Không thể phủ nhận thành quả đạt được của các doanh nghiệp (DN) ngành điều, khi mà liên tục những năm gần đây đã đưa chế biến, xuất khẩu (XK) hạt điều của VN lên đỉnh cao của thế giới.
Cạnh tranh nhập khẩu
Năm 2008, theo nhận định của Hiệp hội Điều VN (Vinacas), việc NK điều thô của VN sẽ gặp sự cạnh tranh gay gắt từ các nhà NK Ấn Độ. Thật vậy, hiện năng lực chế biến điều XK của VN đã lên tới 600.000 tấn/năm. Trong khi đó, Ấn Độ duy trì ở mức 700.000 tấn/năm, Brazil khoảng 250.000 - 300.000 tấn/năm. Như vậy, muốn duy trì được công suất chế biến 600.000 tấn/năm, chắc chắn VN phải cạnh tranh với Ấn Độ trong việc NK điều thô từ các nước khác. Bởi với sản lượng điều trong nước, cả VN và Ấn Độ không đủ đáp ứng để chế biến.
Với VN, trong tổng số sản lượng chế biến 600.000 tấn/năm, sản lượng điều sản xuất trong nước chỉ đáp ứng được từ 350 - 400 ngàn tấn/năm, còn lại 150 - 200 ngàn tấn là phải NK từ các nước Campuchia, Châu Phi, Indonesia... Dự kiến trong năm 2008, các DN chế biến điều VN cần phải NK khoảng 200.000 tấn điều thô mới đủ cho hơn 160 nhà máy sản xuất trong nước.
Trở ngại nảy sinh xung quanh việc NK 200.000 tấn điều thô này, ông Nguyễn Đức Thanh - quyền Chủ tịch Vinacas - cho biết: "Nhiều năm qua, thay vì được giảm thuế NK điều thô xuống còn 0% như một số mặt hàng khác, thì các nhà NK điều thô vẫn phải è cổ chịu mức thuế suất NK từ 5 - 7,5%. Điều này phần nào giảm tính cạnh tranh của ngành XK hạt điều với Ấn Độ (thuế NK là 0%)".
Đánh đố DN?
Trên thực tế, hiện nay, Chính phủ vẫn miễn thuế cho DN, nhưng với điều kiện điều thô NK được chế biến và XK 100% trong vòng 275 ngày Theo nhiều DN, việc cho hưởng ân hạn về thuế trong 275 ngày, khác nào... đánh đố DN. Bởi rất hiếm hoi, mới có doanh nghiệp NK, chế biến và XK một cách suôn sẻ trong 275 ngày như điều kiện đưa ra ở trên để được miễn thuế NK. Vì vậy, hầu hết DN đều buộc phải chấp nhận mức thuế NK từ 5-7,5%.
Vì sao như vậy? Ông Vũ Thái Sơn - Cty TNHH Thạnh Sơn - cho rằng: "Từ NK, rồi chế biến và làm thủ tục XK 100% điều thô NK trở ra nước ngoài, chúng tôi gặp rất nhiều vướng mắc, trở ngại về cơ chế trong kiểm định hàng, thủ tục xuất hàng của hải quan v.v... Có những cái không thể nào nhanh gọn được trong thời gian ngắn".
Chưa kể, đặc thù của mặt hàng điều thô là sau chế biến, ngoài nhân điều XK 100%, còn cho ra những phụ phẩm phế liệu như vỏ điều, dầu,... không thể XK. Thế nhưng, các cơ quan chức năng vẫn kiểm tra định mức XK, áp thuế NK đối với cả những phụ phẩm phế liệu này. Đây là một bất cập đối với ngành điều.
Ông Nguyễn Đức Thanh kiến nghị: "Chính phủ cần sớm xem xét đưa thuế NK nguyên liệu điều thô xuống còn 0% (ngang bằng với Ấn Độ), trong năm 2008 này. Chúng tôi khẳng định, việc giảm thuế NK này sẽ không gây bất cứ một thiệt hại nào cho nền kinh tế đất nước mà chỉ có lợi. Nó giúp các nhà XK giảm chi phí sản xuất, tăng khả năng cạnh tranh hơn.
Ngoài ra, còn tạo điều kiện thuận lợi cho các DN NK nguyên liệu về bán lại cho các DN vừa và nhỏ, không đủ điều kiện NK. Việc này giúp các DN đủ nguyên liệu sản xuất quanh năm, tăng sản lượng chế biến, XK của ngành điều VN. Tạo nên thế và lực mới cho ngành điều VN tăng trưởng bền vững".