Song thực tế cho thấy, chất lượng TVPL của CĐ còn nhiều bất cập, hiệu quả chưa cao và chưa tạo được thói quen cho người LĐ tự tìm đến TVPL.
Người LĐ kém hiểu biết pháp luật
Theo tư vấn viên (TVV) Trung tâm TVPLCĐ Hà Nội Vũ Thị Hương, sự kém hiểu biết pháp luật của NLĐ tập trung ở CN nhập cư, ngoại tỉnh làm việc tại các DN ngoài QD, liên doanh, vốn đầu tư nước ngoài. Ví dụ, tại một DN may có CN hỏi "Chơi BHXH là như thế nào?". BHXH là quyền lợi thiết thân, vậy mà NLĐ lại hiểu như một thứ để "chơi". Không ít CN còn "nhắm mắt" ký vào HĐLĐ mẫu mà DN đưa ra, không cần biết trong đó quy định những quyền lợi gì cho mình. Kiến thức pháp luật "mù mờ", hiểu biết về tổ chức CĐ cũng lơ mơ.
Ở Cty TNHH Kyung Sun VN, có CN hỏi TVV "vì sao gia nhập CĐ lại không được đi nghỉ mát?", trong khi các quyền lợi khác quan trọng hơn như CĐ sẽ bảo vệ NLĐ khi xảy ra tranh chấp LĐ thì CN không hỏi. Dẫn chứng vụ CNLĐ Cty TNHH Bút Chì Mitsubishi (KCN Bắc Thăng Long) kiến nghị đòi phế truất chủ tịch CĐ Cty vì đàm phán với chủ DN chưa được như mong muốn của NLĐ; song, tại cuộc họp có cả chủ DN và CĐ cấp trên cơ sở, thì trên 200 CN không dám nói về các kiến nghị đó. Giám đốc TT TVPLCĐHN Phùng Thị Thanh Nhàn nhận xét: "Đấu tranh trực diện của CNLĐ rất non kém".
Vấn đề đáng nói là NLĐ chưa chủ động xin TVPL, chỉ khi quyền lợi bị xâm hại mới tìm đến TVPLCĐ. Tại buổi làm việc với TT TVPLCĐHN mới đây, chúng tôi gặp 2 LĐ nữ - đang làm việc cho một Cty nước ngoài - đến TVPL về việc bồi thường chi phí đào tạo khi chấm dứt HĐLĐ trước thời hạn; về chế độ thai sản...
Đây là hai trường hợp có hiểu biết nhất định về pháp luật, muốn được tư vấn để củng cố thêm những điều họ đã biết. Còn đa số LĐ trực tiếp trình độ văn hoá thấp, càng không biết có trung tâm TVPL để liên hệ tư vấn khi quyền lợi bị xâm phạm. "CNLĐ không tự nguyện thì CĐ rất khó tuyên truyền" - Phó Chủ tịch CĐ các KCN-CX HN Hà Văn Cường nói và dẫn chứng: 30 CĐCS tại các KCN-CX gồm 35.000 CNLĐ, nhưng mỗi CĐCS chỉ có 1 tư vấn viên (được lựa chọn trong BCH CĐCS). Dù CĐ tổ chức TVPL trực tiếp, phát tờ rơi,
ápphích tuyên truyền nhưng CN không mặn mà. Họ chỉ quan tâm đến việc làm, thu nhập; do làm việc quá căng, xong việc họ chỉ mong về nghỉ, không muốn ở lại nghe TV. Khi xảy ra vụ việc, CN mới ý thức được vấn đề này, nhưng ở xa nên CN không thể đến TVPL trực tiếp, mà cử đại diện hoặc gọi điện thoại đến CĐ xin tư vấn.
Làm gì để thu hút NLĐ tìm đến TVPL
Phân tích tính chất phức tạp, quy mô lớn, thời gian kéo dài của 21 cuộc ngừng việc, đình công xảy ra trên địa bàn HN trong 6 tháng đầu 2008, Phó Chủ tịch thường trực LĐLĐ TPHN Lê Thanh Đà cho rằng, nguyên nhân chính vẫn do sự kém hiểu biết pháp luật của NLĐ - làm ngược quy trình đình công (nghỉ việc trước rồi mới đệ đơn kiến nghị chủ DN). Theo Trung tâm TVPLCĐ HN, chỉ khoảng 20-30% LĐ ở các DN ngoài nhà nước nắm được Luật LĐ và Luật CĐ. Sự thiếu hụt kiến thức pháp luật của NLĐ có phần trách nhiệm của tổ chức CĐ, cụ thể là những CB làm công tác TVPL.
Theo số liệu chưa đầy đủ của các LĐLĐ địa phương, CĐ ngành, tổng số CB làm công tác TVPL tại các trung tâm, văn phòng TVPL là 181 người. Trong đó, 131 CB kiêm nhiệm và chỉ 81 người có trình độ ĐH luật. Đó cũng là điểm yếu của CBCĐ. Theo nhiều tư vấn viên, những khó khăn, vướng mắc trong quá trình đưa pháp luật LĐ đến với NLĐ trước hết ở khâu tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ và kỹ năng cho CB TVPL chưa được quan tâm thường xuyên, chưa đáp ứng yêu cầu.
Có nhiều tư vấn viên CĐ cấp trên cơ sở cũng ít đến các DN. TVPL trực tiếp cho NLĐ là biện pháp đạt hiệu quả nhanh nhất, nhưng chủ DN lại không tạo điều kiện thời gian cho CĐ, mà chỉ cho TV ngoài giờ. Nhưng sau nhiều giờ làm việc mệt mỏi, CN còn đâu tâm trí để nghe tuyên truyền. Mặt khác, thiếu kinh phí cũng làm cho lượng thông tin đến với NLĐ quá mỏng...
Để tạo thói quen cho NLĐ tìm đến TVPL, điều quan trọng là phải xây dựng được mạng lưới TVV cơ sở đủ mạnh về số lượng và chất lượng. Tại các KCN-CX, ban quản lý phải làm việc với giới chủ, yêu cầu DN có chương trình giới thiệu pháp luật hàng năm cho CN và dành thời gian cho CĐ hoạt động.
Trong chương trình đào tạo nghề ở các trung tâm từ cấp bộ đến cơ sở, cần có nội dung giáo dục pháp luật. Mỗi đợt tập huấn về TVPL, nên chú trọng đối tượng tổ trưởng tổ CĐ và đưa nội dung này vào sinh hoạt tổ CĐ... Vấn đề quan trọng nữa là xây dựng TƯLĐTT cấp ngành và định mức LĐ tại DN, để tạo hành lang pháp lý cho CĐ hoạt động.
>> Bài 1: Bên nào cũng có nỗi lo