Hậu quả là người bệnh đã gặp phải các dị ứng, phản ứng có hại, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ.

Chữa bệnh lại thêm bệnh

Bệnh nhân Đỗ Thị M - 38 tuổi, quê Hưng Yên, sau 3 ngày điều trị tại khoa Dị ứng - Bệnh viện Bạch Mai vẫn chưa hết những đám nốt mẩn đỏ trên mặt, trên người. Kiểm tra đơn thuốc mà bác sĩ kê cho chị M, các bác sĩ phát hiện đơn thuốc đó có tới 6 loại thuốc. Chị M là một trong nhiều bệnh nhân bị dị ứng thuốc vào điều trị tại khoa Dị ứng và Miễn dịch lâm sàng do sử dụng quá nhiều loại thuốc.

Theo thống kê của một số cơ sở y tế, rất nhiều trường hợp bệnh nhân đã bị bệnh nặng hơn do thầy thuốc phạm phải những sai sót đáng tiếc như: Sự cố BS kê nhầm tên thuốc do tên thuốc gần giống nhau, chẳng hạn có trường hợp tử vong do bác sĩ cho thuốc Amrinone (gây dãn mạch) mà lẽ ra phải cho Amiodarone (chống loạn nhịp tim).

Hầu hết những sai lầm trong kê đơn là do thầy thuốc không chú ý đến chống chỉ định và sự tương tác của thuốc. Ví dụ, Celecoxib có tác dụng phụ là gây dị ứng; nếu bệnh nhân mẫn cảm với Sulfonamid mà uống thuốc này thì sẽ xảy ra dị ứng nghiêm trọng. Nhiều thuốc có chống chỉ định hoặc phải dùng thận trọng ở một số bệnh nhân đang có trạng thái bệnh lý, như Metformin không nên dùng cho bệnh nhân suy thận; không dùng thuốc chẹn beta cho bệnh nhân hen...

Dùng đồng thời từ 2 loại thuốc trở lên hoặc dùng thêm một loại thuốc vào chế độ thuốc đã ổn định đều có nguy cơ gây ra tương tác thuốc. Cụ thể là dùng kháng sinh ở phụ nữ đang dùng thuốc tránh thai có thể làm giảm hiệu quả tránh thai và dẫn đến có thai ngoài ý muốn.  Những thuốc dễ sai sót khi kê đơn thường là thuốc kháng sinh (39,7%), thuốc tim mạch (17,5%).

Lỗi từ chính thầy thuốc

Ông Trần Nhân Thắng - Phó Trưởng khoa Dược, BV Bạch Mai - cho hay, tại một điều tra trên 100 bệnh án với 7 nhóm bệnh lý tim mạch cho thấy, có những đơn thuốc kê đơn lên tới... 9 loại thuốc. Theo đánh giá của nhóm nghiên cứu, trong một đơn thuốc với 9 loại thuốc thì trong đó có tới 13 cặp tương tác thuốc độc hại từ cấp độ 1 đến cấp độ 4. Và trong 13 cặp này có hai cặp tương tác ở cấp cực kỳ nguy hiểm.

Theo BS Thắng, BV Bạch Mai là tuyến cuối nên chủ yếu là bệnh nặng. Những bệnh nhân này đã được sử dụng thuốc ở tuyến dưới, nên việc sử dụng thuốc bất hợp lý hay có sự tương tác có hại từ thuốc là khó tránh khỏi.  BS Thắng cho rằng, sự phản ứng có hại này cũng được tăng theo cấp số nhân, nghĩa là các cặp tương tác thuốc nhiều hơn khi số thuốc sử dụng trong một đơn thuốc tăng.

Một trong những quy định mà Bộ Y tế yêu cầu nghiêm ngặt nhất đối với thầy thuốc là phải kê đơn thuốc đúng. Thế nhưng trên thực tế, kê đơn thuốc không đúng yêu cầu chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp là một hiện tượng không hiếm gặp ở một số thầy thuốc. Đổ lỗi cho việc này, nhiều BS cho rằng, bệnh nhân quá đông nên kê đơn thuốc "vội", nên nhiều lúc không để ý đến sự tương tác của các loại thuốc.

Vấn đề cần đặt ra ở đây là trình độ chuyên môn của BS không đầy đủ, hay BS kê đơn nhiều loại thuốc để hưởng "hoa hồng"? Nếu có cả hai lý do trên thì ngành y tế rất cần phải  chấn chỉnh, để người bệnh không phải chịu gánh nặng chi phí mua nhiều thuốc mà lại thêm bệnh tật.

Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), ngay ở mức chỉ định từ 6 - 10 thuốc/bệnh án thì tỉ lệ xuất hiện phản ứng có hại của thuốc là 7,4% và nằm trong mức báo động về sử dụng thuốc. Theo điều tra của Bộ Y tế, có 41% bệnh án sử dụng kháng sinh kết hợp, chủ yếu là kết hợp hai kháng sinh. Số thuốc trong từng bệnh án rất cao, chủ yếu 6 - 10 thuốc/bệnh án. Có tới 7,7% số bệnh án chỉ định kết hợp ba kháng sinh; trên 10% số bệnh án sử dụng 11 - 15 thuốc và 1,7% số bệnh án sử dụng trên 16 thuốc.  N.P