Ngay từ năm 2004, những bước đi đầu tiên cùng lộ trình đã được hoạch định. Nhưng vì đây là mặt hàng chiến lược, ảnh hưởng trực tiếp đến kinh tế vĩ mô, an ninh năng lượng, đời sống dân sinh... nên điều hành linh hoạt, thận trọng, cân bằng và ổn định là rất cần thiết. Nhưng cũng chính điều này đã phát sinh những bất lợi.

Nhìn lại toàn bộ lộ trình sẽ thấy, nhiều lúc "mệnh lệnh hành chính", "yếu tố xã hội" đã phải vận dụng để điều tiết những biến động kinh tế. Chưa hết, ngân sách nhà nước cũng lắm phen "oằn lưng" bù lỗ để đảm bảo nguồn cung chiến lược.

Đối với DN, bên cạnh sự bị động trong kinh doanh thì tính ỷ lại cũng bộc lộ. Đã có ý kiến cho rằng: Kinh doanh xăng dầu là sướng. Sẵn hàng mua, sẵn hàng bán. Lời thì ăn, lỗ thì có nhà nước bù lỗ, NTD chia sẻ... (?).

Bên cạnh đó, hàng loạt bất cập đã nảy sinh như buôn lậu xăng dầu qua biên giới bùng phát vì giá trong nước và nước ngoài quá chênh lệch. Thậm chí, NTD trong nước, nhà nước và DN Việt Nam về góc độ nào đó đã phải bao cấp giá cho cả những DN nước ngoài hoạt động tại Việt Nam...

Nhưng, sẽ không phải là ảo tưởng bởi cơ chế thị trường chính là cơ chế minh bạch và khốc liệt. Cùng với việc xoá bỏ những bấp cập, sự tuân thủ quy luật kinh tế này sẽ giúp nhà nước bớt đi "tính hành chính trong điều hành kinh tế", giảm thiểu gánh nặng ngân sách. Điều đó cũng đồng nghĩa với việc DN và NTD sẽ không còn được bù lỗ, trợ giá.
 
Như vậy, DN sẽ phải tự chịu trách nhiệm với công việc kinh doanh của mình bao gồm cả việc lo nguồn vốn, nguồn hàng, cạnh tranh nhưng vẫn phải tròn bổn phận của DN kinh doanh mặt hàng chiến lược có nguyên tắc quản lý.

Đối với NTD, họ sẽ phải chấp nhận tính hai mặt khi DN mua thấp thì bán thấp, mua cao thì bán cao; thậm chí là bán rất cao và bất ổn định nếu như giá dầu thế giới lên cao và biến động.
 
Tóm lại, khi chấp nhận cuộc chơi sòng phẳng thì lợi ích, nghĩa vụ và cả rủi ro là rõ ràng; trong khi ranh giới của biện pháp hành chính, sự lẫn lộn giữa quản lý kinh tế và chính sách xã hội bị xoá nhoà.

Tuy nhiên, vấn đề mấu chốt lại không phải là việc tuân thủ cơ chế thị trường, mà quan trọng là lĩnh vực kinh tế này sẽ vận động như thế nào trong cơ chế ấy. Bởi lẽ, nếu tham gia để rồi gánh chịu rủi ro, hậu quả khốc liệt thì lại là sai lầm. Vì thế vai trò của Nhà nước, trách nhiệm của DN, nghĩa vụ của NTD làm sao để có được lợi ích cao nhất, giảm thiểu rủi ro mới thực sự là vấn đề sống còn.

Để có được điều đó,hơn lúc nào hết đòi hỏi sự hợp tác cao nhất giữa nhà nước - DN và NTD và khác hẳn với cách hiểu kinh doanh xăng dầu bị "thả nổi".