Thủ tướng viết tiếp: "...Từ quan điểm hệ thống và đảm bảo tính liên thông trong hệ thống giáo dục- đào tạo từ phổ thông- đại học và dạy nghề, giải quyết trước việc cải cách giáo dục đại học và dạy nghề. Học tập kinh nghiệm của các nước có nền giáo dục đại học và dạy nghề tiên tiến để chọn lọc, sử dụng. Trên cơ sở đảm bảo tính thống nhất trong những nguyên tắc lớn và sự quản lý thống nhất của Nhà nước đối với giáo dục và đào tạo, phát huy tính tự chủ, bản sắc riêng và tính cạnh tranh trong đào tạo đại học và dạy nghề...".

"Khẩn trương xây dựng chiến lược cải cách giáo dục từ nội dung, chương trình, phương pháp giảng dạy, chế độ thi cử ở tất cả các cấp đào tạo...".

Trong báo cáo tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khoá XI, ngày 17.10.2006, về "Tình hình kinh tế- xã hội năm 2006 và nhiệm vụ năm 2007", Thủ tướng còn yêu cầu "Nâng cao năng lực Quản lý nhà nước về giáo dục đào tạo, đảm bảo đúng chức năng định hướng phát triển, tạo lập khung pháp lý và kiểm tra, thanh tra, giám sát việc thực thi pháp luật, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh trong giáo dục- đào tạo và dạy nghề. Đổi mới cơ chế hoạt động, đề cao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của nhà trường, trước hết là các trường đại học...".

Để phát huy quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các nhà trường đại học, Nhà nước (Bộ Giáo dục & Đào tạo) sẽ quản lý các trường chủ yếu thông qua các chính sách và quy chế, còn các trường được chủ động tổ chức thực hiện mọi công việc của nhà trường, miễn là không vi phạm các chính sách và quy chế đã ban hành, không cần xin phép và chờ đợi ý kiến cho phép của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Nói cách khác, các trường được quyền làm những việc không bị cấm kỵ và tự chịu trách nhiệm về các việc làm của mình; thay vì chỉ được làm những việc mà bộ cho phép.

Những ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ khiến cả ngành giáo dục - đào tạo, từ lãnh đạo bộ đến tất cả các trường đại học phải suy nghĩ nghiêm túc đến những vấn đề lớn với tầm nhìn vượt xa, vượt cao hơn những gì chúng ta đã và đang bàn thảo lâu nay từ quyền tự chủ đại học, đến chương trình, phương pháp đào tạo, phương pháp tuyển sinh, chất lượng đào tạo, đưa giáo dục đại học Việt Nam trong một số lĩnh vực khoa học tự nhiên và kỹ thuật, công nghệ, quản trị- kinh doanh, ngoại ngữ (dưới đây gọi tắt là khối A) hoà nhập với quốc tế.

Chúng ta đang thực sự đứng trước một cuộc cải cách giáo dục lần thứ 5 mang tính cách mạng sâu sắc, từ những tư duy hoàn toàn mới về giáo dục đến hành động trong quản lý, tổ chức nhằm đạt đến một nền giáo dục có hiệu quả nhất, phục vụ tốt nhất cho xã hội, đưa lại lợi ích cao nhất cho người dân, cho tổ quốc, phù hợp nhất với xu thế phát triển của thời đại.

Trước hết, cần thống nhất với nhau về một số tiêu chí chủ yếu đánh giá chất lượng giáo dục đại học: Tiêu chí 1: Chương trình đào tạo phải đáp ứng cao việc làm của sinh viên sau khi tốt nghiệp (kiểm tra: Số phần trăm sinh viên có việc làm ngay sau khi ra trường).

Tiêu chí 2: Phương pháp giảng dạy phải giúp đạt được mục tiêu của chương trình đào tạo (nêu trong T.C.1).

Tiêu chí 3: Trình độ về chuyên môn và kinh nghiệm của đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý nhà trường.

Giờ thực hành điện tử của SV khoa Công nghệ Trường ĐH Quốc gia (Hà Nội)

Tiêu chí 4: Trình độ hiện đại của trang thiết bị, phòng thí nghiệm, thư viện, cơ sở phục vụ đào tạo: Sân thể thao, khu vui chơi, giải trí, ký túc xá... Tiêu chí 5: Năng lực tài chính của nhà trường, từ nhiều nguồn thu khác nhau.

Đánh giá sơ bộ về hiện trạng giáo dục đại học của ta hiện nay, căn cứ vào 5 tiêu chí nêu trên, chúng ta thấy.

T.C.1: Chương trình đào tạo của ta chưa đáp ứng được yêu cầu của các doanh nghiệp và của xã hội. Tỉ lệ sinh viên tốt nghiệp đại học có việc làm ngay và làm đúng nghề chuyên môn được đào tạo là rất thấp. Cần sửa: Chương trình đào tạo cần thay đổi nhằm đáp ứng yêu cầu của sự phát triển kinh tế, xã hội Việt Nam. Cần mạnh dạn ủng hộ những đại học có những ý tưởng mới, sáng tạo trong việc này (chẳng hạn, Trường Đại học FPT).

T.C.2: Phần lớn các trường đại học của ta vẫn áp dụng phương pháp giảng dạy cũ: Thầy giảng, trò ghi, không tham khảo tài liệu. Cần sửa: Phát huy tính chủ động học tập của sinh viên, phát triển tinh thần độc lập suy nghĩ, sáng tạo, thói quen cập nhật kiến thức mới qua Internet.

T.C.3: Do ta quá coi trọng bằng cấp hơn thực tài nên đội ngũ giáo viên của ta yếu, ít người có đủ tiêu chuẩn được coi là giảng viên đại học. Với nhiều giáo viên, kiến thức chỉ là nhai lại, không có thực chất (Second - hand knowledge). Cần sửa: Từng trường cần chăm lo đến thực chất trình độ giáo viên. Một mặt, cần khẩn trương đào tạo lại, bổ sung kiến thức cho giáo viên, chăm lo đến cuộc sống cho họ để họ toàn tâm, toàn ý cho nâng cao trình độ và cho công tác giảng dạy. Mặt khác, phải có biện pháp hữu hiệu thu hút người tài (từ trong và ngoài nước) vào làm việc cho trường mình.

T.C.4 và 5: Trừ một ít thiết bị ở một số phòng thí nghiệm trọng điểm; các thiết bị, phòng thí nghiệm của các trường đại học của ta đều cũ kỹ, rất lạc hậu. Năng lực tài chính của các trường rất yếu. Hậu quả là sinh viên tốt nghiệp chất lượng thấp, khó kiếm được việc làm. Cần làm: Sửa lại các quy định hiện hành về học phí và tài chính cho đại học. Không thể có nền giáo dục chất lượng cao mà chi phí thấp, lương của giáo viên chưa đủ đảm bảo một nửa yêu cầu các chi phí tối thiểu cho cuộc sống của họ và gia đình.

Biện pháp chung để khắc phục các thiếu sót trên đây là : Trao quyền tự chủ cho các trường đại học.  (còn nữa)

>> Thị trường giáo dục đại học: Thách thức lớn, cơ hội lớn (Bài 2)

>> Thị trường giáo dục đại học: Một đề án được sinh ra từ sự vội vàng (Bài 3)

>> Thị trường giáo dục đại học: Đề án chờ... hậu khả thi! (Bài 4)