Những chiếc tàu thuyền chỉ bật đèn pha chạy thâu đêm trên dọc dài biển miền Trung và chỉ dừng lại khi gặp tàu khác, chứ không một lần giăng lưới đánh bắt hải sản, nhưng sáng hôm sau trở về bến, tàu nào cũng đầy ắp cá trên khoang tàu. Đó là đội tàu dịch vụ chuyên "săn" thu mua hải sản trên biển mà ngư dân thường gọi là thuyền nghề "rẩu nước"! "Rẩu nước" không chỉ là nghề ăn nên làm ra của ngư dân ở làng biển xã Hoà Hiệp Trung (huyện Đông Hoà), mà còn giúp cho nhiều ngư dân ở Phú Yên và các tỉnh lân cận bám biển dài ngày khai thác hải sản đạt sản lượng cao, giảm chi phí sản xuất.

Đệ nhất "Tập đoàn rẩu nước" 19 Kỳ

Cá nục, cá ồ khiêng từ các tàu "rẩu nước" vào bày la liệt tại trại cá 19 Kỳ. Rổ rá đựng cá đều in rõ tên "19 Kỳ". Người khuân, kẻ vác hồ hởi bưng đưa từng ky cá đem cân rồi đưa cá lên xe đông lạnh 19 Kỳ để vận chuyển đi tiêu thụ ở các tỉnh Khánh Hoà, Ninh Thuận, TP.Hồ Chí Minh...

Ông Phạm Kỳ - chủ cơ sở 19 Kỳ, vừa hướng dẫn công nhân phân loại cá, vừa vui vẻ cho chúng tôi biết:

- Sáng nay, "Tập đoàn rẩu nước" của tôi vào bờ được hơn 10 tấn cá ồ, mực.

- Có phải lúc nào tàu trở về bến cũng đều cá nặng đầy khoang? - Tôi hỏi.

- Thường thì được 5 - 7 tấn cá các loại, nhưng đi mua cá trên biển trong mùa vụ cá nam luôn đạt sản lượng rất cao.

- Thời gian tàu "săn" mua hải sản trên biển là bao lâu và cơ sở 19 Kỳ đã phát triển được bao nhiêu tàu cá?

- Tàu chạy mua cá từ 17 giờ chiều đến 6 giờ sáng hôm sau, nhưng có khi chỉ cần 5 tiếng đồng hồ là mua cá đầy khoang tàu rồi chạy vào bờ. Anh em trong gia đình và người thân cùng nhau đầu tư phát triển được 12 chiếc tàu thuyền chuyên mua cá trên biển, trung bình được 10 tấn đến vài chục tấn cá, mực/ngày đêm.

Ông Kỳ có thâm niên 13 năm làm nghề "rẩu nước". Khi mới vào nghề, trong tay ông Kỳ chỉ có chiếc ghe máy 3 với công suất nhỏ chỉ mua cá ở gần sát bờ biển. Do vậy, sản lượng cá mua rất ít và mức thu nhập thấp. Nhưng, như kiến tha lâu cũng đầy tổ, ông Kỳ tích cóp dần tiền của rồi đầu tư chuyển đổi tàu có công suất lớn trên 60CV mua cá của tàu đang khai thác ở cách xa bờ biển vài chục hải lý; rồi xây dựng trại thu mua cá 19 Kỳ; rồi vận động bà con cùng nhau thành lập tập đoàn "rẩu nước" 19 Kỳ chuyên mua cá trên biển từ tỉnh Quảng Ngãi đến Ninh Thuận... Bây giờ, 19 Kỳ đã trở thành một "Tập đoàn rẩu nước" hùng mạnh và nổi tiếng nhất ở làng biển Phú Thọ 3.

Ông Phạm Kỳ - chủ "Tập đoàn rẩu nước" 19 Kỳ.

Tàu "rẩu nước" 19 Kỳ được trang bị hệ thống cấp đông khá hiện đại, thu mua các loại hải sản có giá trị cao, nhất là mực, luôn hoạt động bám biển và mua cá theo sát giá thị trường, nên được bà con ngư dân tin tưởng. Điều đáng nói là, tàu dịch vụ 19 Kỳ còn cung cấp nhiên liệu, lương thực, thực phẩm cho các tàu khai thác hải sản để bám biển dài ngày.
 
"Ngư dân ở nhiều làng biển đánh bắt được con cá rất vất vả, đến khi vào bờ tiêu thụ lại vất vả hơn, thu lãi thấp do đầu ra sản phẩm bấp bênh lại bị cơ sở thu mua ép giá, ép phẩm cấp. Do vậy, tôi muốn phát triển mạnh loại hình dịch vụ "rẩu nước" trong thời gian tới để giúp bà con bán được cá tươi ở ngay trên biển với giá cao, nhằm giảm chi phí, tăng lợi nhuận kinh tế!" - ông Kỳ tâm sự.

Đệ nhất cá tươi Phú Thọ 3

Sáng nào cũng vậy, ngoại trừ những ngày mùa đông biển động, sóng to, gió lớn, hàng chục chiếc tàu thuyền "rẩu nước" chở nặng hải sản chạy ì ạch vào cập bến cá Phú Thọ 3. Nhiều tàu thuyền khai thác "trúng đậm" cá chù bông, cá nục, ồ, cơm, mực, tôm... cũng tranh nhau vào cập bến cá này để bốc dỡ cá ra khỏi tàu, sau đó đưa cá, mực xuống thúng chai chuyển lên bờ hoặc đổ cá vào thùng nhựa to đậy nắp lại dùng dây buộc bỏ xuống nước kéo vào bờ. 

