Lãnh đạo UBND tỉnh đang xem xét phương án bán vườn cây trả nợ (do Cty đề xuất), nhưng càng bàn càng... rối thêm.

DNNN tồn tại dựa vào... dân

Cty càphê Krông Ana được UBND tỉnh Đắc Lắc thành lập năm 1985, với nhiệm vụ trồng 3.000ha càphê theo hiệp định hợp tác giữa Việt Nam và CHDC Đức. Đến thời điểm hiệp định chấm dứt năm 1990 (do biến động ở Đông Âu), Cty đã được đầu tư 2,859 triệu rúp.

"Mặc dù vậy, Cty vẫn hoàn chỉnh... một số công trình như đường sá, đập nước, nhà kho, nhà làm việc và một số diện tích càphê". Toàn bộ công nhân của Cty đều phải nghỉ việc, nhưng nhờ họ mà "các hoạt động của Cty vẫn duy trì bình thường", thông qua việc "liên kết với người sản xuất".

Cty đã giao 552ha càphê cho các hộ công nhân (cũ), trong đó có 254ha hình thành bởi 100% vốn công ty; 225ha do Cty trồng, chăm sóc từ 1 - 2 năm; 72ha do công ty trồng nhưng không chăm sóc.

Ngoài ra, Cty càphê Krông Ana còn giao 864ha đất cho các hộ tự đầu tư trồng mới càphê. Theo hợp đồng, người nhận đất - vườn phải hoàn trả toàn bộ phần vốn Cty đã đầu tư theo phương thức trả dần bằng càphê nhân và thực hiện một số nghĩa vụ như quỹ xây dựng đơn vị, quỹ an ninh quốc phòng...

Nhưng từ năm 2004 đến nay, các hộ không nộp sản lượng và các nghĩa vụ khác, với lý do họ đã thanh toán xong giá trị vườn cây cho công ty. Trên thực tế, vai trò của Cty càphê Krông Ana đối với 1.400ha càphê nói trên đã chấm dứt.

Rối như canh hẹ

Sở dĩ có chuyện này là do khi ký kết hợp đồng, thay vì xác định tỉ lệ ăn chia hàng năm với bên B (tính từ năm càphê cho thu hoạch) thì Cty lại thu hồi vốn đầu tư (lẽ ra là vốn góp). Vì vậy, các hộ cho rằng, đây là việc bán vườn cây trả chậm chứ không phải hợp đồng liên kết sản xuất.

Cty cũng xác nhận, đến năm 2002, các hộ đã giao nộp tổng cộng 2.278 tấn càphê nhân, tương đương 96,3% số vốn đầu tư cần phải thu hồi. Cũng cần nói thêm rằng, dù không có công nhân, không đầu tư sản xuất nhưng Cty càphê Krông Ana liên tục thua lỗ.

Đến đầu năm 2008, Cty đã nợ các ngân hàng tổng cộng trên 47 tỉ đồng không có khả năng thanh toán. Để trả nợ, Cty bèn trình phương án chuyển nhượng giá trị vườn cây với giá 26 tỉ đồng (không bao gồm giá trị đất), mà không cần biết quan điểm của các hộ đối tác ra sao.

Ngày 24.3, Sở NNPTNT có văn bản đề xuất UBND tỉnh không chuyển nhượng giá trị vườn cây. Tuy nhiên, vấn đề mấu chốt là xác định Cty càphê Krông Ana có phải là chủ sở hữu của 1.400ha càphê hay không (để chuyển nhượng hoặc xử lý theo hướng khác) thì vẫn... rối như canh hẹ.

Theo một lãnh đạo Sở KHĐT, việc chuyển nhượng giá trị vườn cây là hết sức khó khăn, nhất là đối với vườn cây mà công ty đầu tư rất ít (và đã thu hồi vốn xong) hoặc không đầu tư gì cả. Trong khi đó, một số hộ dân lại đang rục rịch rao bán vườn cây nên có thể gây thêm rắc rối.