"Sau một thời gian xử lý mạnh tay, buôn lậu chẳng những không giảm mà có chiều hướng tăng" - một vị lãnh đạo BCĐ 127 tỉnh An Giang thừa nhận, một phần do "ăn theo" Lễ hội Vía Bà Chúa xứ Núi Sam (25-31.5.2008), nhưng cái chính là do bất cập trong chính sách chống buôn lậu thuốc lá (BLTL).
Công khai với quy mô lớn
Đó là bức tranh toàn cảnh mà chúng tôi ghi nhận được trên tuyến biên giới Tây Nam vào thời điểm cuối tháng 5 này. Bên cạnh hình ảnh thường ngày ở các cửa ngõ biên giới huyện Hồng Ngự (Đồng Tháp), Hà Tiên, Kiên Lương (Kiên Giang), An Giang thực sự là điểm nóng trên tuyến biên giới Tây Nam.
Bởi bên cạnh các địa chỉ quen thuộc: Vĩnh Ngươn (Châu Đốc), An Nông (Tịnh Biên)... thì nay gần như TLL đã bành trướng trên toàn tuyến biên giới cả đường bộ, lẫn đường sông. Nổi bật nhất là địa bàn huyện An Phú và Tân Châu.
Tại Tân Châu, TLL từ Om-sà-no tràn vào xã Vĩnh Xương sau đó theo tỉnh lộ 954 đi sâu vào nội địa. Còn tại An Phú, TLL nhập vào hai ngõ thị trấn Long Bình và xã Khánh An...
Hiện nay việc chuyển TLL đã trở nên công khai đến mức thách thức. Thông thường chúng ém 200 cây thuốc vào "đai" rồi phóng xe môtô với tốc độ bạt mạng trên các tuyến đường dẫn vào nội địa.
Tuy nhiên theo lãnh đạo BCĐ 127 An Giang, kết quả bắt quả tang trong những ngày gần đây cho thấy việc vận chuyển TLL trên tuyến đường thuỷ được thực hiện với số lượng rất lớn: Đêm 12.5.2008, CA An Giang bắt chiếc tàu "không số" của hai đối tượng từ tỉnh Vĩnh Long đến Châu Đốc chở 42 thùng thuốc lá Hero và Jet (21.000 gói).
Trước đó, đội CSGT đường thuỷ Vàm Nao bắt vụ chiếc tàu chở 80 thùng (40.000 gói) TLL đi từ Châu Đốc về Cần Thơ. Thống kê của Chi cục QLTT An Giang, năm 2007 và 4 tháng năm 2008, toàn tỉnh bắt được hơn 1,3 triệu gói thuốc các loại.
Theo lãnh đạo BCĐ 127 An Giang, công tác chống TLL đang vượt khỏi tầm kiểm soát. Bởi càng bắt, hoạt động buôn lậu thuốc lá càng gia tăng... mà con số thống kê của Hiệp hội Thuốc lá VN là minh chứng: Năm 2005, nhập lậu 495 triệu bao, thì đến 2007 đã lên đến 630 triệu bao.
Đặc trị thuốc lá lậu?
Sự tréo ngoeo của cơ chế đã đẩy công tác chống TLL vào nghịch cảnh: Càng chống, buôn lậu càng tăng. Bởi nếu áp dụng theo cơ chế tiêu huỷ thuốc tang vật như hiện nay theo đề án của Hiệp hội Thuốc lá, thì lực lượng chống lậu sẽ gặp nhiều khó khăn.
Theo tính toán của cơ quan thường trực BCĐ 127 An Giang, tổng chi phí cho mỗi gói TLL (từ mua tin đến tiêu huỷ) lên đến gần 2.000đ, trong khi đó mức hỗ trợ cao nhất là 1.000đ/gói nên không đủ bù đắp vào chi phí hoạt động.
Cụ thể là trong số hơn 1,3 triệu gói thuốc lá mà An Giang bắt được từ 2007 đến nay có giá thị trường hơn 6,3 tỉ đồng, nhưng sau khi tiêu huỷ chỉ được hỗ trợ 906 triệu đồng. Nếu duy trì việc đốt TLL thì hoạt động chống TLL sẽ hụt hơi.
Thực ra đây chỉ là giọt nước làm tràn chiếc ly đã quá tải của cái vòng lẩn quẩn: tiêu huỷ-tái xuất trong lịch sử gần 20 năm chống TLL ở ĐBSCL.
Sau một thời gian thực hiện tái xuất, phát hiện đầu nậu lợi dụng giấy tờ hợp pháp để quay vòng TLL, cơ quan chức năng đã chuyển sang giải pháp tiêu huỷ. Thế nhưng khi thực hiện chủ trương này lại vướng đến kinh phí tái đầu tư nên lại trở lại với tái xuất. Cứ thế công tác chống TLL loay hoay giữa nghịch lý: Mất tiền đầu tư, nhưng TLL vẫn phát triển cả về quy mô lẫn phương thức, thủ đoạn.