Một tháng sau, chúng tôi "đã cùng" UBND tỉnh Kon Tum trở lại vấn đề này với những giá trị thông tin mới, và ...

"Khoáng tặc" đi trước...

Từ đầu năm 2007, Vườn quốc gia (VQG) Chư Mom Ray bất ngờ bị "động", khi rất đông người dân trong khu vực đổ xô vào khai thác trái phép "đá quý"- chủ yếu ở tiểu khu 663, thuộc xã Mo Ray (Sa Thầy), nơi đang có dư luận về sự tồn tại mỏ đa kim wolfram.

Ngày 10.4.2007, UBND tỉnh Kon Tum đã ra công điện khẩn chỉ đạo các lực lượng biên phòng, công an, UBND huyện Sa Thầy và đặc biệt là "chủ mỏ"- Vườn quốc gia Chư Mom Ray phối hợp kiểm soát, truy quét, xử lý nghiêm nhằm chấm dứt tình trạng khai khoáng trái phép.

Trong giai đoạn nóng bỏng này, báo cáo mới nhất của Ban quản lý vườn quốc gia (BQL VQG) (báo cáo theo lệnh khẩn của Chủ tịch UBND tỉnh, hôm 14.4.2008) cho biết: Tại khu vực các suối ngang thuộc tiểu khu 663, mỏ đá quý lộ thiên chịu sự khai thác thủ công của "khoáng tặc" từ đầu năm 2007, song sau nhiều tháng chỉ bắt giữ được một vụ khai thác trái phép với 5 đối tượng tham gia, tang vật thu giữ là 2 bao tải khoáng vật, một môtô.

Nguyên do, cũng theo trần tình của báo cáo trên, cự ly từ Trạm quản lý bảo vệ rừng (QLBVR) Tam An (Sa An, Sa Thầy) đến khu vực mỏ cách nhau có hơn 20km nhưng đã có 3 tuyến chính vào rừng cùng rất nhiều người dân ra vào khu vực mỏ, càng khó kiểm soát. Chính vậy mà Ban quản lý VQG đã cho lập các chốt - lán bảo vệ, "phong toả " khu vực.

Hiện tại, trật tự tạm được vãn hồi; lực lượng cắm chốt đã rút ra Trạm QLBVR Tam An, canh giữ từ xa 20km; và "xé lẻ" để lo chống cháy rừng, ngăn chặn đốt rừng làm rẫy... Góp công vào việc bảo vệ trật tự vùng mỏ còn do đường vào mỏ đã trở nên khó khăn do mưa mùa.

Ngày 10.4 vừa qua, chúng tôi đã có cuộc thực địa tự phát vào vùng cấm- tiểu khu 663, Chư Mom Ray. Trên các lòng suối vẫn lồ lộ những vỉa đá thạch anh chứa hàm lượng wolfram mà theo một nguồn đáng tin cậy, hàm lượng đa kim đến 5%, một tỉ lệ cao bậc nhất thế giới; hiện trường vẫn còn những vỉa đá bị đục đẽo ngổn ngang...

Được biết, BQL VQG chỉ một xe tải nguyên liệu chừng 10 tấn chuyển ra khỏi rừng đã có giá đến 3 tỉ đồng. Cuộc canh giữ đá quý vì thế sẽ còn nhiều gian nan bởi số phận của mỏ wolfram này vẫn chưa được định đoạt.

Lán trại bảo vệ khu mỏ trống hơ, trống hoác.

..."Nhà nước" đi sau

Theo dự ước của Cty CP khoáng sản VN - đơn vị đi đầu trong việc phát hiện, xin phép thăm dò wolfram ở Chư Mom Ray - trữ lượng mỏ tại đây không dưới 300.000 tấn. Ngay từ tháng 7.2006, Cty CP khoáng sản VN đã có tờ trình xin phép tỉnh Kon Tum được thăm dò, xây dựng đề án khai thác wolfram.

Đồng tình về chủ trương, tỉnh này đã có công văn 1884/UBND-NĐ ngày 12.9.2006 trình Thủ tướng và Bộ NN-PTNT xin điều chuyển vùng mỏ- tiểu khu 663- từ rừng đặc dụng sang rừng sản xuất để Cty CP khoáng sản VN thăm dò, khai thác, tức cũng chuyển gần 1.686 ha rừng từ vùng lõi sang vùng đệm của VQG.
 
Tuy nhiên, nội dung đệ trình lần này bị ách tắc ngay từ Bộ NN-PTNT do lo ngại những tác động xấu đến VQG. Tuy vậy, quá trình này cũng khiến thông tin bị rò rỉ, và "khoáng tặc" phát sinh như đã nói ở trên.

"Trước tình hình mỏ khoáng sản wolfram bị xâm hại và không quản lý được, gây mất trật tự trị an...", tháng 4.2007, UBND tỉnh Kon Tum đã trực tiếp làm việc với Bộ NN- PTNT và lần này được bộ thông qua cho chuyển đổi rừng.
 
Từ bấy cho đến khi Thủ tướng Chính phủ đồng ý cho chuyển đổi chức năng rừng của tiểu khu 663, từ rừng đặc dụng sang rừng sản xuất (Văn bản 1880/TTg- NN do Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải ký ngày 3.12.2007), đáp ứng điều kiện để triển khai đề án thăm dò, khai thác, diễn biến "vụ wolfram" càng trở nên phức tạp.
 
Và như cách nói của ông Đào Xuân Quý - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Kon Tum, tỉnh này đã chịu sức ép, "mỗi đêm thức dậy lại nhận một đơn xin thăm dò, khai thác (wolfram)". Riêng số hồ sơ mà tỉnh này đã nhận, có tới 7 doanh nghiệp xếp hàng chờ được duyệt.

Tuy nhiên, thật bất ngờ và khó hiểu, ngày 1.11.2007, UBND tỉnh Kon Tum đã có công văn số 2319/ UBND-NĐ đồng ý cho... Cty CP khai khoáng Hòa Phát- SSG (mới thành lập 7.2007) được phép triển khai dự án...

Tiếp đó, đến ngày 11.1.2008, bằng công văn 65/UBND-NĐ tỉnh này tiếp tục "loại bỏ" vai trò tiên phong của Cty CP khoáng sản VN -  người có công đầu trong việc phát hiện và đề xuất với tỉnh về mỏ wolfram.

Bài 2: Chọn nhà đầu tư không chỉ chạy theo đồng tiền!