>> Hậu đề án 112 phá sản: Bài học và những lời cảnh báo
>> Đề án 112: Nâng giá hợp đồng hưởng chênh lệch trái pháp luật nhiều tỉ đồng
>> Đề án 112 - Chùm khế ngọt cho nhiều quan chức
>> Sai phạm trong Đề án 112: Khởi tố nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ
>> Chương trình 112: Đã có những cảnh báo sớm về sự bất cập
>> Đề án 112: ban điều hành “vừa đá bóng vừa thổi còi”

Đầu tư phần cứng để... đắp chiếu
Theo báo cáo của UB KHCN & MT của Quốc hội thì kinh phí đầu tư cho các bộ, ngành, địa phương chủ yếu cho phần cứng (máy móc, thiết bị, lắp đặt...) theo tỉ lệ 85% cho phần cứng và 15% cho phần mềm. Thế nhưng sự hấp tấp đã khiến hầu hết các cơ quan triển khai ĐA112 đều hụt hơi.

Có thể tính được sự cẩu thả và ồ ạt khi đầu tư hạ tầng này khi cuối năm 2003, ĐA112 chính thức được triển khai thì đến cuối năm 2005, đã có tới 115 trung tâm tích hợp dữ liệu được xây dựng. Từ đây, "mạng 112" đã tỏa xuống với 1.613 mạng LAN (nội bộ) cấp sở, huyện với hơn 2.400 máy chủ và 26.990 máy trạm.

Dù chưa biết bấy nhiêu tài sản là bao nhiêu tiền; song chỉ biết rằng hầu hết số tài sản này đầu tư rồi... đắp chiếu vì sử dụng không hiệu quả. Lý do rất đơn giản là khi có phần cứng thì các đơn vị lại không có phần mềm để dùng; thậm chí có nơi có cả phần cứng, phần mềm thì hạ tầng mạng lại quá yếu kiểu... băng thông quá hẹp dial-up, không phát huy hiệu quả.

Tại một số địa phương, kết quả của ĐA112 chỉ là thay vì phải photocoppy tài liệu thì có thể gửi email nội bộ. Một ví dụ rất cụ thể cho sự lãng phí mà ông Lương Cao Sơn từng thừa nhận là tại một địa phương phía bắc; sau khi tách tỉnh thì trụ sở cơ quan hành chính tỉnh chưa được xây dựng.

Thế nhưng không hiểu vì sao, địa phương này lại cho xây dựng trung tâm tích hợp dữ liệu. Kết quả là một trung tâm với đầy đủ máy móc, thiết bị... xây dựng xong rồi... để đó. Tương tự tại nhiều địa phương, ĐA112 được triển khai xuống tận cấp huyện. Nhưng vì hạ tầng đường truyền ADSL chưa có (ADLS lại do các DN viễn thông khác cung cấp), vì thế, việc chuyển email văn bản, giấy tờ bằng dial-up lúc được, lúc không.

Kết quả là dù triển khai ĐA112, song không thể ứng dụng được; đồng thời hàng trăm triệu đồng đầu tư cũng chỉ phục vụ cho vài công tác đánh máy, văn bản lặt vặt. Nhiều nơi còn không biết xây dựng hạ tầng xong rồi sẽ làm gì.

Phần mềm... thiếu chuẩn
Ngay từ đầu triển khai, vấn đề phần mềm dùng chung (PMDC) đã bị nhiều chuyên gia, nhiều địa phương tranh cãi và phản ứng. Lý do rất đơn giản bởi đã gọi là PMDC thì phải hợp chuẩn với không chỉ tại một địa phương, mà còn tương thích với nhiều hệ thống khác trên toàn quốc. Thế nhưng, ban đầu vì chưa có PMDC thì mỗi nơi mạnh ai người ấy làm và tìm cái chuẩn... cho riêng mình.

