Có thể nói, trên thực tế, xã hội hoá báo chí đã diễn ra từ lâu, với nghìn lẻ một phương thức liên kết của các cơ quan truyền thông của nhà nước và các tổ chức tư nhân, đem lại lợi ích cho cả 3 bên: cơ quan báo chí, tư nhân và cộng đồng...

Trao đổi của PVLĐ với ông Nguyễn Minh Thuyết - Phó Chủ nhiệm UB Văn hoá, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội, người vừa dẫn đầu đoàn giám sát về tình hình thi hành Luật Báo chí để thu thập ý kiến cho dự thảo.

Theo ông, có nảy sinh những bất cập gì  khi Luật Báo chí hiện hành chưa "chạm tới" thực tế XHH báo chí?

- Luật Báo chí hiện hành quy định báo chí là cơ quan ngôn luận của cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp. Như vậy là không có báo chí tư nhân. Vì thế, việc tư nhân "đứng đằng sau" các đơn vị báo chí hiện nay là hoàn toàn không đúng luật.

Hay nói nhẹ hơn là họ đang "lách luật", cho dù, qua giám sát hiện nay của uỷ ban chúng tôi, việc làm này hiện chưa có biểu hiện tiêu cực gì rõ rệt, ngược lại cũng có thể nói rằng nó đang mang lại một số lợi ích nhất định. Theo tôi, Luật Báo chí nên thừa nhận sự tham gia của các tổ chức, cá nhân, giống như Luật Xuất bản 2004 đã thừa nhận.

Theo ông, Luật Báo chí nên quy định thế nào về vấn đề này?

- Theo tôi, các thành phần xã hội có thể tham gia vào khâu sản xuất và phát hành/phát sóng. Còn khâu biên tập và xuất bản nội dung phải do cơ quan báo chí, xuất bản mà người đứng đầu là tổng giám đốc/tổng biên tập chịu trách nhiệm. Tuy nhiên, khi xảy ra tiêu cực, sai phạm, các tổ chức, cá nhân (tư nhân) có liên quan cũng phải bị xem xét trách nhiệm liên đới, tránh tình trạng để cơ quan báo chí "chịu trận" một mình. Bên cạnh đó, cũng cần có một số điều luật khác quy định rõ về trách nhiệm của người cầm bút và có chế tài xử lý nghiêm minh.

Theo Dự thảo, khi xảy ra tiêu cực, các tổ chức, cá nhân (tư nhân) có liên quan cũng phải bị xem xét trách nhiệm liên đới. Song quy định ghi khá chung chung là tùy theo mức độ mà xử lý. Thiết nghĩ, chế tài xử lý cần phải được viết rõ hơn, quy định rõ hơn về trách nhiệm cũng như mức độ sai phạm của các tổ chức, cá nhân (tư nhân). Tuy nhiên, nếu chế tài xử lý được viết kỹ quá, sợ lại không thích ứng với các hoàn cảnh thực tế cụ thể.

Hiện tại, chúng tôi đang lên kế hoạch thẩm tra Dự thảo sửa đổi Luật Báo chí để trình lên Quốc hội vào kỳ họp cuối năm. Dự thảo này có đề cập đến việc quy định cho phép các thành phần xã hội tham gia vào báo chí dưới dạng liên kết. Quá trình lấy ý kiến về dự thảo Luật Báo chí sửa đổi của chúng tôi cho thấy hầu hết các  cơ quan báo chí đều ủng hộ quy định này.

Việc tư nhân có thể bỏ tiền để tham gia sản xuất khó tránh dẫn tới việc họ có thể tác động tới mặt nội dung của báo chí. Ông nghĩ sao về vấn đề này?

- Điều đó là khó tránh khỏi. Vì thế chúng ta không nên né tránh nó. Tuy nhiên, các tổ chức, cá nhân (tư nhân) đó không thể đóng vai trò chính trong hoạt động báo chí, nội dung báo chí mà họ sản xuất chỉ được phép phát hành khi có sự đồng ý của cơ quan báo chí chủ quản, Bộ Văn hoá Thể thao và Du lịch, Bộ Thông tin - Truyền thông.

Ngoài ra, họ chỉ được tham gia sản xuất trong một số lĩnh vực nhất định. Cụ thể, theo Dự thảo sửa đổi Luật Báo chí sắp trình lên Quốc hội lần này, các các tổ chức, cá nhân (tư nhân) chỉ có thể tham gia vào các khâu thiết kế, trình bày, in ấn, phát hành báo chí; khai thác và mua bản quyền măng xét và nội dung báo chí trong các lĩnh vực khoa học công nghệ, thể thao, giải trí, quảng cáo, thông tin kinh tế để xuất bản trong nước; báo chí nước ngoài có thể khai thác, mua măngxét báo chí trong nước để xuất bản tại nước ngoài; sản xuất các chương trình phát thanh cũng thuộc các lĩnh vực khoa học công nghệ, thể thao, giải trí, quảng cáo, thông tin kinh tế...

Dự kiến, khi nào Dự thảo sửa đổi Luật Báo chí có thể được công bố, thưa ông?

Theo dự kiến thì khoảng giữa tháng 8, Thường trực Uỷ ban Văn hoá, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội sẽ họp để thẩm tra sơ bộ Dự thảo Luật được Chính phủ trình.

Xin cảm ơn ông.
 

Bà Nguyễn Thế Thanh, PGĐ Sở Văn hoá - Thể thao và Du Lịch TPHCM: "Đừng nghĩ tư nhân là gì xấu xa". Muốn phát triển xã hội lâu dài và bền vững, phải  dựa vào xã hội trong một số lĩnh vực mà không cần lo ngại. Có người nói với tôi, báo chí, xuất bản, đến lúc nào đó cũng sẽ được XHH. Tôi trả lời: Đã XH H rồi. Từ hơn 10 năm nay, 5 tờ báo đã được công ty Ringier (Thụy Sĩ) đầu tư. Đó là VN Economic Times, Quốc tế, VN Investment Review... Nhờ đó mà nhiều tờ khởi sắc, ấn hành bằng tiếng Anh, chưa thấy tờ nào bị phê bình. Những tờ báo phụ được tư nhân tham gia cũng  nổi đình nổi đám hơn tờ báo chính. Có khi, hai bên song hành không ảnh hưởng đến nhau, như tờ Doanh nhân Sài Gòn và Doanh nhân Sài Gòn Cuối tháng (của Nhà nước) với tạp chí Doanh nhân Cuối tuần (có sự tham gia của tư nhân). Từ năm 2005, Đảng và Chính phủ đã có chủ trương XHH văn hoá, thể thao, giáo dục, y tê, là một bước biến chuyển về nhận thức. Trước đây có tâm lý sợ không phải NN tham gia thực hiện thì sẽ dễ chệch hướng; nên chỉ cho XH hoá về kinh tế. Đừng nghĩ tư nhân là cái gì xấu xa. Tại sao mình không đủ niềm tin vào tư nhân trong khi họ từng tham gia vào XB rất tốt? Khi Nhà nước không thể tự mình đảm đương  đối với nhu cầu của xã  hội, thì việc XH hoá phát huy trách nhiệm của tư nhân. Chỉ cần tạo điều kiện về thuế, cùng hệ thống luật hoàn chỉnh là tư nhân có thể tham gia rất tốt. Về thể thao, nếu không có XH hoá thì có lẽ không có một Hoàng Anh Gia Lai. Theo tôi, Nhà nước cần danh chính ngôn thuận và xây dựng dự thảo Luật Báo chí sửa đổi hoàn chỉnh để dễ quản lý hơn. M.T ghi