Tuy nhiên, theo các chuyên gia về pháp luật lao động thì chuyện này không khả thi, bởi thực tế diễn ra không giống những gì luật quy định.
Thực trạng tranh chấp
Theo thống kê, từ 2003 đến 2007, Bình Dương xảy ra 361 vụ ngừng việc (chủ yếu ở khu vực FDI). Riêng năm 2007 xảy ra 185 vụ (gấp 2,4 lần bình quân của 5 năm trước), trong đó khu vực FDI chiếm 87%. Đến năm 2008, tình hình giá cả tăng cao, sáu tháng đầu năm xảy ra 74 vụ, trong đó có 72 vụ ở các DN FDI (97,30%). Riêng tháng 7.2008 đã xảy ra 24 vụ (22 vụ ở khu vực FDI) và tình hình tranh chấp lao động trong tháng 8.2008 đang diễn biến phức tạp.
Hầu hết các vụ ngừng việc hiện nay đều có một điểm chung là NLĐ đòi nâng lương vì với mức lương được trả cao hơn một ít so với lương tối thiểu do Nhà nước quy định, NLĐ không sống nổi. Theo báo cáo mới đây của LĐLĐ tỉnh Bình Dương, thu nhập bình quân trong các KCN theo ngành nghề như sau: Dệt, may, da giày, chế biến gỗ 1,2 triệu đồng/tháng; cơ khí, điện tử 1,3 triệu đồng/CN/tháng; ngành khác 1,1 triệu đồng/CN/tháng.
Ngoài ra, một số DN còn có chế độ thưởng chuyên cần từ 20 ngàn đồng đến 100 ngàn đồng/tháng; hỗ trợ tiền nhà trọ từ 60 ngàn đồng đến 100 ngàn đồng/tháng... Nếu cộng gộp tổng các khoản được hưởng (kể cả miệt mài tăng ca) thì thu nhập bình quân CN chỉ khoảng 1,5 triệu đồng/tháng. Với thu nhập đó, 10 năm trước CN có thể tự giải quyết được 3 nhu cầu tối thiểu để tồn tại, đó là có cơm ăn, có áo mặc và thuê được chỗ ở tạm, nhưng với vật giá hiện nay thì rất khó khăn!
Đặc biệt, do tiền lương thấp, CN buộc phải thường xuyên tăng ca quá sức để có thêm thu nhập bù đắp các khoản thiếu hụt và họ xem bữa ăn giữa ca là bữa ăn chính, là nguồn cung cấp chất dinh dưỡng chủ yếu để tái tạo sức lao động, nên thường đấu tranh đòi hỏi nâng cao chất lượng bữa ăn. Cũng chính vì vậy CN thường đấu tranh đòi tăng lương, tăng thưởng, và rất dễ bỏ việc khi có DN khác trả lương cao hơn, dù chỉ từ 10 ngàn đồng đến 20 ngàn đồng/tháng..., khiến lực lượng lao động ở các DN thường xuyên biến động và tranh chấp lao động ngừng việc ngày càng nhiều hơn.
Liệu có khả thi?
Tại buổi họp gồm đại diện một số DN FDI thuộc Hiệp hội Thương gia Đài Loan, Hiệp hội các Nhà đầu tư Hàn Quốc, Hiệp hội các Nhà đầu tư Nhật Bản... với các cơ quan chức năng và Ban quản lý các KCN tỉnh Bình Dương hôm 26.8, nhiều DN cùng chất vấn: Chúng tôi đã trả lương (1,5 triệu đồng) - cao hơn nhiều so với quy định của Nhà nước - vì sao các cơ quan chức năng cứ để tình trạng CN đình công tự phát mà không xử lý?
Ông Nguyễn Tầm Dương - Phó Chủ tịch LĐLĐ tỉnh Bình Dương - trả lời: "Quá trình hoạt động tại VN, các ngài có 2 mối quan hệ. Quan hệ thứ nhất giữa DN với Nhà nước thông qua quy định pháp luật, các ngài không vi phạm về tiền lương là đúng. Nhưng còn mối quan hệ thứ hai giữa DN với CN thì tiền lương phải do hai bên thỏa thuận. CN ngừng việc là để đòi thỏa thuận về lương".
Vậy, tình trạng CN ngừng việc hiện có phải đình công bất hợp pháp? Trả lời câu hỏi của PV Báo Lao Động, ông Nguyễn Tầm Dương xác định: "Về mặt lý luận, đình công là biểu hiện của quan hệ lao động tập thể, trong khi CN ngừng việc đòi thỏa thuận về tiền lương lại là quan hệ cá nhân, bởi lẽ: Tiền lương là một trong ba nội dung chính của từng HĐLĐ cụ thể được ký kết giữa NLĐ và NSDLĐ. Có điều, do nhiều NLĐ đòi thỏa thuận về tiền lương cùng một lúc, tại cùng địa điểm, với cùng nội dung, khiến nhiều người lầm tưởng đó là tranh chấp lao động tập thể dẫn đến đình công".
Một câu hỏi chúng tôi đặt ra và cũng là thắc mắc chung của nhiều thành viên ở các hội đồng hòa giải lao động cơ sở, đó là: Các cuộc ngừng việc trong thời gian qua không do CĐCS tổ chức, NLĐ cũng không bầu đại diện. Vậy, chủ DN sẽ kiện ai để đòi bồi thường thiệt hại (nếu có)? Và, liệu toà án có thể lôi hàng ngàn CN ra tòa xét xử, buộc họ bồi thường do đình công bất hợp pháp?