- Việc cho phép thành viên trong HĐQT có thể nắm giữ một tỉ lệ lớn phần vốn DN, liệu quyền lợi của những cổ đông khác (đặc biệt là cổ đông nhỏ) có bị ảnh hưởng không, thưa ông?

TS Lê Đăng Doanh:

- Tỉ lệ nắm giữ của thành viên HĐQT lớn giúp quyết định của Cty nhanh chóng hơn. Song, lợi ích của cổ đông thiểu số ít được quan tâm và đảm bảo. Pháp luật VN nên có quy định cho phép cổ đông thiểu số có quyền kiện thành viên HĐQT để bảo vệ lợi ích thiểu số của mình trong trường hợp lợi ích này bị xâm phạm. Do vậy, phải có quy định tăng thêm trách nhiệm pháp lý bảo vệ quyền của những cổ đông nhỏ.

Đi kèm với đó là phải công khai minh bạch. Luật DN của chúng ta đã có nhiều tiến bộ song còn những điều cần phải hoàn thiện hơn trong trường hợp này, điều lệ Cty qua đó cũng cần quy định chặt chẽ hơn nữa. Ở đây không chỉ có trách nhiệm pháp lý mà cũng còn tùy thuộc rất lớn vào năng lực, đạo đức của người nắm giữ vị trí này.
 
Chúng ta xưa nay thường coi nhẹ đạo đức và văn hóa trong kinh doanh. Nhưng những sự việc xảy ra vừa qua như trường hợp ở Cty mía đường La Ngà để ảnh hưởng tới DN và quyền lợi các cổ đông rõ ràng thuộc về đạo đức kinh doanh và cần phê phán, rút kinh nghiệm.

- SCIC là đơn vị được giao quản lý một nguồn vốn rất lớn của Nhà nước, trong đó có những DN mà tỉ lệ nắm giữ của nhà nước lên tới hơn 90%. Vậy trách nhiệm của người là đại diện của SCIC với vai trò là thành viên HĐQT tại các DN này hiện được quy định như thế nào, thưa ông?

Ông Lê Song Lai:

Ông Lê Song Lai.

- Thành viên HĐQT là đại diện phần vốn nhà nước tại các Cty do SCIC quản lý không có gì khác biệt so với các thành viên khác. Tuy nhiên, vì là đại diện cho cổ đông nhà nước với số vốn  lớn nên rõ ràng trách nhiệm của những thành viên này cần xem xét kỹ hơn.

- Có mâu thuẫn giữa lợi ích giữa các thành viên này với các đại diện của cổ đông nhỏ không, thưa ông?

- Hiện nay, trung bình SCIC chỉ nắm khoảng 40% - 50% vốn tại những DN có vốn Nhà nước. Đại diện của SCIC là đại diện cổ đông nhà nước và vì lợi ích lâu dài nên không có gì mâu thuẫn với lợi ích của Cty. Các quyết định được đưa ra sẽ nằm trong khuôn khổ pháp luật và điều lệ Cty.

Trong trường hợp quan điểm đưa ra chưa được các cổ đông khác chấp nhận. Đại diện của SCIC sẵn sàng ngồi với các cổ đông này để đạt được sự đồng thuận, không có chuyện lợi dụng quyền của mình với tư cách là cổ đông lớn để gây thiệt hại cho các cổ đông nhỏ.

Còn trường hợp không có sự nhất trí với các cổ đông nhỏ lẻ, mình cũng không thể từ bỏ quyền biểu quyết của mình với tư cách là cổ đông lớn được. Nhưng những trường hợp như thế rất ít khi xảy ra.

- Tuy nhiên, việc nâng cao trách nhiệm của những thành viên này khi nắm giữ mức vốn lớn là điều rất cần thiết?

- Quy chế người đại diện phần vốn nhà nước do SCIC quản lý tại các DN đang được sửa đổi. Do đó, phải gắn kết quả hoạt động của DN với hoạt động của người đại diện. Nếu người đại diện để DN hoạt động kém hoặc dẫn tới thua lỗ mà không có giải pháp gì là không hoàn thành nhiệm vụ.

Nếu những đại diện này làm những việc vượt ra ngoài trách nhiệm được ủy quyền làm tổn hại đến lợi ích của DN cũng như của SCIC thì sẽ có hình thức và chế tài xử phạt. Trước hết là chấm dứt quyền làm đại diện và những quyền lợi khác của thành viên HĐQT. Nếu gây thiệt hại lợi ích thì phải bồi thường. Tuy nhiên, tới nay hình thức cao nhất đã áp dụng mới chỉ là chấm dứt tư cách người đại diện.

Hiện, có tới 70% số người đại diện của SCIC tại DN chính là cán bộ chủ chốt của DN đó. Đây là đối tượng cần phải giúp đỡ để nâng cao năng lực điều hành. Vì vậy, sắp tới trọng tâm nâng cao hiệu quả quản lý vốn tại SCIC là nâng cao trình độ năng lực đội ngũ những đại diện này.

Ông Norikata Akamatsu- chuyên gia kinh tế của WorldBank tại VN: Việc đối xử giữa các cổ đông trong Cty hiện nay cần đặt ra vấn đề đảm bảo lợi ích cho các cổ đông nhỏ. NĐT lớn và NĐT nhỏ cùng bỏ vốn vào Cty, họ cần thấy lợi ích và quyền lợi được đối xử như nhau. Để đạt được điều này, tôi cho rằng cần đảm bảo nguyên tắc về quản trị và hành chính nội bộ. Những ví dụ từ những nền kinh tế phát triển như Bắc Mỹ, Châu Á, Châu Âu cho thấy, VN cần áp dụng những quy định bắt buộc và luật hóa những quy định này để đảm bảo công bằng cho các NĐT.