Hiệp hội XKLĐ - tâm sự.

Quả thực, không ít DN có tiềm lực tài chính mạnh tưởng như làm XKLĐ sẽ hoành tráng, nhưng thực tế thì tiền không phải là vấn đề quyết định hiệu quả.  Nhiều TCty  vốn lớn đã xin giấy phép rồi lập ra một bộ phận làm XKLĐ, nhưng không coi đó  là bộ phận sống còn của Cty nên không đầu tư nhiều và quan tâm thực sự nên đã xảy ra hai tình trạng: Không phát triển được hoặc hoạt động có nhiều vi phạm.

XKLĐ không phải là công việc kinh doanh đơn thuần mà đòi hỏi DN phải có kỹ năng, kinh nghiệm cũng như một chiều dài trách nhiệm khi thực hiện các hợp đồng. Nếu DN không tổ chức công việc tốt, khả năng tiếp cận thị trường, đội ngũ nhân sự tốt, chuyên nghiệp, thạo việc, không xuất phát từ quan điểm hài hoà giữa quyền và lợi ích DN-NLĐ thì  rất khó có thể thành công.

Phải đầu tư thực sự và có chiến lược phát triển chính là "lối đi" cho các DN XKLĐ trong thời điểm hiện nay.