Việc Vedan bị phạt nhiều lần về xả thải không đạt chuẩn, mang chất thải đi nhiều tỉnh để đổ, khiến dân oán thán, mà vẫn được tặng bằng khen, được cấp giấy phép xả thải vào nguồn nước... khiến dư luận không khỏi nghi vấn...

Ô nhiễm vượt tiêu chuẩn hơn 400 lần, vẫn được cấp phép

Hôm qua (16.9), ông Hoàng Văn Thống - Chi cục trưởng Chi cục BVMT- Sở TNMT Đồng Nai - khẳng định, Vedan từng bị xử phạt 4 lần, với tổng tiền 23 triệu đồng vì xả thải không đạt chuẩn, từng phải bồi hoàn cho dân lúc 15 tỉ đồng, lúc 20 tỉ đồng. Lần cuối cùng Vedan bị phạt mức 9 triệu đồng là tháng 7.2005, vì "Thực hiện không đúng những nội dung trong đánh giá tác động môi trường..." và "Xả nước thải vượt tiêu chuẩn cho phép".

Chưa hết, tháng 2.2007, Sở TNMT Đồng Nai đã có báo cáo cho UBND tỉnh này về kết quả kiểm tra DN có nguồn thải lớn trong năm 2006. Theo đó, Vedan nằm trong top DN có chất lượng nước thải có mức độ ô nhiễm cao, thông số màu sắc vượt hơn 14 lần so với quy định. Thông số coliform (vi khuẩn) tới 2.400.000MPN/100ml, vượt tới 480 lần so với tiêu chuẩn quy định.

Bất ngờ lớn hơn, Vedan sai phạm nhiều, thậm chí từ lâu đến nay lại có giấy phép xả thải vào nguồn nước. Ông Hoàng Văn Thống cho biết, lượng nước thải của Vedan trên 5.000m3/ngày nên theo thuộc cấp Bộ TNMT cấp phép và thanh kiểm tra.

Sở TNMT trưng ra giấy phép của Vedan. Theo đó, thì ngày 23.4.2008,  Thứ trưởng Nguyễn Công Thành (Bộ TNMT) đã ký thay Bộ trưởng để cấp "Giấy phép xả thải vào nguồn nước" số 864/GP-BTMT cho phép Vedan được xả thải vào nguồn nước tại 2 cửa xả trên sông Thị Vải và rạch Nước Lớn trên địa phận huyện Long Thành (Đồng Nai).
 
Lưu lượng thải được phép trung bình hơn 40.000m3/ngày đêm, lớn nhất hơn 80.400m3/ngày đêm. Thời hạn cấp phép là 5 năm. Căn cứ để cấp phép, ngoài các luật, nghị định, thông tư thì còn căn cứ đề nghị của Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước và đơn xin của Vedan.

Toàn cảnh buổi trả lời chất vấn báo chí của Sở TNMT Đồng Nai.

"Có vấn đề" ở quy trình cấp phép?

Để có được giấy phép này, theo Nghị định 149/2007 NĐ-CP của Chính phủ thì, trong hồ sơ xin phải có kết quả phân tích nguồn nước nơi tiếp nhận thải tại thời điểm cấp và đặc biệt là kết quả phân tích thành phần nước thải DN.

Hôm qua, ông Lê Viết Hưng (GĐ Sở TNMT Đồng Nai) khẳng định, kết quả phân tích mẫu nước thải tháng 4.2007 và tháng 6.2007 làm cơ sở để Vedan có giấy phép là do phân viện tại TPHCM trực thuộc Viện Nghiên cứu KHKT-BHLĐ phân tích.

Khoảng tháng 8.2007, Bộ TNMT còn lập cả một hội đồng thẩm định việc xin phép của Vedan tại Cục Quản lý tài nguyên nước. Ông Phan Văn Hết - Phó GĐ Sở TNMT Đồng Nai là  là một trong thành viên đại diện cho địa phương nơi tiếp nhận nguồn thải.

Trong bản nhận xét báo cáo xả nước thải vào nguồn nước của Vedan ngày 6.8.2007, ông Hết khẳng định, có nhiều nội dung chưa đạt yêu cầu: Tại sao nước phục vụ sản xuất 28.000m3/ngày đêm, nhưng lưu lượng nước xả thải lại quá thấp, chỉ 5.179m3/ngày đêm? (ông Lê Viết Hưng cho hay, theo quy định thì đầu vào nước vào 100% thì đầu ra khoảng 80%); nước thải làm mát, các chỉ số BOD5, SS và colifrom vượt tiêu chuẩn cho phép; kết quả kiểm tra nước thải 2006 lại vượt tiêu chuẩn cho phép...

