Tháng 9.2007, Cục Kiểm lâm (Bộ NNPTNT) và Cục Cảnh sát môi trường (Bộ CA) đã phối hợp kiểm tra và phát hiện 6 trang trại ở Quảng Ninh nuôi nhốt trái phép 80 cá thể gấu.
Công văn "khác" quyết định...
Những đơn vị, cá nhân có quan tâm và liên quan tới việc mua, bán, nuôi động vật hoang dã đều biết rõ những quy định của pháp luật về vấn đề này. Như tại Quyết định số 47/2006/QĐ-BNN (ngày 6.6.2006) của Bộ NNPTNT đã nêu rõ quy chế về quản lý gấu nuôi nhốt:
"Chỉ những cá thể gấu đã lập hồ sơ quản lý, gắn chíp điện tử theo quy định tại Quyết định số 02/2005/QĐ-BNN - ngày 5.1.2005 của Bộ trưởng Bộ NNPTNT về việc ban hành quy định về quản lý gấu nuôi mới được phép tiếp tục nuôi... Mọi cá thể gấu nuôi trái với quy chế trên đều bị tịch thu. Chủ nuôi cá thể gấu đó phải chịu trách nhiệm pháp lý theo quy định hiện hành của pháp luật".
Vậy mà, tại công văn số 568/BNN-KL ngày 10.3.2008 của Bộ NNPTNT trình Thủ tướng Chính phủ về việc xin chủ trương giải quyết những trường hợp mua, nuôi nhốt động vật hoang dã nguy cấp, quý hiếm, trái phép, lại có đề xuất:
"Những cá thể gấu không gắn chíp điện tử (được mua của người săn bắt từ tự nhiên để nuôi trái phép sau thời điểm gắn chíp điện tử và ký cam kết không vi phạm) thì sau khi xử phạt người có hành vi vi phạm hành chính, giao cho chính quyền địa phương hướng dẫn cho các tổ chức, cá nhân được tiếp tục nuôi ... nếu đảm bảo về điều kiện nuôi theo quy định tại Nghị định số 82/2006/NĐ-CP - ngày 10.8.2006 của Chính phủ.
Trở lại vụ 80 cá thể gấu không gắn chíp bị phát hiện tại Quảng Ninh năm 2007, khi trao đổi với báo chí, ông Hoàng Xuân Trinh - Phó phòng Thanh tra - pháp chế, Cục Kiểm lâm (Bộ NNPTNT) - cho biết, đại ý:
"Đây là vụ vi phạm Quyết định 02/2005 của Bộ trưởng NNPTNT về gắn chíp đối với gấu nuôi. Hiện ở VN, chưa có nơi nào công bố hay có công trình nghiên cứu nào chứng minh rằng gấu nuôi nhốt có thể sinh sản. Vì vậy, có thể khẳng định rằng, những con gấu này không tự nhiên mà có, mà phải qua mua, bán trái phép.
Theo tôi, nên tịch thu toàn bộ tang vật và xử lý hình sự những đối tượng liên quan. Vì theo quy định của pháp luật đối với trường hợp là tang vật không rõ nguồn gốc tại nhóm 1B (nhóm động vật quý hiếm) thì không thể xử phạt hành chính, mà phải truy tố hình sự".
...để hợp pháp hoá việc nuôi gấu bất hợp pháp?
Như vậy, tinh thần của công văn 568 nói trên đã hợp pháp hoá việc nuôi số gấu bất hợp pháp, đi ngược lại hai quyết định 47/2006/QĐ-BNN và 02/2005/QĐ-BNN - đều của Bộ NNPTNT ban hành - đồng thời còn vô hiệu hoá nhiều quy định của Chính phủ về lĩnh vực này, buôn bán, vận chuyển, nhập khẩu trái phép các loài động vật hoang dã, quý hiếm.
Việc để gấu cho các hộ tiếp tục nuôi là sự đồng tình với việc gấu sẽ bị khai thác triệt để nhằm mục đích kinh doanh, chứ khó có thể có chuyện nuôi chỉ để bảo tồn, vì chi phí nuôi gấu rất tốn kém. Hơn thế, liệu các cơ quan chức năng của tỉnh Quảng Ninh có đủ điều kiện để liên tục kiểm tra, quản lý việc nuôi gấu ở những trang trại?
Rõ ràng, việc không xử lý nghiêm theo pháp luật, tổ chức đăng ký cho các chủ trang trại ở Quảng Ninh được tiếp tục nuôi gấu rất có thể tạo tiền lệ xấu trong công tác bảo tồn các động vật hoang dã ở VN, đồng thời đã vi phạm Công ước quốc tế về buôn bán những loài động - thực vật có nguy cơ bị đe doạ mà VN đã ký năm 1994.
Trong khi đó, hiện chính Bộ NNPTNT đang là cơ quan chủ quản của dự án xây dựng Trạm cách ly - cứu hộ gấu Tam Đảo, do Tổ chức Động vật Châu Á tài trợ (vừa xong giai đoạn 1 với vốn đầu tư 10 tỉ đồng, đủ năng lực tiếp nhận, chăm sóc từ 100 - 200 cá thể gấu bị tịch thu do vi phạm các quy định về quản lý gấu nuôi).
Trong khi Nhà nước cấp kinh phí và tiếp nhận hỗ trợ từ các dự án quốc tế nhằm "góp phần bảo tồn loài gấu tự nhiên và tiến tới chấm dứt nuôi gấu trong các hộ gia đình", thì việc Bộ NNPTNT tạo điều kiện cho tiếp tục khai thác động vật hoang dã vào mục đích kinh doanh đã gây lãng phí trong đầu tư của Nhà nước và vi phạm Công ước quốc tế.