Trung tâm thương mại vào xuân
Trước Tết ta, bà con người VN đã hay tin chính quyền Nga sẽ dành 50% các khu chợ thực phẩm cho những người nước ngoài buôn bán lẻ, hoặc tới hết năm nay nếu người Nga không đảm nhiệm được lĩnh vực bán lẻ tại các chợ, thì sang năm 2008 sẽ cho phép người nước ngoài quay trở lại. Nhiều người nuôi hy vọng, song cũng không ít người vẫn băn khoăn bởi "quân ta" chủ yếu buôn hàng vải vóc, còn hàng thực phẩm là "đất" của cánh lao động nhập cư đến từ các nước Liên Xô cũ như Azerbaizan, Gruzia...

Đảo qua Trung tâm thương mại Sông Hồng ở Mát (thủ đô Mátxcơva), tôi nhận thấy tại ốp Sông Hồng 1 cả hai tầng 1 và 2 vẫn cửa đóng then cài, còn tầng 3 và tầng 4 phía nhà máy bạn đã lấy lại, sắc xuân chỉ có ở hai tầng 5 và 6 - nơi đa số cánh người VN chạy chợ vẫn bám trụ lại. Chỗ nào cũng hối hả, rộn rã. Hương hoa trái quyện với mùi bánh chưng, mùi các món xào nấu tạo nên một bầu không khí rất đỗi thân thương đầm ấm dưới màn trời trắng xóa tuyết rơi.

Bánh chưng năm nay được bán với giá 200 rúp (khoảng 7,5USD)/chiếc, do nhà hàng Kim Dung trong ốp đảm nhiệm cung cấp. Vợ chồng chủ tiệm chị Dung - anh Vinh với sự hỗ trợ của đội ngũ nhân viên đã chuẩn bị hơn 1.000 chiếc bánh chưng phục vụ. Quay sang tôi, chị Dung nở nụ cười vui:

- Bận quá anh ạ! Tết đến là tối tăm mặt mũi lo bánh trái, phần phục vụ khách mua, phần do trung tâm thương mại đặt làm quà tặng lên dây cót tinh thần cho bà con mình.

 

Gà trống "quê" là món không thể thiếu dịp Tết.

Rảo bước sang mấy quầy hàng khô vừa chuyển từ tầng 3 lên, không khí mua bán càng tấp nập hơn. Hút khách nhất là các loại hàng tươi sống. Nào là gà trống ta thi nhau khua mỏ trong những hộp giấy cáctông chờ khách chọn. Nào là cá chép, cá trắm tươi cỡ 2-3 ký, quẫy đùng đùng trong các bể kính khoe hàng. Thịt thà thì khỏi nói, cần gì có nấy. Hàng khô như miến, măng, mộc nhĩ, nấm hương hoặc đồ thờ cúng như vàng hương, đèn nến nhiều vô kể.

Hàng chưng Tết cũng rất phong phú, đủ cả kẹo mứt, bánh đậu xanh chính hiệu Rồng Vàng Hải Dương, đan xen cả bánh nướng bánh dẻo trung thu. Riêng khoản giò chả đảm bảo rất tươi và giá mềm hơn, vì mấy năm nay bà con ta đã tự chế lấy ở ngoại ô Mát đưa vào phục vụ, chứ không chỉ phụ thuộc vào nguồn từ trong nước sang như trước.

Vợ chồng anh H chị B, chủ một quầy hàng khô kiêm tươi sống, lộ rõ vẻ hồ hởi:

- Cũng may còn có thu nhập trong mấy ngày lễ tết, nhưng thực sự là năm nay bà con mình sắm sanh ít hơn hẳn vì ai cũng nghỉ hàng cả tháng rưỡi trời rồi. Chị B cho biết thêm, để lo Tết Đinh Hợi năm nay, cũng có một số người phải điện về nhà ở VN nhờ chuyển tiền sang chi tiêu.

Hiện tượng này tôi biết là có thật, khi chợ hoạt động đều thì đồng USD chảy về trong nước, còn chợ tạm ngừng thì dòng chảy này phải quay ngược lại Nga cũng là điều tất yếu.

Lo cho tương lai
Tại Trung tâm thương mại Lion, trong khi ốp chợ Voicov vẫn đóng cửa từ ngày 11.1 đến nay và ban quản trị đang xúc tiến xây dựng nâng cấp ốp chợ lên cho phù hợp với tiêu chuẩn một trung tâm thương mại mới, thì Xưởng may Liva của ông Trịnh Viết Ngọ vẫn hoạt động đều, đảm bảo công ăn việc làm cho hơn 200 lao động cả VN lẫn Nga.

Phải nói ông Ngọ là người biết nhìn xa trông rộng, bởi đã sớm điều hành xưởng may hợp pháp theo đúng chính sách khuyến khích sản xuất của chính quyền Nga. Các mặt hàng của Liva được đánh giá là phong phú về chủng loại, giá cả lại phải chăng phù hợp với túi tiền của các khách hàng Nga có thu nhập thấp.

