>> Khổ như thượng đế
>> 1.000 khiếu nại/năm
Trong tình hình của VN hiện nay, con số quá ít ỏi đó rõ ràng không phải biểu hiện tình trạng hài lòng của số đông NTD, mà là sự mất lòng tin của họ vào quyền được bảo vệ của mình.
Luật Bảo vệ quyền lợi NTD đang được dự thảo và lấy ý kiến nhân dân liệu có thể là thuốc chữa công hiệu căn bệnh "nhờn thuốc pháp luật" của những kẻ làm ăn cẩu thả, chụp giật?
Pháp lệnh Bảo vệ quyền lợi NTD hiện là văn bản pháp luật có hiệu lực cao nhất về vấn đề này. Song trên thực tế, Pháp lệnh đang bộc lộ những hạn chế, bất cập do chưa có chế tài đủ mạnh để xử lý các hành vi xâm phạm.
Chỉ trông vào lòng tốt?
Theo bà Vũ Thị Bạch Nga - Trưởng ban Bảo vệ người tiêu dùng (NTD), Cục Quản lý cạnh tranh (Bộ Công Thương), mặc dù không thiếu các quy định pháp luật đối với các tổ chức, cá nhân kinh doanh hàng hoá, dịch vụ, yêu cầu phải tuân thủ như phải đăng ký, công bố tiêu chuẩn, chất lượng hàng hoá, dịch vụ theo quy định của pháp luật và thực hiện đúng cam kết với NTD; thường xuyên kiểm tra về an toàn, chất lượng hàng hoá, thực hiện việc cân đong đo đếm chính xác; niêm yết giá và bán đúng giá niêm yết..., nhưng trong Pháp lệnh Bảo vệ NTD không quy định rõ chế tài xử lý các hành vi vi phạm, làm mất đi tính răn đe.
Đại diện dự án Star Việt Nam - ông Hank Baker - cho rằng: "Người tiêu dùng VN nếu chỉ trông chờ vào lòng tốt của nhà cung cấp hàng hoá, dịch vụ thì không bao giờ đủ". Ở nước ngoài nếu bạn không hài lòng về một sản phẩm nào đó, và nêu được lỗi thuộc về nhà sản xuất thì đương nhiên, bạn sẽ được đổi hàng hoặc hoàn lại tiền. Nhưng ở VN, việc này rất khó khăn, người bán thường tìm đủ mọi lý do để không nhận lại hàng hoá bán ra. Vì thế, NTD mua phải món hàng không ưng ý cũng đành "ngậm bồ hòn làm ngọt".
Thông thường, NTD phải được sự hỗ trợ từ các cơ quan quản lý nhà nước trong trường hợp có khiếu nại, khiếu kiện hoặc tìm đến các tổ chức bảo vệ quyền lợi cho mình như Hội Bảo vệ NTD.
Theo bà Nga: "Các quy định pháp luật hiện hành không trang bị cho cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ NTD các công cụ pháp lý cần thiết để thực hiện chức năng của mình.
Chẳng hạn khi có vụ việc ảnh hưởng đến NTD, cơ quan nhà nước có thẩm quyền không thể độc lập xử lý các vụ việc này mà phải phối hợp với các cơ quan liên quan khác, và việc các cơ quan này có phối hợp hay không cũng chẳng có quy định nào.
Hay như các quy định về thẩm quyền của các cơ quan nhà nước về bảo vệ NTD cũng chỉ là những quy định mang tính hình thức, chung chung khó thực hiện.
Các chuyên gia cho rằng: "Văn bản xử phạt hành chính nhưng lại không quy định cụ thể về hành vi và mức phạt thì khả năng đảm bảo thi hành các quy định pháp luật về bảo vệ NTD là rất thấp".
Sẽ có luật
Một văn bản cao hơn pháp lệnh - Luật Bảo vệ quyền lợi NTD - đang được Cục Quản lý cạnh tranh dự thảo và đang triển khai lấy ý kiến rộng rãi trong nhân dân và các cơ quan liên quan.
Ông Bạch Văn Mừng - Cục trưởng Cục Quản lý cạnh tranh - khẳng định: Trước hết, để luật đi vào cuộc sống thì mỗi người tiêu dùng phải có ý thức và khả năng tự bảo vệ mình. Hiện nay, nhiều NTD vẫn tỏ ra thờ ơ, hoặc không biết quyền của mình khi đi mua các sản phẩm hàng hoá, dịch vụ; chưa có thói quen đấu tranh hay phản ứng quyết liệt trước các hiện tượng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng, sai quy cách. Luật Bảo vệ quyền lợi NTD sẽ có những quy định cụ thể, rõ ràng về quyền của người tiêu dùng và cách thức thực hiện quyền đó.
Bên cạnh đó, Luật cũng sẽ quy định ý thức trách nhiệm của nhà sản xuất, kinh doanh, phải chịu trách nhiệm hoàn toàn đối với hành vi của mình trước người tiêu dùng. Đồng thời, đi kèm với chế tài nghiêm khắc, đủ sức răn đe, trừng phạt đối với những DN vi phạm, cưỡng chế thi hành để bảo vệ quyền lợi NTD.
Về phía cơ quan nhà nước cần quy định cụ thể, tránh chồng chéo, phân cấp mạnh hơn các chức năng giải quyết khiếu nại của NTD cho cơ quan nhà nước tại địa phương. Thậm chí cho phép cơ quan nhà nước tiến hành điều tra về hành vi vi phạm quyền lợi NTD.