"Phần lớn trí thức Việt kiều (VK) đều không đòi hỏi sự ưu đãi, mà chỉ mong được tạo điều kiện để góp sức xây dựng quê hương. Vấn đề mấu chốt là ta chưa có chính sách sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực này" - ông Tạ Nguyên Ngọc (ảnh) - Vụ trưởng Vụ Quan hệ kinh tế, khoa học và công nghệ Uỷ ban về Người VN ở nước ngoài - trao đổi với PV Lao Động.

Kiều hối năm 2006 có thể đạt 4,8 tỉ USD

Những dự đoán về lượng kiều hối năm 2006 đến nay đều hết sức khả quan. Ông nhận định ra sao?
- Tôi xin đính chính một con số được nêu gần đây là lượng kiều hối năm 2005 không phải 4,29 tỉ mà là 4,429 tỉ USD. Như vậy, đã có một bước tăng đột biến ngoài dự đoán, bởi lượng kiều hối của năm trước đó mới chỉ là 3,1 tỉ USD. Cần nói thêm, kiều hối ở đây không chỉ là nguồn tiền gửi về từ những người VN định cư ở nước ngoài, mà bao gồm cả từ người VN lao động, học tập ở nước ngoài. Theo tôi, lượng kiều hối năm nay có thể đạt 4,7-4,8 tỉ USD.

Dù lượng kiều hối là rất lớn, song đây vẫn chưa được xem là dòng vốn đầu tư hữu hiệu. Đâu là giải pháp để tập trung kiều hối cho đầu tư?
- Tôi nghĩ có những nhìn nhận chưa đúng về vai trò của kiều hối đối với đầu tư trong nước. Nếu tính về lượng đầu tư có khai báo thì đúng là mới có 1 tỉ USD trên tổng số 16 tỉ USD kiều hối chính thức trong vòng hơn 5 năm qua được đầu tư vào các dự án. Nhưng nhìn nhận một cách khác, kiều hối lại là khoản đầu tư "không lộ diện" để phát triển kinh doanh nhỏ, lẻ, hộ gia đình. Việc gia tăng nhanh chóng các DN tư nhân có phần đóng góp đáng kể từ lượng kiều hối gửi về.

Muốn tập trung nguồn vốn này, chúng ta cần thành lập một quỹ đầu tư an toàn để những người VN sống ở nước ngoài gửi tiền về tập trung. Như vậy, bài toán chính là khâu tổ chức trong nước. Dù đã có chính sách khuyến khích VK về đầu tư, nhưng trên thực tế áp dụng còn nhiều vướng mắc về thủ tục.

Quan trọng là "trọng dụng"

Cho tới nay, Chính phủ VN đã có chủ trương khuyến khích trí thức VK về xây dựng quê hương, nhưng số người hưởng ứng chưa thật nhiều. Vì sao?
- Vấn đề mấu chốt là chúng ta chưa có chính sách sử dụng hiệu quả. VN có nguồn nhân lực kiều bào rất quý, với khoảng 300.000 chuyên gia VK đang sinh sống và làm việc tại những trung tâm kinh tế hàng đầu thế giới. Thậm chí, nhiều chương trình hợp tác ta mời chuyên gia nước ngoài. Nhưng khi chuyên gia đó gặp một VK thì giới thiệu đó chính là thầy dạy của ông ta.

Thực tế, mỗi năm có khoảng 200 chuyên gia VK về làm việc với các cơ quan nhà nước. Nhưng phần lớn mới chỉ tham gia các hội thảo ngắn ngày, cung cấp tài liệu. Các cơ quan trong nước cũng thường mới dừng ở mức thông qua VK để nhắm tới các học bổng nước ngoài. Rất ít nơi chú trọng đến việc phối hợp với họ nghiên cứu phát triển, hoặc sáng tạo các sản phẩm có chất lượng quốc tế, hay ít nhất có thể bán được trên thị trường.

Một trí thức VK nói: "Chúng tôi cần được trọng dụng, chứ không phải trọng đãi". Ông nhận định ra sao?
- Phần lớn họ không đòi hỏi sự ưu tiên hay ưu đãi, mà chỉ mong được tạo điều kiện để được góp sức xây dựng quê hương. Vấn đề chính là tạo sự bình đẳng, chính sách thông thoáng, minh bạch đối với trí thức VK. Cần nhớ rằng, những trí thức VK nhiệt huyết với đất nước đến một lúc nào đó cũng sẽ về già và mệt mỏi. Dù họ muốn góp phần xây dựng quê hương, nhưng lại không biết đóng góp với ai, ở đâu thì rồi sẽ đến lúc nhiệt huyết của họ cũng cạn kiệt.

Như vậy, điều quan trọng vẫn là phải xây dựng được chính sách cụ thể?
- Nếu đưa ra một cơ chế ưu đãi chung cho tất cả trí thức VK thì sẽ lãng phí và không thực tiễn. Tại sao chúng ta đã sẵn sàng bỏ ra hàng trăm tỉ đồng mỗi năm để cử người đi học ở nước ngoài, mà không thể bỏ ra một phần trăm số tiền trên để tạo điều kiện cho những trí thức VK có trình độ quốc tế về nước làm việc. Tất nhiên, khoản tiền lương trả cho họ cũng phải xứng đáng với chất xám bỏ ra. Tôi nghĩ, nhiều trí thức VK muốn được về góp phần xây dựng quê hương mà không yêu cầu mức lương quá cao như đối với một chuyên gia nước ngoài.

- Xin cảm ơn ông!

>>> Chung sức đưa con tàu Việt Nam ra khơi

>>> Chính sách đối với kiều bào: Cần gấp rút cải tiến

>>> Nắm bắt cơ hội