Nhiều cơ sở sơn mài truyền thống chỉ còn sản xuất cầm chừng. Có gia đình phải xoay ra mở cửa hàng ăn sáng, quán lẩu bò... để mưu sinh. 

U ám làng sơn mài truyền thống

Nghề sơn mài có mặt tại các ấp 1,2,3,4,5,6 của xã với các sản phẩm sử dụng như đồ gia dụng, đồ trang trí nội thất, đồ lưu niệm... với các thể loại như vẽ lacquer kết hợp cẩn trứng, ốc xà cừ rây; vẽ kết hợp cẩn trứng, cẩn ốc phủ ma rong; vẽ gân nổ nhũ vàng, vẽ cảnh, cẩn ốc; sơn kết hợp tre lát tròn...

Theo các tài liệu lưu giữ được, thì làng nghề này xuất hiện từ cuối thế kỷ 17 - đầu thế kỷ 18, phát triển đỉnh cao là thời kỳ 1945-1975. Thời gian 1980-1990 cũng là thời kỳ vàng son của nghề này.

Thế nhưng giờ đây, nghề này đang lâm vào cảnh... u ám. Anh Nguyễn Văn Giang (ấp 4, Tương Bình Hiệp) thở dài: Nghề "xuống dốc" mạnh trong 2 năm trở lại đây.  Trước kia, vào thời kỳ "hoàng kim", cơ sở sơn mài của anh thuê tới 10 lao động, nhưng bây giờ chỉ còn  giữ lại 1 người để sản xuất cầm chừng.

"Nếu không được hỗ trợ, chắc tôi phải dẹp nghề này. Nhà nước nên có chính sách cho vay dài hạn, bởi đây là mặt hàng "nằm", không phải sản xuất ra là bán ngay được, mà có khi phải vài tháng" - anh nói. Bây giờ, cơ sở anh đã bán thêm mặt hàng gỗ. Cơ sở sản xuất của anh Nguyễn Văn Luông bên cạnh cũng chịu chung cảnh ngộ, khi phải cắt giảm lao động từ 10 người xuống còn 1 người.

Nhiều nhà phải chuyển sang... bán đồ ăn sáng, bán lẩu bò... để kiếm kế sinh nhai. Nhà ông Nguyễn Văn Giàu - bên dưới tấm bảng hiệu cơ sở sơn mài - là cửa hàng... ăn sáng  mới khai trương 1 tháng nay. Ông chỉ còn sản xuất sơn mài nhì nhằng, cầm cự.

Ông bảo: Rất nhiều người từng làm nghề sơn mài đã bỏ nghề. Người có tuổi thì xoay sang kinh doanh nhỏ tại nhà, thanh niên thì lao đi làm đủ các loại nghề: Cửu vạn, thợ xây, làm công nhân... "Bây giờ, nếu có hợp đồng 100 triệu đồng, tôi không dám nhận, vì lấy đâu ra người làm bây giờ. Mà nếu có thì khi hết hợp đồng, làm sao "nuôi" được họ" - ông lắc đầu.

Những hộ sản xuất nhỏ lẻ còn bi đát hơn. Nhiều hộ đã phải dẹp đồ nghề vì không tìm được đầu ra cho sản phẩm. Việc sản xuất cầm chừng sẽ tác động tiêu cực đến chất lượng của sản phẩm, khi mỗi sản phẩm không được đầu tư đúng mức.

Cứu nghề!

Một trong những nguyên nhân nghề sơn mài xuống dốc không phanh, đó là sự tăng giá quá cao của chi phí đầu vào. Nếu như trước đây, tiền công cho 1 người làm thuê là 20-30 nghìn đồng/ngày, thì giờ đây tăng lên 50-60 nghìn đồng/ngày. Giá giấy nhám, sơn, keo... tăng gấp 2, gấp 3 lần so với trước kia, trong khi đó, giá sản phẩm tăng không đáng kể.

Trong khi đó, do tình trạng kinh tế khó khăn, nên các hợp đồng đặt hàng ngày càng hiếm hoi, chỉ một số cơ sở lớn là còn có hợp đồng, mặc dù ít hơn trước kia rất nhiều, còn những cơ sở nhỏ lẻ thì hầu như không có đầu ra.

Vào tháng 8.2008, xã đã lập hồ sơ công nhận làng nghề truyền thống cho làng sơn mài Tương Bình Hiệp. Trước đây, cũng vì chưa được công nhận là làng nghề truyền thống, nên làng nghề đã không có cơ chế hỗ trợ cần thiết.

Ông Nguyễn Văn Hữu - Phó giám đốc Sở Công Thương cho biết: Sở đã xét duyệt hồ sơ và đã hoàn thiện hồ sơ để sắp tới trình lên UBND tỉnh phê duyệt. Như vậy, nghề sơn mài Tương Bình Hiệp đã nhìn thấy tia hy vọng để vượt lên hoàn cảnh bi đát như hiện nay.

Theo ông Hữu, khi Tương Bình Hiệp được công nhận là làng nghề rồi, cơ quan chức năng cần phối hợp để đào tạo nguồn nhân lực cho làng nghề, xây dựng cơ sở hạ tầng hoàn thiện và tìm đầu ra cho sản phẩm. Có như vậy mới cứu được một làng nghề khỏi bị "chết".