Vì vậy, cái án phạt nặng nhất là hãy làm cho người dân biêt tôn trọng sản phẩm của DN có trách nhiệm với môi trường". Nguyên Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Vũ Phạm Quyết Thắng đã nói như vậy với PV xung quanh việc Bộ TNMT đề xuất Thủ tướng xử phạt Vedan vì đã "đầu độc" sông Thị Vải suốt 14 năm qua... Ông Thắng nói:

- Tuy là chậm nhưng còn hơn là không, Bộ TNMT đã rất quyết liệt trong việc làm rõ và xử lý sai phạm Vedan, một sai phạm tồn tại tới 14 năm trời mà địa phương không biết, không hay...

Dẫu vậy, chúng ta không nên trông chờ với hơn 200 triệu đồng xử phạt đó để Vedan thay đổi, mà ta cần trông chờ vào những hình thức quản lý tổ chức mới, quy định mới  buộc các DN phải thực hiện nghiêm túc Luật Bảo vệ môi trường (BVMT). Nếu không hoặc chưa có thì không có "luật" nào tốt nhất là "luật" của dân chúng, của khách hàng. Uy tín DN quyết định sự tồn tại của họ. Án phạt nặng nhất là hãy làm cho người dân nâng cao ý thức, chỉ trân trọng sản phẩm của DN có trách nhiệm với môi trường.

Bộ TNMT cũng đề xuất Vedan phải đền bù thiệt hại về kinh tế và môi trường do hành vi mình gây ra. Thời gian qua, người dân ở khu vực Thị Vải cũng làm đơn kêu cứu, kiện Vedan. Tuy nhiên, ô nhiễm Thị Vải không chỉ một Vedan. Vậy phải làm thế nào để xác định được đối tượng gây thiệt hại và mức độ thiệt hại của dân?

- Nếu để người dân đi kiện thiếu chứng cứ, thiếu xác định đối tượng... thì làm sao mà kiện được người ta. Theo tôi, các cơ quan công quyền, hành pháp, y tế của bộ, ngành hay địa phương phải đi giám định cụ thể thiệt hại, giúp dân để tìm ra chứng cứ. Chẳng hạn thiệt hại về mặt sức khoẻ, thì ngành y tế phải vào cuộc chứ(?!). Mà không chỉ làm một Vedan này rồi thôi, bởi cả nước này còn rất nhiều "Vedan", phải làm trên cả nước nữa. 

Từng là Trưởng đoàn Thanh tra Chính phủ thanh tra vụ "xẻ thịt"hồ Trị An ở Đồng Nai, ông nhìn nhận thế nào trước thừa nhận của ban, ngành tỉnh này rằng, vì năng lực yếu kém nên mới không phát hiện ra sự gian dối "siêu đẳng" của Vedan?

- Đổ lỗi năng lực yếu kém là không thể chấp nhận được. Nếu năng lực yếu kém thì sao anh lại đi nhận công việc vượt quá khả năng để làm? Trách nhiệm vụ Vedan, phải xem lại ngay từ địa phương. Tôi cho rằng vấn đề dân chủ của dân với vấn đề môi trường ở đây đã không được phát huy đầy đủ. Cho nên địa phương mới không biết, không thấy, không kiểm tra không phát hiện được. Chứ còn cứ xuống sông Thị Vải, thì bất kỳ ai cũng thấy, cần gì phải chờ báo cáo. 

Từ sự kiện Vedan cho thấy hệ thống quản lý các cấp cũng như tính chất pháp lý chung của ta có vấn đề. Vậy theo ông, chúng ta phải làm gì để không còn những "Vedan"?

- Trước hết phải hoàn thiện lại pháp lý, chế tài đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật và an sinh xã hội, đừng vì lợi ích trước mắt mà quên mất lợi ích lâu dài.

Còn trước mắt việc phải làm ngay là phải quyết phong toả, buộc ngừng hoạt động, buộc phải làm lại hệ thống xử lý đạt chuẩn mới cho phép hoạt động lại. Nếu không, không nên tiếc một DN để huỷ hoại môi trường và khiến các DN "lờn thuốc" với luật pháp.

