Báo Lao Động tổng hợp những nội dung chủ yếu mà các ĐB đã thảo luận:

CB CĐCS còn bị phụ thuộc vào chủ DN

Thực tế, nhiều chủ DN ngoài NN, DN FDI ít quan tâm chăm lo, thậm chí không thực hiện đầy đủ các quyền của NLĐ được pháp luật quy định, tìm cách đối phó với pháp luật, lách luật, xâm hại đến quyền lợi của NLĐ; né tránh, trì hoãn việc thành lập tổ chức CĐ; gây khó khăn, không tạo điều kiện cho CĐ hoạt động.

Chính vì vậy, việc thành lập CĐCS ở các DN ngoài NN, DN FDI đã khó, nhưng để CĐCS hoạt động có chất lượng, thực hiện có hiệu quả chức năng đại diện bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của NLĐ lại càng khó khăn hơn.

Ở các loại hình DN này, hầu như chiến lược phát triển DN, các chỉ tiêu, kế hoạch SXKD đều do chủ DN quyết định, NLĐ và tổ chức CĐ không được tham gia thảo luận công khai như ở DNNN. CB CĐ DN ngoài NN và DN FDI hầu hết là kiêm nhiệm, thời gian đầu tư cho công tác CĐ bị hạn chế, là người làm thuê, chịu nhiều áp lực từ chủ DN và CNLĐ.

Bởi vì việc làm, tiền lương, tiền thưởng và các quyền lợi khác đều do người sử dụng LĐ quyết định, nên CB CĐCS chưa dám mạnh dạn đấu tranh với những biểu hiện vi phạm pháp luật LĐ của chủ DN để bảo vệ quyền lợi chính đáng, hợp pháp của NLĐ. CĐCS là cấp quan trọng, quyết định đối với vai trò đại diện, bảo vệ NLĐ, nhưng vẫn là khâu yếu trong hệ thống tổ chức CĐ.

Hiện Đảng và Nhà nước chưa có chính sách cụ thể đối với CB CĐ chuyên trách và chưa có cơ chế, chính sách để bảo vệ CB. Chính những điều này đã góp phần hạn chế vai trò của CĐCS.

Từ góc độ khác, LĐLĐ Bắc Ninh khẳng định, hiện nay việc thành lập CĐCS trong khối DN ngoài NN và DN FDI chưa đáp ứng so với yêu cầu. Có thể thấy rõ những bất cập như: Đa số CNLĐ làm việc tại đây tuổi đời trẻ, xuất thân từ LĐ nông nghiệp, việc tuyển dụng LĐ trong các DN còn đơn giản, CNLĐ chưa được đào tạo cơ bản, nhiều DN sử dụng LĐ vừa làm việc vừa đào tạo tại chỗ, chưa chú trọng rèn luyện tác phong công nghiệp, bản lĩnh chính trị, lập trường giai cấp cho CNLĐ.

Đời sống vật chất, tinh thần của NLĐ chưa được quan tâm đúng mức, NLĐ làm việc với cường độ và thời gian khá cao, thu nhập thấp không đủ trang trải nhu cầu thiết yếu cho cuộc sống, đa số CNLĐ chỉ được ký HĐ ngắn hạn, hoặc có thời hạn, các chế độ làm thêm giờ, thời gian nghỉ ngơi, chế độ BHXH, BHYT, BHLĐ... nhiều DN thực hiện chưa tốt.

Các cuộc ngừng việc và đình công không theo đúng trình tự quy định của pháp luật xảy ra ngày một tăng, với nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong đó, nguyên nhân cơ bản là tiền lương thấp, thu nhập thực tế giảm sút, điều kiện cuộc sống trước mắt cũng như lâu dài không đảm bảo; nhiều bức xúc, dồn nén, không được chủ DN giải quyết kịp thời, NLĐ hiểu biết chính sách pháp luật và CĐ còn hạn chế.

Đối với CĐCS, tuy đã được pháp luật trao quyền tổ chức lãnh đạo đình công nhưng vì vẫn phụ thuộc về việc làm, thu nhập nên chủ tịch CĐCS và BCH CĐ không thể đấu tranh tới cùng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng của NLĐ. Đây chính là rào cản và cũng là nguyên nhân dẫn đến CĐCS chưa đại diện, bảo vệ CNLĐ, thực hiện vai trò tổ chức lãnh đạo đình công theo quy định.

