Ngày 22.4.2003, Thủ tướng ban hành Quyết định số 64/2003/QĐ-TTg về việc phê duyệt Kế hoạch xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, theo đó mục tiêu của giai đoạn 1 (từ năm 2003-2007) là xử lý triệt để 439 cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng trên toàn quốc (gồm 284 cơ sở sản xuất kinh doanh, 52 bãi rác, 84 bệnh viện, 15 kho thuốc bảo vệ thực vật, 3 khu tồn lưu chất độc hóa học và 1 kho bom do chiến tranh để lại).

Tuy nhiên, theo thống kê của Tổng cục Môi trường thuộc Bộ TNMT, tính đến thời điểm hiện tại mới xử lý dứt điểm được 201 cơ sở, chiếm chưa đến một nửa.

Nhiều nỗ lực, ít hiệu quả

Được biết, 439 cơ sở gây ô nhiễm môi trường (ONMT) nghiêm trọng, phải xử lý triệt để trong giai đoạn 1 của QĐ 64/2003/QĐ-TTg (gọi tắt là QĐ 64) được rải đều ở 61 tỉnh, thành, mà đứng đầu là TPHCM với 40 cơ sở phải xử lý, Đà Nẵng có 19 cơ sở, Đắc Lắc và Hà Nội cùng là 16 cơ sở... Không ít các địa phương - nhất là các thành phố lớn - đã áp dụng nhiều biện pháp, trong đó có cả việc mở rộng "hầu bao" để ưu đãi DN nhằm đẩy nhanh công tác này.

Năm 2003, UBND TP.Hà Nội đã ra quyết định số 115/2003/QĐ-UB về việc quy định mức thưởng tiến độ cho các đơn vị di chuyển cơ sở sản xuất không còn phù hợp với quy hoạch, hoặc gây ONMT ra khỏi khu vực các quận nội thành, trong đó thưởng 500 triệu đồng cho đơn vị có số lao động di chuyển trên 500 người, diện tích đất có nhà xưởng trên 5.000m2... TPHCM cũng dành hàng chục tỉ đồng cho công tác hỗ trợ di dời và cho vay không lãi suất đối với các dự án đầu tư giảm thiểu ONMT của các cơ sở không phải di dời...

Dù vậy, theo số liệu thống kê từ Tổng cục Môi trường, đến giờ mới có 201/439 cơ sở gây ONMT (chiếm 45,79%) được xử lý dứt điểm. Trong 201 cơ sở này, có đến 23 cơ sở (chiếm 11,44%) đã giải thể hoặc ngừng hoạt động; có 78 cơ sở được cấp quyết định chứng nhận hoàn thành việc xử lý ONMT triệt để - chiếm 38,81%. Hà Nội mới chỉ thực hiện được 50% kế hoạch đề ra trong giai đoạn 1; còn tại TPHCM, tiến độ cũng rất ì ạch.

Cái đích còn quá xa

Với việc giai đoạn 1 của việc thực hiện QĐ 64 không hoàn thành đúng tiến độ, có thể thấy còn rất nhiều khó khăn ở phía trước khi mà theo lộ trình, cái đích là đến năm 2012 sẽ hoàn thành việc xử lý 3.856 cơ sở gây ONMT còn lại, cộng thêm cả những cơ sở mà giai đoạn 1 chưa giải quyết xong. Nghĩa là, chỉ còn 4 năm để giải quyết một khối lượng công việc nhiều gấp 9 lần giai đoạn 1.

Đó là còn chưa kể đến nhiều cơ sở ONMT phát sinh, mà vụ việc nghiêm trọng ở Vedan hay Miwon vừa qua là ví dụ. Theo đánh giá của lãnh đạo Tổng cục Môi trường, thì thực tế quá trình thực hiện đã cho thấy một loạt những khó khăn. Đó là việc thiếu quỹ đất dành cho các cơ sở phải di dời địa điểm sản xuất; trình độ công nghệ xử lý triệt để ONMT hiện ở nước ta còn ở mức thấp. Rồi còn cả những điều phức tạp phát sinh như tại TPHCM là vấn đề các DN được di dời vào các KCN, nhưng do không được đầu tư hiện đại hoá công nghệ hoặc hạ tầng KCN còn yếu kém, nên lại... tiếp tục gây ô nhiễm trong KCN.

Một số cơ chế, chính sách hỗ trợ cho việc xử lý ô nhiễm triệt để mặc dù đã được ban hành, lồng ghép vào trong các văn bản pháp luật có liên quan, song việc tổ chức triển khai trên thực tế còn kém hiệu quả. Hiện chưa có chế tài đủ mạnh xử lý nghiêm đối với các cơ sở gây ô nhiễm có tên trong QĐ 64. Do vậy, còn rất nhiều cơ sở trây ỳ, không có các biện pháp đáng kể nào để giảm thiểu ONMT.

Mặc dù Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 17/2008/CT-TTg, đưa ra những giải pháp cấp bách đẩy mạnh công tác xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng; Quỹ Bảo vệ môi trường VN cũng đã được Chính phủ phê duyệt nguồn vốn điều lệ 500 tỉ đồng từ tháng 3.2008, nhằm hỗ trợ các DN trong việc vay vốn nhằm cải thiện và bảo vệ môi trường... nhưng có thể thấy, chặng đường tới đây trong việc xử lý hàng nghìn cơ sở gây ONMT còn lại vẫn rất gian nan.