Ở đây có đến hơn 300 người chuyên làm nghề khiêng cá cho các tàu thuyền. Điều dễ thấy là, bến cá Phú Thọ 3 thu hút rất nhiều tư nhân trong và ngoài tỉnh đến thu mua cá bình quân mỗi ngày trên 100 tấn, có ngày mua lên đến hơn 500 tấn cá, tôm, mực các loại.

Ông Chín Anh - một chủ cơ sở mua cá, vừa cầm con cá ồ trên tay, vừa nói: "Cá tươi láng da, thẳng đuôi như thế này, đảm bảo tiêu chuẩn chế biến xuất khẩu, nên bán được giá cao hơn các nơi khác trong tỉnh. Và tàu "rẩu nước" tiêu thụ sản lượng hải sản với số lượng lớn bao nhiêu cũng hết!".

Đưa chúng tôi "mục sở thị" những chiếc tàu "rẩu nước" đang neo bốc dỡ cá trước bến, ông Nguyễn Văn Sang - Phó thôn Phú Thọ 3 - cho biết, những năm gần đây "đội" tàu thuyền ở Phú Thọ 3 đang phát triển rất mạnh, chiếm khoảng 50% tổng số tàu thuyền trong xã Hoà Hiệp Trung. Hiện đã có 66 chiếc trong tổng số hơn 250 chiếc tàu thuyền trong thôn này chuyên làm nghề "rẩu nước".

Hải sản khai thác chủ yếu bằng cản nylon, lưới rút trủ, rút ngày, lưới ba màn, cước ồ, thu... được các tàu "rẩu nước" mua ngay trên biển chuyển vào bờ trong thời gian ngắn, nên cá ở đây thuộc hàng cá tươi nhất trong tỉnh. Nhiều tàu "rẩu nước" trang bị đầy đủ máy định vị, hải đồ, bộ đàm và hệ thống đông lạnh hiện đại để bảo quản cá tươi, như các tàu của ngư dân Huỳnh Nhịn, Trần Phương, Lê Thành Thức, Nguyễn Hữu Trường...

"Có thể nói, trong nhiều năm qua, tiếng tăm "Đệ nhất cá tươi Phú Thọ 3" đã lan xa ra ngoài tỉnh. Và hàng chục doanh nghiệp, nhà máy chế biến hải sản xuất khẩu trong nước đã đến đây đăng ký thành lập trại cá, tranh nhau mua cá, mực. Mỗi ngày cũng có nhiều tàu thuyền của ngư dân ở ngoài tỉnh như Bình Định, Khánh Hoà làm nghề lưới rút trủ, rút ngày đánh bắt được nhiều cá tươi ở vùng biển Phú Yên vào cập bến cá này để tiêu thụ sản phẩm với giá cao. Điều này làm cho bến cá chỉ mới thành lập từ tháng 1.2007, đến nay đã trở nên... quá tải" - ông Sang nói.

Tàu "rẩu nước" về bến đầy ắp cá.

Lợi cả đôi bên

Nghề "rẩu nước" - một loại hình dịch vụ chuyên thu mua hải sản trực tiếp trên biển đang phát triển mạnh nhất ở làng biển Phú Thọ 3. Phương thức kinh doanh này khá năng động, hỗ trợ cho ngư dân bám sát ngư trường khai thác hải sản đạt hiệu quả cao.

Ông Nguyễn Phương - một chủ tàu chuyên khai thác hải sản ở Phú Thọ 3, phấn khởi nói: "Từ khi có tàu "rẩu nước", tàu của tôi luôn khai thác rồi bán hải sản ở ngay trên biển, sau đó tiếp tục đánh bắt hải sản trong nhiều ngày. Nhờ đó, chuyến biển nào tàu của tôi cũng khai thác đạt sản lượng cao, chưa bao giờ bị lỗ vốn...".

Ông Phạm Kỳ - chủ cơ sở 19 Kỳ - phân tích: Tổ chức tốt khâu dịch vụ nghề cá trên biển đều có lợi cho cả tàu khai thác và tàu "rẩu nước". Trước tiên, tàu đi khai thác tiêu thụ hải sản ở ngay trên biển theo giá giảm hơn khoảng 25% so với giá cùng thời điểm bán trên bờ. Nhưng bù lại, tàu thuyền khai thác tiết kiệm đến 70% nhiên liệu vì không phải chạy vào bờ tiêu thụ hải sản rồi quay tàu trở ra ngư trường.

Bên cạnh đó, nhờ tàu "rẩu nước" cung cấp thực phẩm, nước ngọt, nhiên liệu dầu, nhớt... nên tàu khai thác bám biển trong thời gian dài ngày và dĩ nhiên sản lượng khai thác hải sản đạt cao hơn. Đồng thời, bạn đi tàu không phải thức suốt đêm để sơ chế, phân loại cá.

Tính ra ngư dân tiêu thụ hải sản trực tiếp trên biển có lợi hơn rất nhiều so với chạy tàu vào bờ. Đối với tàu "rẩu nước", nhờ thu mua cá tươi rồi bảo quản cá trong hệ thống đông lạnh hiện đại trong thời gian ngắn nên khi vào bờ được các nậu, vựa, nhà máy chế biến hải sản mua lại cá tươi với giá cao.

"Tính trung bình mỗi chuyến mua hải sản trên biển trong thời gian vài tiếng đồng hồ hoặc một ngày đêm, các tàu chuyên làm nghề "rẩu nước" đều thu lãi khoảng 10% trở lên" - ông Kỳ cho hay.

Dịch vụ hậu cần nghề cá trên biển là một trong những mô hình làm ăn có hiệu quả, đáp ứng yêu cầu phát triển đánh bắt hải sản, do vậy cần được khuyến khích đầu tư nhân rộng trong toàn tỉnh Phú Yên.