Nhà ở cho CNLĐ tại KCN, KCX

Công nhân lao động - đối tượng được công đoàn quan tâm bảo vệ.

Nhà ở cho CNLĐ tại KCN, KCX đã, đang và sẽ vẫn là vấn đề bức xúc. Tại TPHCM, TP có nhiều nỗ lực, huy động nhiều nguồn lực để giải quyết vấn đề nhà ở cho CNLĐ và đã thực hiện được 749.673m2, nhưng vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu và đòi hỏi cần có nhiều giải pháp tổng thể hơn.

Theo số liệu khảo sát của LĐLĐ TPHCM tại 3 KCX và 12 KCN trên địa bàn, hiện có 892 DN đang hoạt động với 217.640 CNLĐ. CN ngoài TP chiếm 70%. Trong đó, số CN có nhu cầu nhà ở, chỗ ở là chiếm 60%/tổng số CN và dự báo nhu cầu nhà ở của CN đến năm 2015 là 234.400 người, đến năm 2020 là 318.400 người.

Vừa qua, để giải quyết nhu cầu nhà ở cho CN, các Cty đầu tư kinh doanh hạ tầng, Cty xây dựng kinh doanh địa ốc, các DN trong KCX, KCN đã đầu tư xây dựng 7 khu nhà lưu trú với 7.238 chỗ ở. Nhìn chung, nhà ở do các Cty, DN xây dựng đảm bảo chất lượng theo tiêu chuẩn Nhà nước quy định, đáp ứng được nhu cầu sử dụng của CNLĐ.

Theo phân tích từ thực tế, nguyên nhân chủ yếu của tình trạng trên là sự quan tâm đầu tư chưa đúng mức từ phía Nhà nước, các ban, ngành liên quan.  Đặc biệt, khi xây dựng các KCN, KCX tập trung, Nhà nước chưa định chế được nghĩa vụ của các DN ngay từ khi lập dự án đầu tư xây dựng SX&KD để góp phần chăm lo nhà ở, chỗ ở cho CN.

Vì vậy trong thời gian qua, việc này còn mang tính tự phát, chỉ một ít DN có quy mô lớn và có điều kiện đứng ra tự xây dựng nhà ở cho CN, nhưng với số lượng chưa đáng kể. Các DN còn lại có khả năng, nhưng chưa thấy hết ý nghĩa và lợi ích thiết thực của việc này đối với hoạt động SXKD. Nhà nước cũng chưa có cơ chế, chính sách ưu đãi cụ thể, thậm chí các DN đã xây dựng nhà ở, chỗ ở cho NLĐ vẫn còn vướng mắc nhiều vấn đề liên quan đến tài chính, thuế... nên chưa tích cực đầu tư.

