Sự hy sinh vô cùng lớn lao ấy xin nguyện đời đời khắc ghi. Vậy nhưng đâu đó trên đất nước Việt Nam vẫn còn những con người ngã xuống cho công cuộc giải phóng đất nước mà vẫn chưa được biết đến. Câu chuyện về một đại đội thanh niên xung phong (TNXP) đã hy sinh tại ga Lưu Xá - Thái Nguyên là một ví dụ.

Đại đội tiên phong

"Gần 40 năm, câu chuyện về một đại đội TNXP anh dũng hy sinh tại tại ga Lưu Xá cứ nhoè dần theo thời gian, không còn nhiều người nhớ đến nữa" - ông Hà Nhân Thăng - Chủ tịch Hội Cựu TNXP tỉnh Thái Nguyên, nguyên là Phó Chủ tịch UBND tỉnh Thái Nguyên - đã mở đầu câu chuyện với chúng tôi với giọng buồn buồn như thế. Rồi ông chậm rãi như trách cứ chính mình: "Một trận bom ném xuống, 61 người của Đại đội TNXP 915 hy sinh khi đang thực hiện nhiệm vụ, 7 người may mắn thoát chết nhưng thương tích đầy mình, những người còn sống ấy giờ ở đâu, sống chết thế nào cũng ít ai biết rõ...".

Câu chuyện của ông dẫn chúng tôi ngược thời gian về thời kỳ đầu năm 1972, khi công cuộc chiến tranh giải phóng dân tộc thống nhất đất nước đang bước vào thời kỳ quyết định.

Ông kể: Để cản bước tiến quân của bộ đội ta ở các chiến trường miền Nam, đế quốc Mỹ đã cho B52 ném bom miền Bắc hòng cắt đứt sự chi viện của hậu phương cho tiền tuyến. Cảng Hải Phòng bị địch rải thuỷ lôi phong toả nên không thể tiếp nhận hàng hoá viện trợ từ các nước bạn cho cuộc kháng chiến của chúng ta. Chính vì lẽ đó, toàn bộ hàng hoá đều phải chuyển bằng đường bộ theo tuyến biên giới phía bắc và lúc này quốc lộ 1B từ Lạng Sơn về Thái Nguyên đã trở thành con đường có ý nghĩa chiến lược rất quan trọng.

Lưu lượng xe ôtô vận chuyển lương thực, hàng hoá quốc phòng do các nước anh em viện trợ cho nước ta từ Lạng Sơn theo quốc lộ 1B về Thái Nguyên mỗi ngày lên tới hàng nghìn lượt. Thái Nguyên trở thành cảng nổi tiếp nhận hàng hoá, vũ khí cho chiến trường từ các tỉnh Cao Bằng, Lạng Sơn và Hà Bắc chuyển về. Vì vậy, nhiệm vụ đảm bảo giao thông, vận tải thông suốt, bốc, xếp hàng hoá trên địa bàn Thái Nguyên là nhiệm vụ hết sức khẩn trương và cấp bách.

Trước yêu cầu này, Đội TNXP 91 của tỉnh Bắc Thái đã thành lập thêm đại đội TNXP tiên phong lấy phiên hiệu là 915 với 102 cán bộ đội viên là những thanh niên dũng cảm, giàu lòng yêu nước, tuổi đời từ 16-20 do ông Triệu Đức Việt làm Đại đội trưởng và ông Tống Văn Minh làm Đại đội phó. Nhiệm vụ của đại đội là đảm nhận nhiệm vụ đảm bảo giao thông vận tải ở các trọng điểm thường xuyên bị máy bay Mỹ ném bom, bắn phá như cầu Đa Phúc, cầu Gia Bảy, cầu Trà Vường, ngầm Sơn Cẩm, bến phà Oánh và dọc tuyến quốc lộ 1B từ Đình Cả về Thái Nguyên...

Những cô gái TNXP thoát chết trong trận bom ngày 24.12.1972.

Sức người chọi bom đạn

Cũng giống như các thanh niên thời bấy giờ lên đường tòng quân cứu nước, trong hành trang của những TNXP luôn có sẵn những dòng nhật ký thể hiện sự quyết tâm hy sinh vì tổ quốc. Ông Tống Văn Minh - nguyên Đại đội phó Đại đội TNXP 915 - bồi hồi nhớ lại: Trận đầu tiên chúng tôi chạm trán máy bay Mỹ là ngày 28.8.1972, khi đại đội đang sửa chữa đường đoạn đi qua xã Dân Chủ (huyện Đồng Hỷ) thì máy bay địch ào tới, ném bom bắn phá ác liệt.

Bom rơi, đạn nổ quanh mình, nhưng không một ai sợ hãi mà vẫn lăn xả ra đường san lấp hố bom để kịp cho xe chở hàng đi qua. Đầu tháng 9.1972, đại đội được điều sang sửa chữa đường 16A đoạn Chùa Hang đi Trại Cau. Đây là con đường quan trọng nối quốc lộ 1B với các kho tàng quốc phòng, trận địa pháo cao xạ, tên lửa phòng không. Chính vì vậy, đây cũng là tuyến đường bị giặc Mỹ thường xuyên bắn phá ác liệt. Vào lúc 9 giờ 30 phút sáng 13.9.1972, máy bay Mỹ ném bom xuống vị trí 915 đang làm việc làm 1 người chết, 8 người bị thương.

Tiếp đến, các ngày 14, ngày 17 và 21.9.1972, máy bay Mỹ ném 444 quả bom xuống địa bàn Đại đội 915 đang hoạt động và một đơn vị khác đang làm đường làm chết 47 người, bị thương 51 người. Ngày 25.9.1972, máy bay Mỹ ném tiếp 50 quả bom phá và bom phát quang xuống khu vực kho xăng dầu Hoá Trung (huyện Đồng Hỷ) làm bốc cháy 3 cụm bể chứa xăng dầu.

Mặc dù bom đạn Mỹ đánh phá ác liệt, hy sinh mất mát rất nhiều, nhưng không một ai nao núng, những người còn sống của Đại đội 915 cùng với dân quân, du kích huyện Đồng Hỷ đã xông vào dập tắt đám cháy, mở đường để đảm bảo cho các xe bồn vào cứu thoát 350 tấn xăng, dầu khỏi bom đạn Mỹ. Tiếp đến, các ngày 8,15,16 và 22.10.1972, máy bay Mỹ đánh phá cả ngày lẫn đêm xuống các xã: Linh Sơn, Nam Hoà, Tân Lợi ở dọc đường 16A, nơi cán bộ, đội viên 915 làm nhiệm vụ. Thế nhưng với tinh thần "Sống bám cầu đường, chết kiên cường bất khuất", cán bộ, đội viên 915 vẫn kiên cường bám trụ, ngày đêm miệt mài san lấp hố bom, đảm bảo giao thông vận tải trên tuyến đường 16A luôn thông suốt.