Ngày 12.3, người tiêu dùng (NTD) bị dội "gáo nước lạnh" khi Bộ Tài chính tăng thuế nhập khẩu (NK) ôtô cả cũ và mới thêm 10%. Tuy nhiên, đến ngày 21.4 thì NTD "sốc nặng" khi thuế NK ôtô nguyên chiếc tiếp tục tăng thêm 13% và ở mức 83%.

Bị động về chính sách

Trao đổi với phóng viên Báo Lao Động ngày 22.4, một chuyên gia kinh tế bức xúc nói: Bộ Tài chính hành xử quá khó hiểu khi mà chỉ trong 16 tháng trời; chính sách thuế NK ôtô mới thay đổi xoành xoạch tới 5 lần, cộng với vài lần giảm - tăng thuế NK ôtô cũ. Phải chăng với công cụ trong tay, Bộ Tài chính cứ thay đổi, mặc kệ các hoạt động DN, thị trường, NTD phải chạy theo? Hay là công tác dự báo nhu cầu của các nhà điều hành quá yếu kém?

Chuyên gia này đặt vấn đề: Tại sao ngay sau khi gia nhập WTO, Bộ này lại không công bố lộ trình giảm thuế dự kiến? Tại sao ngay cả khi Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải yêu cầu phải làm việc này thì Bộ Tài chính cho đến nay vẫn lặng im?

Chuyên gia này bình luận: Với kiểu điều hành chính sách giật cục; mức thuế cứ "loạn" theo thời cuộc thì riêng với mặt hàng ôtô không thể nào có sự bình ổn thị trường cũng như giá cả. Bên cạnh đó, hoạt động XNK cũng như sản xuất sẽ luôn luôn bị động mà hậu quả là NTD lĩnh đủ.

Chúng ta đang cố gắng và kêu gọi toàn dân tiết kiệm, chống lạm phát. Lạm phát nói nôm na là mất cân đối tiền - hàng (tiền > hàng). Vậy để chống lạm phát cần làm lại cân đối tiền hàng. Mai Văn Hoạt

Xem tiếp

Cho đến ngày 22.4, lời giải thích duy nhất ghi nhận được từ Bộ Tài chính là việc tăng thuế NK ôtô là để thực hiện chính sách hạn chế nhập siêu, giảm lạm phát và để ổn định tình hình kinh tế.

Tỏ ra đồng thuận với quan điểm trên; song ông Tuấn Anh (Bộ Công Thương) lại không đồng tình với cách mà Bộ Tài Chính áp dụng trong điều hành chính sách.

Ông Tuấn Anh cho biết: Đành rằng trong hoàn cảnh khó khăn, thuế sẽ là công cụ hỗ trợ tích cực để hạn chế nhập siêu. Thế nhưng nếu xét trong cả quá trình thì rõ ràng việc điều hành đã quá bị động vào thời cuộc.

Chuyên gia này phân tích: 3 lần giảm thuế từ 90% xuống còn 60% trong năm 2007 và đầu năm 2008 chính là một phần nguyên nhân dẫn đến nhập siêu.

Cụ thể năm 2007, lượng xe NK gấp 2 - 3 lần năm 2006; tương đương với gần 30.000 xe và khoảng gần 550 triệu USD. Đặc biệt, chỉ riêng 3 tháng đầu năm 2008, lượng xe đã đạt gần 10.000 xe. Rõ ràng với sự điều hành bị động này, các mức thuế chỉ tạo nên những cơn sốc cho NTD, gây sốt giá trên thị trường, mất cân bằng cung cầu... chứ ít đóng góp vào mục tiêu điều hành vĩ mô, đảm bảo các yếu tố bài bản cần có của một chính sách kinh tế.

Chuyên gia này cũng đặt câu hỏi: Nếu việc tăng thuế phù hợp với cam kết WTO; hạn chế nhập siêu... thì phải chăng đây chính là sự sửa sai của Bộ Tài chính?

Có phải là sự bảo hộ?

Cho đến ngày 22.4, lời giải thích duy nhất ghi nhận được từ Bộ Tài chính là việc tăng thuế nhập khẩu ôtô là để thực hiện chính sách hạn chế nhập siêu, giảm lạm phát và để ổn định tình hình kinh tế. >> Ý kiến của bạn?

Tháng 8.2007, Bộ Tài chính đã từng căng thẳng với Hiệp hội các nhà sản xuất ôtô VN (VAMA) trong cuộc đấu tranh nhằm giảm giá bán xe ôtô trong nước. Tuy nhiên đến nay có thể nhận thấy, VAMA đã nuốt lời hứa là giảm giá bán xe ôtô; trong khi đó thì Bộ Tài chính cũng đã thất bại trước các mục tiêu lấy thuế làm công cụ để giải tỏa cơn khát của thị trường, hạ giá bán xe.

Tuy nhiên có một câu hỏi lớn là liệu VN có quay trở lại tình trạng bảo hộ cho các DN sản xuất ôtô trong nước? Theo các chuyên gia, dù có thừa nhận hay không thì những diễn biến hiện nay đều cho thấy dấu hiệu khá rõ của tình trạng này.

Tháng 3.2008, khi tăng thuế từ 60% lên 70%, Bộ Tài chính đã khăng khăng cho rằng "mức thuế 70% là hợp lý". Thế nhưng chỉ sau hơn 1 tháng, sự hợp lý này đã nhanh chóng trở thành bất hợp lý (?).

Tuy nhiên, điều bất hợp lý vẫn chưa hết. Ngày 22.4 luật gia Hữu Dung đã có phân tích: Thuế NK linh kiện ôtô trước đây là từ 3% đến khoảng 25% và nay chỉ tăng thêm từ 3% - 5% tuỳ loại. Nếu cộng thêm chi phí nhân công, máy móc và các loại thuế khác thì giá thành vẫn quá thấp với ôtô nguyên chiếc sau khi chịu thuế.

Đồng thuận quan điểm này, một chuyên gia khác cũng khẳng định: Với việc chỉ phải nộp thuế NK linh kiện khoảng 30%, thuế VAT 10% thì với giá bán hiện nay, các DN sản xuất trong nước thực chất đã thu được khoản lợi nhuận khổng lồ.
 
Các chuyên gia nhận định điều này đã rất gần với sự bảo hộ cả về hình thái kinh doanh cũng như thuế suất. Trong khi đó, bản thân các DN trong nước (thực chất là liên doanh với nước ngoài) từ lâu đã không thực hiện đầy đủ cam kết, không hoàn thành mục tiêu nội địa hóa. Nếu xét về mặt pháp lý thì đây cũng là sự bảo hộ.