Cùng với câu hỏi trên, nếu  tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) tăng thì chắc chắn một lần nữa sẽ tác động tiêu cực đến thị trường mặt hàng nhạy cảm này; đặc biệt là tạo khó khăn nhất định cho lộ trình hội nhập giá mà VN đang hướng tới.

Công cụ điều hành hay sự áp đặt?

Sau bài viết "Lại bảo hộ xe nội địa?", Báo Lao Động nhận được nhiều ý kiến xung quanh vấn đề tăng thuế NK ôtô từ 70% lên 83%. Từ quan điểm của người tiêu dùng (NTD), bạn đọc Huy Vũ cho biết: Để hạn chế ôtô có nhiều cách như tăng thuế trước bạ, đấu giá quyền đăng ký lưu hành, phí môi trường... Biện pháp này phù hợp với quốc tế, đảm bảo nguồn thu chính đáng cho Nhà nước. Vậy tại sao Bộ Tài chính cứ "độc quyền và áp đặt" bằng chính sách thuế NK? Từ quan điểm chính sách, Bộ trưởng Bộ KHĐT Võ Hồng Phúc cho rằng, việc xử lý thuế NK ôtô như trên là chưa đúng mức.

Tuy nhiên, theo tính toán thì dù thuế NK đã tăng lên 83%; song lượng xe NK thời gian qua vẫn nhiều, khiến nhập siêu vẫn căng thẳng. Đây là lý do để Bộ Tài chính dự định tăng thuế TTĐB.

Ông Tuấn Anh (Bộ Công Thương) phân tích: Nếu coi đây là lý do thì có lẽ đã sai lầm. Xét cho cùng, khi phương tiện công cộng không đủ năng lực; các kênh đầu tư kém hấp dẫn; đồng tiền trượt giá... đó là những lý do khiến ngoài nhu cầu mua ôtô là có thực; thì đó còn là sự đầu tư và giữ tiền khá hiệu quả.

Thực tế 2 năm qua cho thấy, người mua ôtô hầu như không lỗ, thậm chí có thể lãi. Các chuyên gia cho biết: Chính sách thuế ôtô của VN hiện "một mình một chợ" xa lạ với thế giới. Việc lấy thuế để hạn chế ôtô bằng mọi giá là duy ý chí và áp đặt không hiệu quả.

Mâu thuẫn chính sách

Tại Diễn đàn thuế Châu Á tổ chức tại VN cách đây chưa lâu, Bộ Tài chính nhận định: Giá ôtô sản xuất trong nước (SXTN) cao; số lượng ít. Từ đây, định hướng dùng thuế TTĐB để thúc đẩy SXTN, xoá phân biệt đối xử thuế quan. Đó là lý do thuế TTĐB giảm xuống 50%/xe dưới 5 chỗ; 30%/xe 6-15 chỗ và 15%/xe 16-24 chỗ. Nếu thuế TTĐB tăng thì VN sẽ có định hướng chính sách mâu thuẫn; bởi tại diễn đàn, các nước đã "lên án" thuế TTĐB của VN quá cao và Bộ Tài chính cho biết sẽ xem xét mức thuế.

Một mâu thuẫn khác là trong khi VN hội nhập về giá; xoá phân biệt đối xử giữa ôtô NK và SXTN thì chính sách trên sẽ ngược định hướng này. Một chuyên gia phân tích: Với cách tính thuế TTĐB cho xe NK (gồm giá NK + thuế NK) và xe SXTN (gồm giá bán chưa có VAT/1 + thuế suất thuế TTĐB) thì chắc chắn xe NK có giá thành rất cao so với xe SXTN. Điều này xảy ra thì có lẽ VN đã đi ngược lộ trình là "không phân biệt đối xử giữa các sản phẩm trong và ngoài nước".

Khách hàng sẽ khó khăn hơn trong việc lựa chọn mua xe nếu tăng thuế tiêu thụ đặc biệt.

Đâu là mục đích uối cùng?

Thực tế, việc dùng thuế để hỗ trợ SXTN đã thất bại bởi tỉ lệ nội địa thấp; sản lượng ít, giá thành cao. Bên cạnh đó, nếu coi thuế như công cụ tăng thu ngân sách thì cũng không đúng; bởi mục tiêu hiện nay là giảm nhập siêu và đương nhiên giảm thu thuế. Vậy đâu là mục đích cuối cùng?

Cho đến nay, điều được "bộc lộ" duy nhất của việc tăng thuế là hạn chế NK ôtô. Tuy nhiên, với những phân tích trên thì mục tiêu này khó đảm bảo; trong khi chính sách thuế sẽ tiếp tục tác động tiêu cực đến thị trường, giá cả và NTD. Đặc biệt, VN có thể sẽ bị chỉ trích với hàng rào thuế quan này. Các chuyên gia cho rằng: Bộ Tài chính quá ỷ lại vào công cụ thuế sẵn có; trong khi chậm xây dựng chính sách thuế khác với ôtô như thuế môi trường, tài nguyên...

Từ phân tích trên, các chuyên gia kiến nghị: Không tăng thuế TTĐB đối với ôtô NK; nếu tăng thì chỉ là biện pháp tạm thời, nhưng cần đồng nhất mức tăng với xe SXTN để tránh phân biệt đối xử, tạo sự cân bằng trong hạn chế tiêu dùng (bởi ôtô SXTN cũng thông qua NK linh kiện).

Bên cạnh đó, cần xây dựng lộ trình thuế song song với chiến lược phát triển công nghiệp ôtô. Đặc biệt, cần hoàn thiện công cụ thuế khác để đánh thuế đúng đối tượng; qua đó tăng tiết kiệm tiêu dùng và hạn chế sử dụng tài nguyên. Chỉ với biện pháp tổng hoà này, thuế mới đảm bảo là chính sách điều hành kinh tế; tránh lúng túng, mâu thuẫn; không để xảy ra tiêu cực đối với thị trường, NTD hay tạo kẽ hở cho sự bảo hộ hay trục lợi.
 

Ông Huỳnh Dư An - GĐ Euro Auto (TPHCM): Sau hai lần tăng thuế NK, tình hình kinh doanh cực kỳ khó khăn. Đối với DN, điều quan trọng mà họ cần biết rõ là định hướng của Nhà nước là như thế nào thể hiện qua chính sách thuế. Nhà nước phải cho DN chúng tôi biết rằng việc tăng thuế trở lại theo lộ trình thế nào, sẽ áp dụng trong bao lâu thì DN mới chủ động trong việc kinh doanh được. Tiếng là không cấm NK, nhưng nếu cứ tăng thuế liên tục như thế này cũng chẳng khác gì là cấm nữa. Ông Trần Bá Dương - TGĐ Trường Hải Auto: Việc tăng thuế TTĐB tác động đến giá xe lắp ráp trong nước còn nhiều hơn tác động đến giá xe NK. Giá xe NK đánh thuế TTĐB trên giá thể hiện trong tờ khai hải quan. Còn đối với xe lắp ráp trong nước, sau khi cộng giá linh kiện và thuế cùng với các chi phí khác, hình thành nên giá bán mới áp thuế TTĐB. Thế Lâm ghi