Cũng chính từ việc "mạnh ai người nấy làm" nên chỉ trong thời gian ngắn, tại các địa phương, bộ, ngành trong toàn quốc đã "bùng nổ" việc xây dựng PM. Theo báo cáo của Ban điều hành ĐA112 thì các bộ, tỉnh đã được bộ trưởng, chủ tịch tỉnh phê duyệt khoảng 4.500 dự án tin học hóa (phần mềm) với kinh phí dự kiến khoảng 3.000 tỉ đồng. Đến lúc này, Ban điều hành mới chọn ra 43 PM ứng dụng. Khi "cái gọi là PMDC" được xây dựng xong và... áp đặt thực hiện tại một số địa phương thì kết quả cũng thất bại. Theo các chuyên gia giám sát, qua thực hiện triển khai PMDC tại 27 tỉnh và 15 bộ, ngành thì PMDC kém hiệu quả. Lý do là bởi PMDC này không chuẩn để xây dựng, vì thế không thể triển khai diện rộng và liên kết được với nhau.

"Phần mềm" cuối cùng quá lãng phí chính là việc in tài liệu và triển khai đào tạo cán bộ công chức. Chỉ trong khoảng hơn 1 năm, giáo trình "theo tiêu chuẩn quốc tế" đã được xây dựng với 8 môn học cho công chức và 14 môn học cho quản trị mạng. Cũng với tiến độ này, chương trình đào tạo cho 64.000 cán bộ trên khắp toàn quốc được xây dựng và tiến hành. Thế nhưng, hầu hết những cán bộ này đều thuộc diện kiêm nhiệm, không có kiến thức chuyên sâu về CNTT. Vì thế, số đông dù có đào tạo xong thì cũng không làm công việc liên quan lĩnh vực này.

Coi như bị xóa trắng
Với sự lãng phí và kém hiệu quả có tính "hệ thống" trên, cho đến nay dù chưa có kết quả cuối cùng; song theo tính toán của các chuyên gia thì kết quả của ĐA112 có thể nói coi như đã bị xóa trắng. Các chuyên gia phân tích: Nếu tính việc mua sắm diễn ra trong thời gian từ năm 2003 - 2004 thì đến nay máy móc đã... đắp chiếu khoảng 3 - 4 năm. Đó là thời gian... đủ để phần cứng cũ kỹ và lạc hậu. Đối với PM, do việc không hiệu quả, không tương thích nên cũng coi như vô dụng. Cũng chính vì thế mà bản thân Văn phòng Chính phủ cũng không tiếp nhận được cổng thông tin điện tử và mạng tin học diện rộng (CPNet) vì... mạng này chưa có gì để bàn giao.

* UB KHCN & Môi trường của Quốc hội kiến nghị: Rà soát tổng thể lại những gì đã làm được, những bước đi đúng, những việc làm chưa trúng của giai đoạn thực hiện 2001 - 2005 về ứng dụng CNTT trong quản lý hành chính nhà nước. Trên cơ sở đó rút kinh nghiệm, kế thừa để xây dựng Chương trình quốc gia về nhà nước điện tử. Chương trình này cần xây dựng, tính toán để triển khai đồng bộ, không để tình trạng ai quan tâm, ai lo phê duyệt thì có đề án. Một số mảng rất quan trọng trong hệ thống chính trị như viện kiểm sát nhân dân, toà án nhân dân vẫn triển khai nhỏ giọt, không trong quy hoạch tổng thể.  * ĐA112 là rào cản của chính phủ điện tử. ĐA112 với mục tiêu giống như tên gọi là tin học hóa quản lý hành chính nhà nước. Từ đây, ĐA112 sẽ trở thành công cụ hữu ích cho chính phủ điện tử (CPĐT). Thế nhưng, không chỉ thất bại mà chính ĐA này lại trở thành rào cản khiến Kế hoạch tổng thể phát triển CPĐT VN đến năm 2010 bị chậm do không tạo được tiền đề như mong muốn. Ngay cả cổng www.egov.gov.vn cũng đã gặp nhiều khó khăn, hoạt động không hiệu quả.