Nhiều người LĐ đã "bán lúa non" số CP ưu đãi ít ỏi của mình, trong khi nhiều người khác mua và nắm giữ CP ưu đãi lại đang lâm vào cảnh "dở khóc, dở cười"!  

Giữ CP ưu đãi: 40 năm mới thu hồi được vốn!

Đó là "tâm sự buồn" của một nữ nhân viên Ngân hàng Vietcombank - doanh nghiệp được CPH từ cuối năm 2007. Chị có thâm niên 10 năm làm việc tại ngân hàng, được mua 1.000 cổ phần (mỗi năm làm việc được mua 100 CP) với giá ưu đãi bằng 60% giá trúng thầu bình quân, tổng cộng số tiền chị phải nộp hơn 60 triệu đồng.

Chính ngân hàng đã bỏ tiền cho nhân viên vay để mua cổ phần ưu đãi. Kỳ vọng vào giá cổ phiếu Vietcombank khi lên sàn chứng khoán, chị gom góp vay mượn người thân, bạn bè hơn 500 triệu đồng mua thêm 5.000 cổ phần với giá đấu thầu 102.000 đồng/CP. Nào ngờ thị trường chứng khoán lao dốc, giá trúng thầu CP Vietcombank hoá ra chỉ là giá "bong bóng", kế hoạch đưa cổ phiếu lên sàn bị hoãn vô thời hạn, giá rao bán CP Vietcombank trên OTC chỉ còn 44.000 đồng/CP (bằng khoảng 40% giá trúng thầu)!

Chị "dở khóc, dở cười" vì đột ngột phải "ôm" món nợ quá lớn so với thu nhập của một nhân viên ngân hàng. Còn số CP ưu đãi, chị than: "Dù ngân hàng cho vay để mua, nhưng mình vẫn phải trả nợ. Giữ nó để hưởng cổ tức, giỏi lắm mỗi năm chỉ được hưởng lợi 15% giá trị số CP tính theo mệnh giá 10.000 đồng/CP. Nghĩa là với 60 triệu đồng mua CP ưu đãi, mỗi năm chỉ được hưởng cổ tức 1,5 triệu đồng. Tính ra phải mất 40 năm sau mới thu hồi được vốn, chưa kể "thiệt hại" do phải trả lãi vay ngân hàng. Ai mà "bán lúa non" số CP ưu đãi này hoá ra lại là may"!

Trước đây, tâm lý NLĐ đều kỳ vọng mua CP ưu đãi và cả CP phổ thông để khi chuyển niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán giá sẽ tăng nhiều, lúc đó sẽ bán lại CP và hưởng chênh lệch. Tuy nhiên, cái thời "ngon ăn" đó đã qua rồi. Người LĐ hiện nay được mua CP ưu đãi cũng phải đối mặt với nguy cơ thiệt hại, thua lỗ, chôn vốn.

Làm gì để người LĐ đỡ thiệt thòi?

Hầu hết các DNNN ngành dệt may ở phía bắc như Cty may Chiến Thắng, Dệt - May Hà Nội, Cty may Thăng Long, Cty may Đáp Cầu, Cty may 10, Cty may Đức Giang... hiện đã CPH. Một cán bộ CĐ tại Cty CP dệt may cho hay: Số cổ phần mà tập thể người LĐ nắm giữ trên danh nghĩa là rất ít, chỉ từ 5%-15% vốn điều lệ của DN.

Do quy định mỗi năm công tác chỉ được mua ưu đãi tối đa 100 CP nên số CN trẻ chỉ có vài trăm CP và hầu hết họ đã "bán lúa non", vì giữ lại cũng chỉ được vài trăm nghìn đồng cổ tức mỗi năm. Thà bán non hưởng một vài triệu đồng chênh lệch còn hơn. Với những người được mua 2.500 CP ưu đãi trở lên thì phải có trên 25 năm công tác. Nhưng phần lớn họ đã nghỉ chế độ sau khi DN CPH!

Theo số liệu của Tổng LĐLĐVN, trong số 1.340 DN đã CPH thì có 356.648 LĐ được mua CP với giá ưu đãi. Song có tới 60.331 người LĐ đã bán CP hoặc tiêu chuẩn mua CP ưu đãi (chiếm 16,9%). Tuy nhiên, đây chỉ là số liệu tổng hợp báo cáo từ LĐLĐ các tỉnh, thành và CĐ ngành T.Ư. Trên thực tế, số lượng người LĐ đã "bán lúa non" có thể còn lớn hơn rất nhiều.