Tại Đại hội X Công đoàn VN, Đoàn Chủ tịch TLĐ phát động và các đại biểu đã đóng góp được 63.072.000 đồng ủng hộ người nghèo. Ảnh: Thanh Thuỷ ĐB Đặng Thị Kim Liên - Chủ tịch LĐLĐ TP.Đà Nẵng: Để bảo vệ được quyền và lợi ích của CNLĐ, CĐCS phải biết khai thác tận dụng để "tối đa hoá" những lợi thế mà hệ thống pháp luật nhà nước đã quy định. Đó là việc tổ chức thực sự có hiệu quả hội nghị NLĐ theo thông tư liên tịch số 32, ngày 31.12.2007 của Bộ LĐTBXH và Tổng LĐLĐVN hướng dẫn thực hiện NĐ số 87, ngày 28.5.2007 của Chính phủ về Quy chế thực hiện dân chủ ở Cty cổ phần, Cty TNHH. Đây chính là phương tiện quan trọng để làm căn cứ cho việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của CNLĐ. Việc ký kết thoả ước lao động tập thể (TƯLĐTT) phải đảm bảo "4 thật": 1- Đối tác thật: Đó là đại diện chủ DN và CĐ là đại diện thật sự của CNLĐ. 2- Nội dung thật: Nội dung của thoả ước phải là những vấn đề cụ thể tại DN, chứ không theo mẫu có sẵn hoặc sao chép luật. 3- Đàm phán thật: Nội dung thoả ước phải được thảo luận bình đẳng, công khai và được hai bên cam kết thực hiện. 4- Thực hiện thật: Những nội dung của thoả ước phải được thực hiện nghiêm túc trong thực tế tại DN. CBCĐ cấp trên phải thực sự là những chuyên gia có khả năng tiếp cận cơ sở để tuyên truyền phát triển đoàn viên, phổ biến, tư vấn pháp luật, tư vấn đàm phán và xây dựng ký kết TƯLĐTT, tư vấn và giải quyết tranh chấp LĐ, đình công. CĐ cấp trên không chỉ là chủ thể lãnh đạo và đưa ra các chủ trương, mà còn phải là chủ thể cùng với CĐ cấp dưới tổ chức thực hiện chủ trương. CB CĐ cấp trên phải là người trực tiếp hướng dẫn, đôn đốc kiểm tra và cùng với cấp dưới triển khai hoạt động CĐ. ĐB Trần Thanh Hải - Phó Chủ tịch thường trực LĐLĐ TPHCM: Muốn giải quyết tốt vấn đề nhà ở cho CN, đòi hỏi phải huy động nhiều nguồn lực và phát huy đúng mức vai trò các nguồn cung về nhà ở. Về chính sách, TPHCM cần tiếp tục miễn thuế kinh doanh hộ cá thể cho dân xây dựng nhà trọ cho CN thuê dưới 10 phòng. Cho phép Ban quản lý KCX, KCN phê duyệt quy hoạch các dự án nhà lưu trú CN trên những khu đất có nguồn gốc điều chỉnh từ các KCX, KCN để rút ngắn thời gian triển khai dự án. Chủ đầu tư dự án nhà lưu trú CN được vay vốn kích cầu để xây dựng nhà lưu trú CN từ Quỹ Đầu tư phát triển đô thị, Quỹ Phát triển nhà ở hoặc Ngân hàng Phát triển nhà (tối đa không vượt quá 70% giá trị xây lắp và thiết bị dự án). Mức hỗ trợ lãi suất tăng từ 3% lên 7%/năm với thời gian vay tối đa 15 năm. Đối với trung ương, đề nghị Chính phủ sớm bổ sung, ban hành các chính sách cụ thể hóa NQ 20 về tiếp tục xây dựng GCCN VN thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước, nhất là chính sách khuyến khích DN xây dựng nhà lưu trú CN được tính vào giá trị đầu tư và hạch toán vào chi phí sản xuất. ĐB Nguyễn Tiến Dĩnh - Chủ tịch LĐLĐ TP.Hà Nội: CĐ phải chủ động phối hợp với đồng cấp làm tốt công tác tuyên truyền chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Trong đó, chú trọng NQ 20 về xây dựng GCCN thời đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước. Để đưa NQ vào cuộc sống, CĐ cần thực hiện tốt việc chăm lo đời sống cho CNVC - LĐ như cải thiện điều kiện làm việc, chăm sóc sức khoẻ sinh sản, tổ chức tốt việc xây dựng và duy trì hoạt động các quỹ hỗ trợ của CĐ và đẩy mạnh xây dựng "Mái ấm CĐ". Bên cạnh đó, cần làm tốt việc ký kết TƯLĐTT để đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của NLĐ cũng như người sử dụng LĐ; làm tốt công tác bồi dưỡng kỹ năng, nghiệp vụ cho CB CĐ, góp phần xây dựng quan hệ LĐ hài hoà trong các DN... ĐB Nguyễn Văn Trình - Chủ tịch LĐLĐ Bắc Ninh: Việc phát triển tổ chức cơ sở Đảng trong các DN ngoài NN và DN FDI tỉ lệ còn thấp. CB CĐCS hoạt động kiêm nhiệm phụ thuộc vào giới chủ, ít có điều kiện tham gia tập huấn nghiệp vụ CĐ. Vì vậy còn bộc lộ nhiều hạn chế, non kém về nghiệp vụ, ngại đấu tranh, va chạm, sợ chuyển công tác khác hoặc mất việc làm. Hiện tại, chính sách bảo vệ CB CĐ khi bị phân biệt đối xử chưa được rõ, không cụ thể, chưa tạo niềm tin cho CB CĐ và NLĐ, dẫn đến vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của tổ chức CĐ ở cơ sở chưa thực sự được phát huy. Linh Nguyên lược ghi