Thưa GS, đã có nhiều ý kiến khác nhau về các phương án (PA) của đề án này, xin được biết ý kiến của GS?

- Nếu so sánh với những gay cấn khác của GD hiện nay thì "câu chuyện" của đề án này theo tôi có lẽ chưa phải là vấn đề phải ưu tiên hàng đầu, mặc dù nó là vấn đề thời sự. Vì rằng, trong quan hệ "cung - cầu" của dịch vụ GDĐH Việt Nam hiện tại, dù có chọn PA nào đi nữa thì vẫn cứ 100 em muốn học ĐH và CĐ cũng chỉ có khoảng 35 em được học. Có điều là, cần có sự công bằng hơn trong tuyển chọn và hạn chế được nhiều nhất những tiêu cực trong thi cử để giữ được lòng tin của xã hội đối với GD.

Vậy PA nào, theo GS, sẽ đảm bảo tốt hơn các yêu cầu đó?

- Có thể xem là đang có 3 PA. PA1 là chỉ giữ lại kỳ thi tốt nghiệp THPT và xét tuyển ĐH. PA2, ngược lại là chỉ giữ lại kỳ thi tuyển ĐH và xét tốt nghiệp THPT. Và PA3 là nên tiếp tục duy trì 2 kỳ thi thêm một số năm nữa và còn là để nghiên cứu tiếp. Còn "2 trong 1" chỉ là một cách nói. Về các PA này, nhiều ý kiến đã phân tích khá xác đáng. Riêng tôi, tôi vẫn cho rằng, 4-5 năm trước mắt, vẫn còn cần giữ lại kỳ thi tuyển sinh ĐH.

Nghĩa là PA2, vì sao, thưa GS?

- Trước hết, nếu phải giảm bớt ngay một kỳ thi để giảm áp lực lên các em học sinh và những tốn kém không cần thiết thì nên giảm bớt kỳ thi tốt nghiệp THPT. Vì 3 lý do sau:

* Học sinh THPT thực tế đã tốt nghiệp lên đến trên dưới 90%. Có thể giao cho các địa phương tổ chức thi hoặc xét công nhận tốt nghiệp, tuỳ theo điều kiện của địa phương mình. Có lẽ cũng không cần "chuẩn quốc gia" với bằng THPT. Ngay ở Mỹ, điểm kiểm tra GD phổ thông ở vùng phát triển và vùng còn khó khăn cũng chênh nhau nhiều lần. Vả lại trên thực tế, cái "giá trị" của bằng THPT cũng chỉ là để có thể nộp đơn thi vào ĐH.

* Tỉ lệ cạnh tranh vào ĐH hiện nay, như trên đã nói, còn khá căng thẳng, 100 em muốn học chỉ có khoảng 35 em được học. Xét tuyển trong bối cảnh này rất dễ xảy ra tiêu cực. Tôi đã từng nhiều năm lo tổ chức thi tuyển ở một trường ĐH lớn. Và lúc đó cũng nghiêm túc lắm. Tuy vậy, vẫn phải giữ một nguyên tắc lớn là, chỉ ráp phách, nghĩa là có thể biết điểm của từng em học sinh cụ thể, khi đã có "điểm sàn chuẩn" cho từng nhóm đối tượng SV khác nhau. Nay, nếu xét tuyển qua điểm thi tốt nghiệp THPT, nghĩa là đã biết điểm của từng em học sinh cụ thể, sau đó mới ra "điểm sàn chuẩn" cho các nhóm đối tượng SV khác nhau, có thể nói là hết sức nguy hiểm bởi đây chính là "mầm mống" có thể phát sinh tiêu cực tràn lan.

* Điều quan trọng nữa, kỳ thi tuyển sinh ĐH có "truyền thống nghiêm túc" hơn so với kỳ thi tốt nghiệp THPT, thường mang nhiều "tai tiếng". Hoặc để tránh tai tiếng, có lẽ phải tốn khá nhiều công sức. Vậy, tại sao lại bớt đi "cái nghiêm túc", mà lại giữ lại "cái nhiều tai tiếng"? Và lại căn cứ vào những kết quả có thể có nhiều "lệch lạc" do sự khác biệt giữa các địa phương để mà tuyển sinh ĐH?