Đa phần các DN sau CPH đều không nắm được chính xác tỉ lệ CP của người LĐ còn nắm giữ. Xu thế chung là CP của NLĐ ngày càng giảm, phần lớn được chuyển nhượng cho các đối tượng khác ở cả trong và ngoài DN. Thường những người có tiền thâu tóm CP nhiều nhất là các thành viên ban lãnh đạo Cty CP, kế toán trưởng, trưởng các phòng ban... Thực trạng đó đẩy những người LĐ nghèo trở thành người làm thuê đích thực trong DN mà mình đã có nhiều năm gắn bó.

Về mặt chính sách, việc ấn định cho người LĐ được mua tối đa 100 CP ưu đãi/1 năm công tác là quá thấp, khiến cổ tức mà họ được hưởng (nhất là đối với số CN trẻ đang còn nhiều khả năng gắn bó với DN) không còn mấy ý nghĩa trong cuộc sống NLĐ.

Về giá bán CP, việc xác định mức giá ưu đãi để bán CP cho người LĐ bằng 60% mức đấu giá bình quân trên sàn giao dịch là không phù hợp. Khi thị trường chứng khoán sụt giảm, mức giá này tác động nghiêm trọng đến cuộc sống của NLĐ, nhất là với những người phải đi vay ngân hàng để mua CP ưu đãi.

Đây cũng là lý do mà đoàn giám sát của UBTV Quốc hội nêu lên để kiến nghị với Chính phủ: Bán CP ưu đãi cho NLĐ theo mệnh giá (nghĩa là CP mệnh giá 10.000 đồng/CP thì người LĐ chỉ phải trả đúng 10.000 đồng/CP, mà không phụ thuộc vào giá trúng thầu CP trên sàn); có quy định để người LĐ được mua một tỉ lệ CP nhất định trong tổng số vốn điều lệ trong Cty CP; cho phép NLĐ được mua trả chậm và cho sử dụng quỹ khen thưởng, phúc lợi còn lại của DN để CĐCS thành lập quỹ mua CP, tạo điều kiện cho tổ chức CĐ tham gia quản lý Cty CP để bảo vệ quyền lợi NLĐ, góp phần đảm bảo cơ cấu vốn hợp lý của NLĐ trong DN. Kiến nghị trên cũng chính là mong muốn chung của đông đảo NLĐ và cán bộ CĐ.

• Tính đến 30.6.2008, cả nước đã thực hiện sắp xếp 5.041 DN, trong đó CPH 3.786 DN và bộ phận DN (gồm 3.399 DN độc lập và 387 bộ phận DN) - chiếm 75% tổng số DN đã sắp xếp. Trong tổng số DN được CPH, có 58,1% là DN địa phương; 30,3% DN trực thuộc bộ và 11,6% DN thuộc các tập đoàn kinh tế và TCty 91. Về cơ cấu vốn khi CPH, nhà nước nắm giữ 53.926 tỉ đồng (bằng 50% vốn điều lệ); người LĐ nắm giữ 12.978 tỉ đồng (12% vốn điều lệ); nhà đầu tư chiến lược nắm giữ 4.435 tỉ đồng (4% vốn điều lệ) và các nhà đầu tư khác nắm giữ 36.351 tỉ đồng (34% vốn điều lệ). Từ khi thực hiện NQ T.Ư 3 khoá IX (năm 2001), số DNNN đã giảm từ 5.655 xuống còn 1.824 (cuối năm 2007). Trong giai đoạn 2008-2010, cả nước sẽ tiếp tục sắp xếp 1.535 DNNN, trong đó sẽ CPH 948 DN. • Từ khi NĐ 187/2004/NĐ-CP được ban hành, tỉ lệ người LĐ có tên trong danh sách tại thời điểm DN CPH tham gia mua CP đạt 85%. Số CP người LĐ được mua ưu đãi bình quân là 1.086 CP/người, trong đó khối DN thuộc bộ, ngành khoảng 1.148 CP/người; khối DN thuộc tập đoàn, TCty là 1.296 CP/người và khối địa phương khoảng 862 CP/người LĐ. Tỉ lệ CP ưu đãi mà người LĐ còn giữ lại sau CPH 1 năm là 75%; sau CPH 2 năm là 63% và sau CPH 3 năm còn 54%. (Nguồn: Báo cáo của Chính phủ về CPH - tháng 8.2008)