Tại đây, bầu không khí xuân thể hiện qua những nụ cười rất tươi cùng những chồi hoa đang hé nụ bên bàn máy của các cô thợ may trẻ từ VN sang. Họ vui vì tuy mức sống không bằng cánh buôn bán, nhưng thu nhập lại đều đặn. Họ cũng như chúng tôi, chẳng bao giờ muốn phải chịu cảnh bấp bênh như số thợ may "chui" vì hoàn cảnh mà buộc phải làm việc trong một số xưởng may bất hợp pháp ở ngoại ô Mát hay tại các thành phố xa, liên tục bị nhà chức trách Nga truy quét.

Quán cắt tóc giờ cao điểm phục vụ cư dân Việt đón xuân.

Còn ở chợ Vòm, không khí Tết chộn rộn nhất là tại khu đồi Thanh Nga và khu Nhà Vàng thuộc chợ KT. Đây là đất của cánh dịch vụ, với hàng trăm quầy hàng chi chít biển quảng cáo rực rỡ, cung cấp đủ các chủng loại hàng hoá phục vụ cho hàng chục ngàn người cả trong chợ Vòm lẫn từ Mát, các thành phố xa và ngoại ô Len (thành phố St. Petersburg) đổ về.

Anh Nguyễn Văn Tr - 42 tuổi, quê Nam Định sang Nga từ năm 2000, có quầy bán áo da ở chợ Bãi Đá, khoe với tôi chú gà sống hoa lông sặc sỡ mua với giá 400 rúp (15USD):

- Gà đặt trước đó chứ chậm chân là không có đâu. Thứ gà này thịt dai, ngon hơn hẳn loại lông trắng.

Mọi năm vợ chồng Tr đều về VN ăn Tết cùng các con, năm nay họ ở lại chờ xem "binh tình" thế nào. Trong khi chị Hoàng Thị V - 39 tuổi, người Hà Nội, theo xe từ tỉnh Ulianovsk lên Mát lấy hàng, gặp tôi chị kể do chính quyền dưới đó khá mạnh tay áp dụng ngay các quy định mới về lao động nhập cư, nên có khoảng 1/3 người VN lo xa đã về nước.

Cũng là một cư dân từng ở Ulianovsk, song mùng 1 Tết khi tới ốp Giày và ốp An Đông 2, tôi gặp một người khác đã ở thế vững vàng. Đó là ông chủ ốp Lưu Công Niệm. Anh Niệm trước là dân lao động xuất khẩu từng làm việc tại Nhà máy sản xuất phụ tùng ôtô Lada, Ziguli... ở thành phố Dimitorovgrad thuộc tỉnh Ulianovsk. Nhờ nhạy bén với thời cuộc, anh Niệm chuyển sang kinh doanh địa ốc và đã rất thành công.

Ấp An Đông 2 và ốp Giày hiện là nơi cư ngụ của hàng ngàn bà con ta thuộc cánh đi chợ, chủ yếu là tại chợ Vòm. Trò chuyện với tôi, hai anh T và Ph trong ban quản trị cho biết:

- Trong tương lai ốp sẽ được sửa chữa, nâng cấp để thành khách sạn 2 hoặc 3 sao nhằm phục vụ không chỉ cho người VN, mà cả người nước ngoài nếu họ có nhu cầu, nhất là trong tình hình mới sau ngày 1.4 do biến động thị trường. Nhà thì anh Niệm đã mua hẳn rồi, còn đất đã được phép thuê 49 năm, thủ tục pháp lý hoàn toàn đầy đủ.

Đáp lại lời chúc mừng năm mới của tôi, gia đình anh Trần Lê Ch và chị Phạm Kim Th, chủ một "công" bán quần áo bò ở chợ Traika, tỏ ý hy vọng xen lẫn lo âu:

- Nếu người Nga không đủ kiên trì buôn bán lẻ như mình, thì năm 2008 ta lại về nơi cũ làm ăn. Nhưng từ nay đến hết năm 2007 thời gian đâu có ngắn...

Họ cũng như nhiều người VN từng có thâm niên sống ở Nga đều cho rằng đa số người dân Nga do đã quen với đời sống của hàng chục năm bao cấp, nên chưa thích nghi được với cơ chế thị trường, nhất là trong lĩnh vực buôn bán lẻ vốn là sở trường của cánh chạy chợ đã có ngón nghề người Trung Quốc, VN, Azerbaizan, Gruzia...

Cũng như họ, tôi mong ngày càng có thêm nhiều bà con mình đón xu hướng mới như anh Ngọ, anh Niệm... để sớm ổn định cuộc sống trên đất Nga mà từ lâu họ đã gắn bó và coi như quê hương thứ hai của mình.

(Các tiêu đề do Lao Động đặt)