Tuy nhiên, nhiều ý kiến không ủng hộ "3 chung" trong tuyển sinh ĐH và muốn để quyền tự chủ cho các trường ĐH?

- Đây lại là chuyện khác. Bộ GD & ĐT nên có một " ngân hàng quốc gia" các câu hỏi trắc nghiệm. Các trường ĐH có thể tự tổ chức thi tuyển, nhưng đề thi được lấy ngẫu nhiên từ ngân hàng này và có thể bổ sung môn thi của riêng mình với các trường có đặc thù.

Như vậy, một mặt tránh được căng thẳng phòng ốc, đi lại tập trung vào 1 - 2 đợt, đảm bảo tự chủ của các trường; mặt khác, trong bối cảnh tỉ lệ cạnh tranh là 35/100, việc có một "ngưỡng" chung nào đó vẫn còn cần thiết. Khi GDĐH Việt Nam có "tính đại chúng" hơn, tỉ lệ trên là 70- 80/100 chẳng hạn, có lẽ tình hình sẽ khác hẳn, khoảng 4 - 5 năm nữa thôi, "ngưỡng" chung đó sẽ không còn cần thiết nữa. Ở Nhật Bản, ở Hàn Quốc..., cung trong GDĐH hiện nay đã vượt cầu, ở Mỹ có nhiều trường ĐH cứ như nộp đơn vào là được học. Cách tuyển của họ là hoàn toàn khác với ta.

GS nói, khoảng 4 - 5 năm nữa thôi, tình hình sẽ khác hẳn?

- Ơ trên tôi có nói là, nếu phải giảm bớt ngay một kỳ thi, nghĩa là mới so sánh giữa PA1 và PA2. Chúng ta còn PA3 nữa, nghĩa là PA trước mắt vẫn giữ 2 kỳ thi. Vậy thì, 4 - 5 năm tới, tình hình sẽ như thế nào? Lấy con số cụ thể để minh hoạ, vào năm 2007, chúng ta có 1,57 triệu SV, thanh niên ở độ tuổi học ĐH 18 - 23 khoảng 9 triệu, nghĩa là tỉ lệ SV trong thanh niên ở độ tuổi khoảng 17,4%.

Đến năm 2012, chúng ta sẽ có 2,12 triệu SV, thanh niên trong độ tuổi lại giảm chỉ còn khoảng 8,6 triệu, nghĩa là tỉ lệ SV trong thanh niên ở độ tuổi sẽ tăng lên đến khoảng 24,6%. Thứ đến, để có thể cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hoá, GDĐH Việt Nam phải tăng chi phí đào tạo cũng như tăng tỉ lệ sự đóng góp của người học. Và điều cuối cùng, đó là dù gì chăng nữa thì giáo dục Việt Nam chắc phải sớm có việc "phân luồng" ở THPT. Khi đó, cung sẽ lên đến gần bằng cầu trong GDĐH. Bài toán tuyển sinh ĐH lúc đó chắc cũng gần giống như ở Hàn Quốc hay ở Nhật, ở Mỹ hiện nay.

Nghĩa là, đến thời điểm hiện nay, PA3 vẫn là một PA cần phải được xét đến?

- Hiện nay, Bộ GD & ĐT đang soạn thảo chiến lược GD đến năm 2020. Trong đó, chắc là phải có bài toán: Tăng quy mô, "phân luồng" ở THPT, "phân tầng" ở GDĐH và tài chính cho ĐH. Đây là những nội dung có ảnh hưởng lớn đến bài toán tuyển sinh ĐH. Vì vậy, thiết nghĩ, trong bối cảnh đó, PA3 vẫn là một PA rất đáng được cân nhắc.

- Xin cảm ơn GS!