Theo ông Nguyễn Thanh Hoà (Thứ trưởng Bộ LĐTBXH), nguyên nhân sơ bộ dẫn đến đình công tại Jordan là do cách tính lương cho CN không đúng. Khi CN đình công đã xảy ra việc xô xát giữa nội bộ CN ta (giữa người đình công và không đình công); sau đó cảnh sát nước bạn đến can thiệp thì xảy ra xô xát giữa 2 bên.

Ông Hoà cho hay, ông Trần Việt Tú (tham tán, đại diện Đại sứ quán VN tại Ai Cập) được cử đi Jordan để tìm hiểu vụ việc. Tại cuộc gặp gỡ với báo chí, báo cáo mới nhất của ông Trần Việt Tú được công bố: "Tôi xuống khu công nghiệp và gặp Giám đốc Labour Office thuộc Bộ Lao động phụ trách cả khu vực đó và Phó Cảnh sát trưởng Sahab, nơi có khu công nghiệp.

Hai người này đều đã nhiều lần tới thương thuyết với CN VN cũng như can dự vào cuộc xung đột ngày 19.2. Cả hai đều không công nhận đã làm gì hại CN và chủ yếu là để bảo vệ họ.

Ông Rieyes - Giám đốc Văn phòng Lao động ở Jordan - cùng tôi lên gặp toàn bộ 176 nữ CN, kêu gọi mọi người hợp tác, trở lại làm việc và ông sẵn sàng giúp đỡ như một người bạn, quên những gì đã xảy ra. CN ào ạt phản đối, chỉ trích...

Tôi thấy không thể nói chuyện như vậy, đề nghị ông ra về. Tôi có hỏi cả hai người về sự việc xô xát, nhưng họ đều chối không làm hại người mình, chỉ ngăn chặn đánh nhau. Do đó, tôi chỉ yêu cầu họ giúp đỡ, bảo vệ an toàn và lợi ích cho CN VN".

Về việc đưa CN bị ốm đi viện và đi cấp cứu, ông Trần Việt Tú xác minh và cho biết: "Cty không đáp ứng kịp việc đưa CN cấp cứu thì CN kêu gào và khi tôi đề nghị Cty bố trí, có xe đi bệnh viện thì cho người ốm đi, nhưng phải thuyết phục rất lâu CN mới đi bệnh viện. Họ cứ vin vào những chuyện nhỏ nhặt để cản trở mọi nỗ lực. Theo yêu cầu, tôi đã bàn với giám đốc Cty cho những người ốm và một số người để giúp đỡ họ về trước. Phía bạn hứa sẽ trao đổi ngay với Cty cung ứng lao động để quyết định".

Ông Hoà cho biết thêm, vụ đình công, xô xát này, Bộ LĐTBXH đang nỗ lực cùng các cơ quan chức năng điều tra xác minh để sớm có kết luận cuối cùng.

Về tính chất vụ việc, ông Tú nhận xét: "Mọi phức tạp hiện nay đều do nhóm 176 NLĐ. Tôi đã bỏ ra nhiều giờ gặp toàn bộ và từng nhóm, phân tích khả năng thắng kiện rất ít vì bản thân họ tự cho mình quyền trừng trị, phá phách làm tổn hại vật chất của đồng nghiệp (những CN cùng làm), tạo nên vụ ẩu đả ngày 19.2... trong khi Cty đã sửa đổi lương, trung bình 280-300USD, sau khi trừ một số khoản còn 210-230USD/tháng, hứa bảo đảm hợp đồng, tính đủ thời gian làm thêm...".

Về nguyên nhân 107 NLĐ VN bị chết tại Malaysia trong năm 2007, ông Hoà cho biết, có nhiều nguyên nhân trong đó có nguyên nhân sức khoẻ NLĐ không đảm bảo. Nguyên nhân này có lỗi của các bệnh viện và các cơ sở y tế, khám bệnh qua loa; có cả tình trạng "chạy chọt" để được đi xuất khẩu lao động.

Bên cạnh đó cũng có nguyên nhân là NLĐ bị tai nạn lao động, tai nạn giao thông. Trả lời câu hỏi của báo chí về việc có băng nhóm người VN ở Malaysia đi trấn lột, đột nhập phòng NLĐ, đặc biệt là kỳ lĩnh lương cướp tiền, tài sản... nếu kháng cự sẽ bị sát hại - ông Hoà thừa nhận: Đây là vấn đề nhức nhối, Bộ LĐTBXH sẽ phối hợp với công an và cơ quan ngoại giao để khắc phục tình trạng này. Về bồi thường cho NLĐ bị tử vong, theo quy định sẽ được bồi thường khoảng 20.000-23.000 ringgit (tương đương 6-7 nghìn USD).

Trước câu hỏi từ trước đến nay đã có bao nhiêu trường hợp được bồi thường, cụ thể là 107 trường hợp tử vong tại Malaysia trong năm 2007 - ông Hoà và cả Cục Quản lý lao động ngoài nước cũng không nắm được con số cụ thể. Ông Hoà cho biết thêm, hiện nay thủ tục giải quyết bồi thường cho NLĐ ở nước bạn rất lâu (3-4 tháng) tạo nên tâm lý bức xúc cho thân nhân của người chết.

Ông Nguyễn Xuân Nga - Phó Trưởng ban CSKTXH Tổng LĐLĐVN: "Phải có cơ chế bảo vệ NLĐ VN làm việc ở nước ngoài". Thực tế cho thấy xuất khẩu LĐ đã góp phần đáng kể trong việc giải quyết việc làm, đào tạo nghề, xoá đói giảm nghèo và cải thiện đời sống cho một bộ phận NLĐ. Phần lớn NLĐ hiện nay khi ra nước ngoài làm việc còn có suy nghĩ đơn giản, nặng về lợi ích cá nhân, chưa quan tâm đến lợi ích cộng đồng. Mặt khác một số DN sử dụng LĐ VN đã vi phạm hợp đồng LĐ đã ký kết với đối tác và NLĐ như: Phải làm những nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm với thời gian làm việc kéo dài; tiền lương, tiền thưởng và các khoản phúc lợi xã hội bị cắt xén... Trên cơ sở của Bộ luật LĐ đã sửa đổi bổ sung, để bảo vệ NLĐ đang làm việc theo hợp đồng ở nước ngoài, chúng ta cần phải tập trung vào một số nội dung sau: Cần truyền tải đầy đủ các thông tin về thị trường LĐ ngoài nước, các quy định của Nhà nước về xuất khẩu LĐ, tuyên truyền giáo dục pháp luật về xuất khẩu LĐ; sắp xếp lại các DN XKLĐ và xây dựng tiêu chí chất lượng hoạt động của DN; tăng cường kiểm tra giám sát và xử lý kịp thời, nghiêm minh các vi phạm; cần chú ý đến công tác tuyển LĐ và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan đại diện của VN ở nước ngoài... Đặc biệt, cần xem xét thành lập ban cán sự CĐ ở những nước có đông LĐ VN, nhằm phối hợp với các cơ quan sứ quán, ban quản lý LĐ, các DN XKLĐ để nắm thông tin về việc làm, đời sống, điều kiện LĐ và tham gia giải quyết các vấn đề phát sinh trong quan hệ LĐ nhằm bảo vệ quyền lợi NLĐ. Đặng Tiến ghi