Ông Hết kiến nghị Vedan phải giải trình và kết luận của hội đồng trước khi thông qua để cấp phép. Ông Lê Viết Hưng cho biết, sau đó không rõ Vedan có giải trình hay không, địa phương chỉ biết Vedan được cấp phép.

Vấn đề đặt ra, nếu không có sự "làm ngơ" hoặc quy trình thẩm định mẫu nước... chưa đạt yêu cầu của những bên liên quan thì phải chăng Vedan đã dễ dàng qua mặt các nhà chuyên môn, quản lý? Thời điểm này, theo Sở TNMT, cơ quan chức năng kết luận nước thải Vedan đạt chuẩn B.

Ai nghiệm thu hệ thống xả thải tinh vi của Vedan?

Hệ thống máy bơm, van, đường ống xả thải tinh vi của Vedan đã hoạt động ngay từ năm 1994, khi nhà máy cũng giai đoạn đầu vận hành. Theo quy định, với cả một hệ thống như thế, phải có nghiệm thu mới được đi vào hoạt động. Vậy ai, cơ quan nào đã nghiệm thu "công nghệ" giúp "bức tử" sông Thị Vải?

Ông Lê Viết Hưng nói, khi Vedan hoạt động, Sở TNMT chỉ lấy mẫu nước đầu vào đầu ra, xét nghiệm xem có đạt tiêu chuẩn hay không để làm cơ sở xử lý chứ không có chức năng kiểm tra kết cấu xây dựng.

Về việc cuối năm 2004, ông Lê Viết Hưng (GĐ Sở TNMT) ký văn bản gửi Hội đồng Thi đua - Khen thưởng tỉnh Đồng Nai đề nghị khen thưởng Vedan vì nỗ lực bảo vệ môi trường, ông Hưng thừa nhận, do được tư vấn của bộ phận môi trường rằng Vedan có tiến bộ khắc phục, nỗ lực bỏ hàng chục tỉ đầu tư cho bảo vệ môi trường như thay đổi hệ thống đốt bằng dầu DO sang gas v.v... nên khen để biểu dương sự "nỗ lực".

Tôi không ngờ Vedan gian dối thế này. "Tôi là người tư vấn cho anh Hưng để khen thưởng Vedan. Lúc đó, tôi chỉ nhìn trên phân tích của Cty để đánh giá. Mặt khác lại thấy Cty đầu tư 30-40 tỉ đồng cho xử lý xả thải bảo vệ môi trường nên muốn khen thưởng để khuyến khích tinh thần. Ngờ đâu lại gian dối thế này...". (Ông Hoàng Văn Thống - Chi cục trưởng Chi cục BVMT). Ông Bùi Cách Tuyến - quyền Tổng Cục trưởng Tổng cục Môi trường: "Ai vi phạm sẽ phải trả giá...". Tiếp xúc báo chí chiều 16.9,  ông Bùi Cách Tuyến - quyền Tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường - đã khẳng định quyết tâm xử lý đến cùng của Bộ TNMT. Ông Tuyến nói: "Vụ việc vi phạm Luật Bảo vệ môi trường của Cty Vedan đã quá rõ ràng, DN cũng đã ký vào các biên bản vi phạm sau kiểm tra của ngành. Thủ tướng đã chỉ đạo Bộ TNMT chủ trì điều tra, xử lý. Chủ trương của Tổng cục, Bộ TNMT cũng như Bộ Công an cũng rất rõ ràng, ai vi phạm sẽ phải trả giá. Tuy nhiên, chúng tôi phải thận trọng, bài bản từng bước, có cơ sở khoa học, có minh chứng cụ thể chứng minh hành vi vi phạm của họ. Có vậy thì việc xử lý mới triệt để, mà DN cũng mới tâm phục, khẩu phục".  Về trách nhiệm của Sở TNMT, cơ quan chức năng tỉnh Đồng Nai, ông Tuyến khất: "Bộ TNMT sẽ trả lời chính thức trong cuộc họp báo sáng 17.9 tại Hà Nội".  Thanh Hải ghi