Các ý kiến xung quanh vụ Vedan "Các chế tài trong lĩnh vực môi trường chưa theo kịp thực tiễn". Dưới góc độ của người nghiên cứu luật, tôi thấy khó hiểu khi nghe tin Vedan có thể bị phạt hành vi xả chui chất thải với mức tối đa là 216,5 triệu đồng. Tôi biết và thông cảm với cơ quan chức năng, vì đây là mức phạt theo luật định. Tiếc rằng, các chế tài trong lĩnh vực môi trường ở nước ta vẫn chưa theo kịp thực tiễn cuộc sống. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng cần nghiên cứu hành vi xả nước thải công nghiệp vào sông Thị Vải của Vedan là đã vi phạm Bộ luật Hình sự. Tôi nghĩ, với mức phạt tối đa 216,5 triệu đồng sẽ không thoả mãn sự mong đợi của mọi người, nhất là người dân ở các địa phương lân cận Cty Vedan. Ông Đặng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội Luật gia quận Hải Châu, Đà Nẵng.  Ở đâu cũng phải xử" nghiêm. Vedan vi phạm pháp luật nên phải bị xử lý thật nặng, nếu thấy đủ dấu hiệu vi phạm hình sự thì cần phải khởi tố hình sự, cần xử lý "tột khung" để nghiêm phép nước, không du di. Bởi, Vedan vi phạm có hệ thống, kéo dài, che giấu cơ quan chức năng, đó là những tình tiết tăng nặng. Hơn nữa, vi phạm của Vedan làm nguy hại đến môi trường. Cuộc chơi phải sòng phẳng, DN không thể chỉ vì lợi ích của riêng mình mà không đếm xỉa gì đến quyền lợi của nhân dân, của đất nước. Ở đâu cũng phải "xử" nghiêm, nếu chuyện xảy ra ở Khu KTM Chu Lai, chúng tôi cũng sẽ xử thật nghiêm. Ông Nguyễn Văn Lúa - Phó Trưởng ban BQL Khu KTM Chu Lai.   Sao không thấy đề nghị xử lý trách nhiệm địa phương? Qua báo chí, tôi ngạc nhiên là không thấy Bộ TNMT - cơ quan chủ quản chuyên môn - đề nghị xử lý trách nhiệm của Sở TNMT tỉnh Đồng Nai (ngành dọc). Bởi suốt 14 năm qua, Vedan sai phạm ngay trước mắt, trách nhiệm của sở này đến đâu mà không phát hiện, lại còn đề xuất khen thưởng Vedan, đề nghị cấp phép cho Vedan. Tôi cho rằng xảy ra hậu quả nghiêm trọng này, trách nhiệm của Sở TNMT Đồng Nai là rất lớn. Ông Nguyễn Văn Duy (Q.Thủ Đức, TPHCM). Chỉ hy vọng xử lý hình sự. Với hành vi "đầu độc" sông Thị Vải suốt 14 năm trời của Vedan - một Cty có tầm cỡ, quy mô lớn - mà chỉ bị phạt hơn 200 triệu đồng, quả thực  không phải là nhẹ mà là quá nhẹ, không xứng với vi phạm của Vedan. Ở vụ Vedan này, tôi chỉ hy vọng việc cơ quan chức năng làm rõ được thiệt hại của dân, của môi trường để buộc Vedan phải bồi thường. Còn công an điều tra làm rõ và khởi tố những người chỉ đạo, người liên quan để Vedan "bức hại" sông Thị Vải. Có như vậy sức răn đe "hậu Vedan" mới hiệu quả.  Ông Huỳnh Ngọc Hiếu (TP.Biên Hoà - Đồng Nai). Mức phạt 216,5 triệu đồng là khó chấp nhận. Vedan vi phạm đến 12 lỗi, trốn nộp phí môi trường 127 tỉ đồng; bức tử sông Thị Vải trong 14 năm; gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến đời sống và sức khoẻ của hàng ngàn hộ dân sống xung quanh, nhưng chỉ phạt có 216,5 triệu đồng là khó chấp nhận. Theo tôi, hành động của Cty Vedan đáng phải xử lý hình sự, hoặc ít ra cũng phải đóng cửa nhà máy. Ông Nguyễn Xuân Nguyên (TP.Huế).Nhóm P.V