Chỉ so với các nước lân cận như Singapore, Thái Lan, hiện chiều cao trung bình của thế hệ trẻ Việt Nam đã thấp hơn từ 2-6cm.

>> Bữa ăn học đường kém chất lượng: Đánh mất cơ hội cải thiện giống nòi

Phương tây khổ vì cao

Vào những thập niên 1940, người Nhật thường rất tự ti về chiều cao, và bị châm biếm là "Nhật lùn". Sau chiến tranh, người Nhật rơi vào khủng hoảng, tài nguyên thiên nhiên ít, thất nghiệp, thiếu đói. Chính phủ Nhật đã nghiên cứu làm sao dùng đồng tiền hiệu quả nhất, và đã đề ra chiến lược mang tầm quốc gia qua bữa ăn học đường, coi đây là đòn bẩy, đưa đất nước đi lên.

Người Nhật từ rất sớm đã nhận thấy không gì tốt hơn là đầu tư vào nguồn nhân lực, vào thế hệ trẻ, chủ yếu từ bữa ăn học đường, ly sữa cho học sinh cấp I. Kết quả, sau 15 năm, chiều cao người Nhật đã cải thiện và tới nay đã đứng trong top đầu về chiều cao của thế giới.

Theo kinh nghiệm của Nhật Bản, các yếu tố can thiệp đến chiều cao gồm: dinh dưỡng chiếm 32%, thể dục thể thao chiếm 20%, môi trường tâm lý và xã hội 16%, chỉ có 23% do di truyền.

Nếu trước chiến tranh, người VN cao hơn người Nhật khoảng 2cm, thì đến nay, chiều cao trung bình của người Nhật lại cao hơn Việt Nam 10cm. Sự cải thiện tầm vóc đáng kể của người Nhật Bản trong khoảng 30 năm sau Chiến tranh Thế giới II là một thành quả mà "Bữa ăn trưa học đường" là chương trình tác động nhiều nhất. Món ăn trưa tại trường luôn được chọn lựa cẩn thận, dựa theo những cuốn sách hướng dẫn về dinh dưỡng.

Tại Anh, chương trình bữa ăn trưa được quy định trong Luật Giáo dục, các trường học địa phương phải cung cấp bữa trưa cho học sinh ở trường tiểu học, trung học và cao đẳng. Thủ tướng Anh Tony Blair khi tại nhiệm đã cam kết sẽ hành động để cải thiện chất lượng bữa ăn học đường.

Tại Mỹ, chương trình bữa trưa học đường miễn phí đã đem đến bữa ăn cho 32,7% tổng số học sinh tiểu học và trung học (ở 47,4% số trường học). Năm 2000, Washington đã tài trợ 5,56 tỉ USD cho bữa trưa và 1,4 tỉ USD cho bữa sáng học đường.

Tại Indonesia, khoảng 600.000 trẻ em tuổi đi học nhận được sữa bò vô trùng, có thể trữ trong hơn 6 tháng không cần giữ lạnh; 400.000 học sinh khác nhận được sữa đậu nành. Thái Lan thực hiện phát sữa cho trẻ em mẫu giáo và học sinh tiểu học từ năm 1985, khoảng 70% học sinh từ 6 -12 tuổi được tham gia chương trình. Các nghiên cứu cho thấy trẻ em Thái Lan được tham gia chương trình đã tăng chiều cao trung bình 5cm mỗi năm, trọng lượng cũng tăng  ổn định, tỉ lệ suy dinh dưỡng giảm đáng kể.

Trong vòng 30 năm qua, đàn ông Pháp cao thêm 4cm, còn phụ nữ Pháp nhỉnh thêm 2cm. Việc tìm một người đàn ông cao trên 1,8m tại Pháp là chuyện không khó. Hà Lan - xứ sở của những người cao nhất thế giới, chiều cao trung bình ở nam là 180,2cm và ở nữ là 167,2cm. Khoảng 30% dân số Hà Lan đang khổ sở, vì không thể sử dụng các sản phẩm có kích cỡ trung bình của Châu Âu. Tại Châu Á, trong vòng 1 thế kỷ, người Nhật đã cao thêm từ 10-13cm.

Nhờ chú trọng vào chất lượng dinh dưỡng, phương Tây đang kêu khổ, vì phải tổng cải tổ cơ sở hạ tầng, do cư dân ngày càng cao. Vào thập niên 1970, những toa tàu thường có 60 ghế, nhưng giờ đây nó đã được rút xuống 52 để chừa chỗ cho chân của hành khách quá dài.

Chỉ trong vòng vài chục năm, những hành khách đi xe điện ngầm, xe buýt, taxi, máy bay đã yêu cầu thêm khoảng trống ít nhất 10cm. Hãng Hàng không Pháp Air-France cho biết phải thường xuyên nới khoảng cách giữa các hàng ghế. Ở khoang hạng nhất, trước năm 1995, khoảng cách này là 157,48cm và bây giờ là 210,82cm. Ơ khoang doanh nhân, khoảng cách 96,52cm của 5 năm về trước đã được thay bằng con số 121,92cm...

