Song, sự thay đổi về tính chất trong quan hệ LĐ đòi hỏi phải nhận thức rõ và đầy đủ hơn vai trò CĐ - trước hết là người đại diện bảo vệ quyền lợi hợp pháp của CNVC-LĐ.

Kinh tế thị trường (KTTT) đã dẫn đến không ít CNLĐ thất nghiệp, tạo chênh lệch thu nhập giữa các thành phần kinh tế, ngành nghề khiến một bộ phận CN có thu nhập cao, đủ tích luỹ và một bộ phận CN thu nhập thấp chỉ đủ trang trải chi phí cần thiết trong cuộc sống. Hội thảo "Vai trò CĐ trong cơ chế thị trường" do Bộ Xây dựng (XD) và CĐ XDVN tổ chức (23.4) nhận định: "Đây là trở ngại về mặt xã hội tồn tại ngay trong nội bộ GCCN". Trong bối cảnh đó, CĐ cần thể hiện vai trò trọng điểm nào?

CĐ trong quan hệ LĐ

Phân tích một số tác động chủ yếu đối với tổ chức CĐ trong KTTT, Phó Chủ tịch thường trực Tổng LĐLĐVN Nguyễn Hoà Bình cho rằng: "Vai trò Nhà nước có sự thay đổi tương đối căn bản, từ chỗ là người vừa "cầm lái", vừa "cầm chèo" chuyển sang chủ yếu "cầm lái". Do vậy, phương thức hoạt động của CĐ phải có sự thay đổi mạnh mẽ, bởi cách thức bảo vệ NLĐ thông qua việc yêu cầu sự can thiệp trực tiếp của Nhà nước bằng các biện pháp HC vào quan hệ LĐ sẽ được từng bước thay thế bằng các phưong thức của KTTT là thương lượng, đàm phán và đối thoại.

Đặc biệt, tính chất quan hệ LĐ có sự thay đổi về chất, xung đột lợi ích giữa NLĐ và người sử dụng LĐ có xu hướng ngày càng tăng, các vụ tranh chấp LĐ và đình công cũng tăng (năm 1995 xảy ra 60 vụ đình công, 2007 là 541 vụ và riêng quý I/2008 đã 200 vụ). Trong khi đó, cơ sở giải quyết các tranh chấp LĐ chưa tuân thủ quy định của pháp luật, chưa giải quyết được tận gốc mà chủ yếu giải quyết sau đình công.

Việc xuất khẩu LĐ và LĐ di cư đang phát sinh nhiều vấn đề liên quan đến hoạt động bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của NLĐ. Hoạt động thương lượng tập thể và TƯLĐTT cũng như cơ chế đối thoại xã hội ba bên, hợp tác tại nơi làm việc đều kém phát triển, không hiệu quả. Đến nay, mới chỉ 30% số DN có vốn đầu tư nước ngoài và khoảng trên 10% số DN tư nhân VN tiến hành thương lượng, ký kết TƯLĐTT.

Những bất cập nói trên đặt ra cho tổ chức CĐVN nhiều việc phải làm, trong đó có phát triển đoàn viên và bảo vệ NLĐ khu vực kinh tế ngoài Nhà nước.

CĐ trong quan hệ với chính quyền

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, xây dựng mối quan hệ chặt chẽ giữa chính quyền và CĐ là chủ đề được bàn thảo nhiều tại hội thảo "Vai trò của CĐ trong cơ chế thị trường".

Chủ tịch CĐ TCty Sông Đà Phạm Văn Quản cho biết: TCty là một trong số các đơn vị dẫn đầu ngành XD về sắp xếp, đổi mới các DNNN, nay đang hoạt động theo mô hình Cty mẹ-Cty con. Những mối quan hệ mới phát sinh dẫn đến lợi ích trong DN cũng thay đổi đòi hỏi CĐ phải xây dựng mối quan hệ hài hoà. Ngoài sự lãnh đạo của Đảng và phối hợp với Đoàn TNCS, quan hệ của CĐ TCty với chuyên môn là vừa quan hệ với HĐQT, vừa quan hệ với giám đốc.

HĐQT chịu sức ép từ phần vốn của Nhà nước, cổ tức của cổ đông, đời sống NLĐ. Giám đốc chịu sức ép từ kế hoạch giao của HĐQT. Để có sự phối hợp chặt chẽ giữa CĐ với HĐQT và giám đốc, trước tiên CĐ phải chủ động trao đổi thẳng thắn với chính quyền về những quan điểm, trách nhiệm của hai bên...

Chủ tịch CĐ TCty Vật liệu XD số 1 Nguyễn Xuân Trường nhận xét rất có lý rằng: Hoạt động CĐ trong các Cty CP đa số gặp rất nhiều khó khăn vì nhiều lý do khác nhau. Để làm tốt chức năng, nhiệm vụ, CĐ có nhiều mối quan hệ cần được giải quyết, trong đó quan hệ của CĐ với HĐQT và ban điều hành là mối quan hệ quan trọng nhất, thường xuyên nhất. Mối quan hệ này thể hiện trong quy chế làm việc của HĐQT, TGĐ với ban thường vụ CĐ. Còn Chủ tịch CĐ TCty Ximăng VN Mai Đức Đề nhấn mạnh đến việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, kết hợp giữa chính quyền và CĐ là nhân tố quyết định đảm bảo sự phát triển đúng hướng và bền vững...

Vai trò CĐ còn thể hiện trên nhiều lĩnh vực khác. Song, làm cho NLĐ và người sử dụng LĐ thấy không thể thiếu CĐ là nhiệm vụ cấp thiết hiện nay của các cấp CĐ.

Khắc phục tồn tại để đổi mới hoạt động * Đỗ Xuân Anh - GĐ Sở Xây dựng HN: Các DN ngành XD hầu hết thuộc DNVVN, địa bàn SXKD không tập trung và có tới 50-60% số CNLĐ hợp đồng thời vụ, trình độ văn hoá hạn chế. Bởi vậy, việc thu hút NLĐ tham gia hoạt động CĐ cần thiết thực, tránh lối hành chính bao cấp của CĐCS các DNNN như trước đây. * Nguyễn Mạnh Đạt - Chủ tịch CĐ TCty Thuỷ tinh và Gốm XD: CĐ cần khắc phục tình trạng tuyên truyền theo phong trào, làm chiếu lệ, chạy theo số lượng. CNLĐ trực tiếp làm việc theo ca kíp, không có nhiều thời gian để đọc sách, báo, các văn bản pháp luật. * Hà Quang Lương - Chủ tịch CĐ TCty Lắp máy VN: TLĐ và CĐ các cấp cần sớm triển khai thực hiện NQ 20 của Đảng, trong đó cần có chính sách ưu đãi đặc biệt đối với việc đào tạo đội ngũ CN, buộc DN phải xây dựng nhà ở cho CN tại các KCN tập trung... * Lê Đình Tư - GĐ Cty CP đầu tư xây lắp và VLXD Đông Anh: CTCP luôn phải đảm bảo hài hoà 4 lợi ích gồm Nhà nước, DN, NLĐ và cổ đông. Với hình thức sở hữu vốn này, hoạt động CĐ trong Cty CP cần sâu sát, chủ động giúp NLĐ nắm vững chế độ, chính sách, nghĩa vụ và quyền lợi để hoàn thành nhiệm vụ SXKD.Hà Minh ghi