Đó là cố Giáo sư Nguyễn Hoàng Phương (1927-2004). Khi GS Nguyễn Hoàng Phương (NHP) còn sống, mỗi lần tôi lên chơi nhà ông ở tầng ba một chung cư tại Phương Mai (Hà Nội), đều thấy một bức tranh màu tả Lãn Ông có gương mặt sáng láng và hiền hậu với chòm râu bạc rất "phương Đông" và rất đẹp, đặt trang trọng trên một bàn thờ lớn.
Trong một lần trò chuyện về Lãn Ông, ông bắc ghế lấy bức tranh xuống đặt trước mặt chúng tôi, vừa thành kính ngắm nhà đại danh y vừa nói về Người, và tôi bỗng thấy câu chuyện của NHP bỗng sinh động hẳn lên, như có hồn Người hiển hiện trong từng câu từng tiếng.
Ông bảo tôi: "Hồi ở 15 Hàng Chuối (nơi ở trước khi chuyển đến Phương Mai. XC) có vẻn vẹn 15 mét vuông, căn phòng như một kho sách, tôi có lập bàn thờ cụ, nhưng không dám thắp hương. Về đây mỗi lần "viết" về cụ, tôi thắp một nén nhang. Nén nhang giống như chiếc ăngten nối tâm hồn chúng ta với tổ tiên, tôi gõ máy và bỗng thấy một niềm vui sáng tạo dâng lên, lâng lâng khó tả, trên màn hình vi tính bỗng hiện lên những ý tứ khác thường!".
Ông lấy trên giá sách xuống cho tôi xem một bài báo. "Đây, một bài báo tôi đã viết như thế về cụ, trong dịp 200 năm ngày giỗ cụ " (1991). Tôi có mượn ông bài báo đó về chép lại trên máy tôi. Giờ đây tôi xin phép anh linh NHP chép lại mươi dòng. Phải đọc bài báo này mới biết thế nào là một "thần tượng" của NHP.
"Hải Thượng Lãn Ông đã nghiền ngẫm, đã cố bước vào những con đường hiểm hóc nhất của Tiên thiên khí để phát hiện cho được cái ánh sáng chân lý đẹp đẽ đang còn ẩn giấu trong lòng của hệ kinh mạch. Đó là cái Chân, cũng đồng thời là cái Mỹ của Mệnh môn Hoả.
"Mệnh môn Hoả là Thái cực trong thân người", đó là cái làm cho ông tâm đắc nhất, say sưa nhất và đã toát ra trong mọi chương cơ bản của công trình của ông. Hải Thượng Lãn Ông đã nâng cái khái niệm bí ẩn đó lên vị trí tối cao của sự điều khiển trong nhân thể".
"Ông tìm hiểu cấu trúc của hai thực thể cơ bản là Tâm và Thận. Bằng con mắt của nhà toán học, ông đã phát hiện được cấu trúc của Tâm và Thận qua hai quẻ Ly và Khảm. Quẻ Ly với hai hào dương tượng trưng cho Hoả hậu thiên và một hào âm ở giữa tượng trưng cho Thuỷ tiên thiên. Còn quẻ Khảm với hai hào âm tượng trưng cho Thuỷ hậu thiên, còn hào dương ở giữa lại tượng trưng cho những gì Người tâm đắc nhất trong trọn cuộc đời sáng tạo. Đó chính là Mệnh môn Hoả của Người. Từ đó bằng những bước đi lôgíc, Người đã xây dựng học thuyết Thuỷ Hoả của mình, cái học thuyết chi phối, dẫn đường cho toàn bộ công trình vĩ đại về y học cổ truyền".
"Chúng tôi, những người học trò mà Người không hề biết đến, đã cố tìm cách thể hiện tư tưởng của Người, với những công cụ toán học hiện đại nhất của nền văn minh ngày nay".
Trong một tác phẩm khác, cuốn "Con người và trường sinh học", NHP viết: "Đọc Hải Thượng Lãn Ông rồi, đi đâu cũng thấy đất nước mình bàng bạc một màu kinh Dịch. Dường như kinh Dịch sinh ra trong cái nôi nền văn minh lúa nước, với nguyên lý Trời Đất Người, với nguyên lý âm dương, với tám quẻ (đơn) có tượng là Trời, Đất, Nước, Lửa, Sấm, Gió, Núi, Đầm".
Cũng trong cuốn sách trên, NHP đã dự báo rằng: "Sẽ một ngày nào đó, một ông Tây sang Việt Nam giảng bài về... triết Đông phương... và nói riêng, về những đóng góp lớn lao của Hải Thượng Lãn Ông. Ông Tây đứng trên bục giảng. Còn ở dưới lại là những học trò người phương Đông, luôn luôn... tự hào về nền y học dân tộc cổ truyền của họ. Họ thấy ông Tây giỏi quá, giỏi cả về những đỉnh cao cây nhà lá vườn của chính đất nước họ".
Chẳng bao lâu, lời dự báo đã thành sự thật. Năm 2000, ở Pháp ra đời cuốn tiểu thuyết mang tên "Lãn Ông" của nhà văn nữ Y-vơ-li-nô Phe-ray. Và bạn đọc người Việt ta đã được đọc cuốn sách đó do Lê Trọng Sâm dịch (NXB Văn Nghệ TP Hồ Chí Minh - 2005).
Nhưng riêng NHP thì đã trả được món nợ thiêng liêng với thần tượng của mình. Nhờ có một người thầy là nhà y học Vũ Xuân Quang, ông đã thâm nhập vào thế giới của Đông y học, thế giới của Hải Thượng Lãn Ông đến từng câu chữ, từng chi tiết ẩn, từng chân lý không nói ra bằng lời. NHP đã hoàn thành công trình: "Vận dụng Lý thuyết Tập mờ để mô tả cấu trúc của Đông y học" (ký tên tác giả NHP và Trần Thị Lệ). Công trình đã được đánh giá cao tại một cuộc hội thảo thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô tháng 1 và 2 năm 1989.