VN suy dinh dưỡng chiều cao

Người Việt cần mau chóng vượt qua những trở lực gây yếu kém thể chất, khiến trẻ em không thể vươn tới chiều cao bình thường như ở các nước khác - Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến cáo.

Trong báo cáo mới đây của WHO, tỉ lệ suy dinh dưỡng của trẻ em VN rất cao so với các nước khác: Cứ 3 trẻ thì có một bị thấp, còi và hiện có hơn 2 triệu 600 ngàn em có dấu hiệu suy dinh dưỡng. Tình trạng suy dinh dưỡng chiều cao của VN có thể dẫn đến sự suy yếu về phát triển thể chất, đặc biệt trong giới sinh viên, học sinh đã lên đến con số đáng báo động.

Tại VN, việc cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết như sữa cho các em dưới 5 tuổi hầu như là bài toán chưa thể thực hiện. Một số liệu của ngành dinh dưỡng năm 2007 cho thấy, chiều cao trung bình của trẻ em dưới 2 tuổi ở VN dù cao hơn 5cm so với 22 năm trước, nhưng lại thấp hơn 5cm so với chuẩn của WHO. Khảo sát trên lứa tuổi học đường thực hiện tại TPHCM, tỉ lệ suy dinh dưỡng thể thấp lùn và thể gầy ở học sinh cấp 2 và 3 cao hơn học sinh cấp 1.

PGS Tiến sĩ Lê Thị Hợp - Phó Viện Trưởng Viện Dinh dưỡng Quốc gia, trong một diễn đàn mang tên "Quyền uống sữa cho trẻ em Việt Nam" - cảnh báo, suy dinh dưỡng thấp còi nơi trẻ em dưới 5 tuổi vẫn còn ở mức rất cao vào khoảng 33%, đặc biệt tại những vùng nghèo tỉ lệ này đến hơn 40%. Nguyên nhân chủ yếu là khẩu phần ăn của các em thiếu các chất dinh dưỡng, đặc biệt là khẩu phần sữa trong bữa ăn hàng ngày chừng như không có trong nhiều gia đình. Tỉ lệ sữa trong mỗi khẩu phần hiện nay thì Việt Nam thua rất xa Thái Lan, chưa nói đến những nước như Đài Loan hay Hàn Quốc.

* "Một bữa ăn học đường cân đối cho tất cả trẻ em là sự đầu tư tốt nhất mà chúng ta có thể làm được vì sức khoẻ, sự giáo dục và phát triển xã hội toàn cầu trong tương lai". Đó là nhận định của Thượng nghị sĩ Mỹ George Mc Govern, người đoạt giải Giải lương thực thế giới năm 2008 vì những nỗ lực trong việc thúc đẩy cam kết toàn cầu đối với việc cung cấp bữa ăn học đường, khuyến khích việc đi học và dinh dưỡng học đường cho hàng triệu trẻ em nghèo trên thế giới. Từ năm 2000, chương trình cung cấp bữa ăn học đường "Mc.Govern - Dole" mang tên ông và đồng nghiệp đã cung cấp bữa ăn cho trên 22 triệu trẻ em tại 41 nước. * "Việc thay đổi khẩu vị của trẻ rất dễ dàng nhưng để trẻ được thưởng thức các bữa ăn ngon và tốt cho sức khoẻ là cả một nỗ lực lớn" - cựu Thủ tướng Anh Tony Blair phát biểu khi phát động chiến dịch "School Food Trust"(Niềm tin Dinh dưỡng học đường). * "Tuổi học đường từ 6-11 tuổi (tại VN) là lứa tuổi có tỷ lệ suy dinh dưỡng cao, đồng thời tỷ lệ thiếu vi chất cũng rất cao" - theo nghiên cứu của tiến sĩ Nguyễn Công Khẩn, Viện trưởng Viện Dinh dưỡng quốc gia và được báo cáo tại Hội nghị khoa học năm 2006. * "Tỉ lệ uống sữa tại VN thấp nhất thế giới" - bác sĩ Nguyễn Thị Hoa, Chủ nhiệm khoa Dinh dưỡng bệnh viện Nhi Đồng 1 (TPHCM), cho hay. Hiện, tình trạng DD trong trường học chưa được chú trọng. Vấn đề sử dụng sữa như môt nguồn bổ sung DD hàng ngày cho lứa tuổi học đường còn chưa được quan tâm đúng mức. Tỉ lệ sữa sử dụng trên đầu người VN hiện nay thuộc loại thấp nhất khu vực và thế giới, chỉ đạt 6 lít/đầu người/năm. * "Học sinh cũng như người lớn, cần ăn đa dạng các loại thực phẩm, ít nhất từ 15 đến 20 loại trong ngày. Ngoài ra cần ăn nhiều rau quả, đặc biệt chú ý đến việc dùng cân đối giữa mỡ động vật với mỡ thực vật và cân đối việc dùng chất đạm thực vật với đạm động vật. Đặc biệt là tăng cường lối sống vận động" - ThS BS Nguyễn Lân, Phó khoa Dinh dưỡng học đường, nhấn mạnh. A.P tổng hợp