Cái khó bó cái khôn
Điện Biên có 106 xã thì có tới 63% xã thuộc diện đặc biệt khó khăn, 83% lao động (LĐ) làm nghề nông. Vì là tỉnh miền núi, cơ sở hạ tầng chưa phát triển, giao thông khó khăn nên doanh nghiệp (DN) ít, quy mô nhỏ, phân tán, sử dụng ít LĐ. Nếu có chỉ là sử dụng LĐ phổ thông, làm việc theo tính chất thời vụ nên khó kiểm soát.
Ông Trần Ngọc Hùng - Chủ tịch LĐLĐ tỉnh - cho biết: "Toàn tỉnh có 298 DN thì chỉ có 13 DN có tổ chức công đoàn, nên việc bảo vệ quyền lợi cho NLĐ rất khó khăn".
Việc đào tạo nghề hiện nay ở Điện Biên còn thiếu. Cả tỉnh có hơn 285.000 người trong độ tuổi LĐ (chiếm 61% dân số), nhưng số LĐ qua đào tạo chỉ có hơn 61.000 người (chiếm 21,4%). Vấn đề đào tạo, giới thiệu việc làm cho NLĐ còn thiếu trầm trọng hơn. Sở LĐTBXH Điện Biên có duy nhất một TT dạy nghề, giới thiệu việc làm và xuất khẩu LĐ, nhưng hoạt động cũng cầm chừng vì ít học viên đăng ký theo học.
Ông Nguyễn Thanh Sơn - Trưởng phòng Lao động việc làm (LĐVL), Sở LĐTBXH tỉnh - cho biết: "Mặc dù TT đã mở các khoá học nghề rất thiết thực với nhu cầu của bà con dân tộc như: Dệt thổ cẩm, trồng trọt, chăn nuôi, hàn, sửa chữa xe máy... nhưng số lượng học viên đăng ký thường không đạt chỉ tiêu tuyển dụng".
Hiện nay, để thu hút các học viên theo học, TT không tổ chức các lớp học theo khoá mà cứ đủ lớp là mở. Mặc dù vậy, một tháng cũng chỉ có vài ba lớp hoạt động, đó là chưa kể số học viên bỏ học giữa chừng.
Vấn đề xuất khẩu LĐ cũng rất hạn chế. Mỗi năm, cả TT và các DN môi giới cộng lại cũng chỉ đưa được 150 - 200 người đi XKLĐ. Phần vì trình độ chưa đáp ứng được nhu cầu đặt ra, phần vì NLĐ không có hứng thú với việc đi XKLĐ.
Cam chịu, ỷ lại Nhà nước
Phần lớn LĐ là người dân tộc, sống rải rác trên các triền núi, vùng sâu, vùng xa. Công việc của họ là sáng lên nương, chiều lấy củi, cứ như vậy đã bao đời nay. "Vì là vùng sâu, vùng xa nên được Nhà nước ưu tiên, hỗ trợ nhiều thứ. Dần dà thành quen. Mỗi khi vận động NLĐ đi học nghề thì câu hỏi mà họ thường đặt ra là: Đi học có được tiền hay không?" - ông Sơn cho biết.
Vận động NLĐ đi học nghề đã khó, tuyển LĐ phổ thông đi làm cũng không được mới lạ. Theo ông Nguyễn Thanh Sơn: "Sở luôn tạo điều kiện tốt nhất cho các DN trong việc tuyển dụng LĐ tại địa phương, nhưng hầu hết các DN đến tuyển dụng đều thất vọng".
Mới đây, Cty CP dệt Texhong Việt Nam (100% vốn Trung Quốc) tại Đồng Nai cần tuyển 5.000 LĐ phổ thông, điều kiện tuyển dụng rất đơn giản: Độ tuổi 18-35, sức khoẻ tốt, trình độ 7/12 trở lên. Lương từ 1,1 triệu đồng/tháng đến 1,6 triệu đồng/tháng, có BHYT, BHXH, BH tai nạn, có chỗ ăn ở miễn phí...
Nhưng sau 2 tuần sở gửi công văn, thông báo tuyển dụng về các địa phương, số người đăng ký chỉ đếm trên đầu ngón tay. Thực tế ở địa phương đã có người đi làm tại Cty này và đã bỏ về, lý do là: "Nhàn, nhưng không được tự do(!)".
Thay đổi tư duy NLĐ
"Cái khó là làm sao thay đổi được tư duy NLĐ, làm thế nào để NLĐ có việc làm" - ông Sơn cho biết. Hiện nay, Sở LĐTBXH tỉnh đã xây dựng phương án nhằm giải quyết vấn đề đào tạo nghề, giải quyết công ăn việc làm cho NLĐ, cụ thể là làm tốt công tác đào tạo, hướng nghiệp dạy nghề. Tới đây, sở sẽ tổ chức các lớp dạy nghề lưu động tại các thôn bản, vào thời điểm nông nhàn để thu hút học viên học nghề. Sở cũng tiến hành liên kết với các DN trong việc đào tạo, dạy nghề để khi học xong, NLĐ có việc làm.
Bên cạnh đó, cần phát triển các khu công nghiệp, khuyến khích đầu tư theo hướng đa dạng hoá các ngành nghề để thu hút LĐ. Nâng cao trình độ NLĐ, giải quyết tốt chế độ chính sách cho NLĐ...
Tuy nhiên, việc thay đổi thói quen sinh hoạt lạc hậu, thay đổi tư duy của NLĐ không hề đơn giản, một mình Sở LĐTBXH không đủ sức, cần phải có sự phối hợp giữa các cấp, các ngành từ tỉnh đến huyện, xã, thôn bản, nhằm tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục NLĐ.