“Một tin tuyệt vời vào một ngày cuối năm. Điều đó chứng tỏ năm 2007 sẽ chứng kiến những bước phát triển mới trong quan hệ Việt-Mỹ. Với tư cách là một công dân Mỹ yêu quý VN, tôi vẫn mong được đóng góp vào việc cải thiện quan hệ hai nước” - cựu Đại sứ Mỹ Raymond Burghardt nhận định với PV Lao Động về việc Quốc hội Mỹ thông qua Quy chế Thương mại bình thường vĩnh viễn với VN (PNTR).

Thực chất, Mỹ đang là nhà đầu tư rất lớn

Cảm giác của ông khi biết tin Quốc hội Mỹ thông qua PNTR với VN?
- Đây quả là tin tức tốt lành. PNTR sẽ là viên gạch cuối cùng giúp hoàn tất tiến trình bình thường hoá quan hệ Việt-Mỹ để hướng tới một tương lai mới, sáng lạn hơn.

Nhưng đáng lẽ Quốc hội Mỹ nên thông qua PNTR sớm hơn, chứ không phải đợi tới thời điểm hiện giờ, thưa ông?
- Khi còn là Đại sứ Mỹ tại VN hai năm trước, tôi từng nói rằng việc thông qua PNTR sẽ không đơn giản. Chẳng hạn như việc trao PNTR cho Trung Quốc hồi năm 2001 đã trở thành chủ đề được thảo luận công khai và được các chính trị gia xới tung trên mọi lĩnh vực từ quan hệ chính trị, xã hội đến kinh tế, chứ không chỉ riêng gì thương mại. Điều tương tự cũng xảy ra với PNTR cho VN. Không ai kỳ vọng PNTR có thể được thông qua dễ dàng và nhanh chóng. Hơn nữa, vấn đề PNTR với VN còn gặp khó khăn lớn về thời gian, khi được đưa ra bàn thảo đúng thời điểm diễn ra bầu cử địa phương tại Mỹ. Ngoài ra, cản trở còn đến từ một số chính trị gia khi cho rằng các thoả thuận thương mại không mang lại lợi ích gì cho Mỹ. Hiện Mỹ đang chịu thâm hụt thương mại rất lớn với các nước. Ví dụ ngay như việc ký kết Hiệp định Thương mại song phương Việt-Mỹ (BTA) đã thúc đẩy tăng trưởng thương mại hai bên lên mức 700% trong vòng 5 năm qua, nhưng chủ yếu là từ hàng hoá VN xuất sang Mỹ. Điều đó tạo ra tâm lý hồ nghi và làm chậm tiến trình trao PNTR cho VN.

Như ông nói, thương mại Việt-Mỹ đã có bước tiến mạnh mẽ trong thời gian qua, nhưng các nhà đầu tư Mỹ có vẻ vẫn dè dặt. Điều đó có thay đổi trong thời gian tới?
- Trên thực tế, tỉ trọng đầu tư từ Mỹ vào VN rất lớn và cao hơn vài lần so với con số thống kê chính thức được phía VN đưa ra. Nguyên nhân bởi phần lớn đầu tư của các tập đoàn Mỹ vào VN được thực hiện qua các công ty con đóng tại một nước khác. Và số đầu tư đó không được tính là từ đối tác Mỹ. Chẳng hạn như Công ty dầu lửa Conoco Phillips thực chất là nhà đầu tư Mỹ lớn nhất vào VN, với tổng vốn trên 1 tỉ USD, nhưng lại đứng tên công ty con tại Singapore. Điều này khiến trong thống kê chính thức của VN, doanh nghiệp trên được liệt vào danh mục nhà đầu tư Singapore, dù toàn bộ vốn là từ Mỹ.

Ông có nghĩ sẽ xảy ra làn sóng đầu tư mới từ Mỹ vào VN hậu PNTR?
- Điều đó đã xảy ra và sẽ tiếp tục diễn ra mạnh mẽ hơn. Tôi nghĩ, làn sóng đầu tư mới sẽ đến từ những công ty công nghệ cao, tương tự như Intel. Việc một tập đoàn lớn như Intel quyết định đầu tư vào VN có ý nghĩa rất quan trọng, bởi nó sẽ phát đi tín hiệu “VN an toàn và đáng để đầu tư” với các doanh nghiệp khác. Tôi cũng nhận thấy Chính phủ VN đã rất linh hoạt khi đồng ý cho Intel đầu tư vào phía nam, chứ không yêu cầu họ phải đầu tư vào miền Bắc. Tôi hoàn toàn lạc quan về việc VN sẽ đón đợi hàng loạt công ty Mỹ khác đến đầu tư và kinh doanh.

Người Mỹ ngạc nhiên với Việt Nam

Ông đánh giá như thế nào về triển vọng quan hệ hai nước?
- Mối quan hệ Việt -Mỹ đã trải qua nhiều tầng và giai đoạn khác nhau, bắt đầu từ việc giải quyết những vấn đề tồn đọng sau chiến tranh, rồi xây dựng quan hệ thương mại-đầu tư... Tôi có thể nói rằng hiện quan hệ hai nước đang tiến tới mức độ chiến lược, nhờ quan hệ hợp tác tốt đẹp giữa hai Quốc hội, giữa lực lượng quân đội hai bên. Các nhà lãnh đạo Việt-Mỹ cũng thường đối thoại về các vấn đề khu vực. Tôi thấy cả hai bên đều nhìn nhận vấn đề thực tế và sẵn sàng phát triển mối quan hệ, dù còn cần hợp tác giải quyết một số vấn đề như nạn xâm phạm bản quyền…

Sau khi kết thúc nhiệm kỳ, ông có thường xuyên theo dõi tin tức về VN không?
- Không những theo dõi mà tôi trở lại VN khá đều đặn. Tôi hiện đang làm việc cho Trung tâm Đông Tây, nhưng thường nhận được nhiều lời mời đến VN, đôi khi từ các công ty tư nhân đang kinh doanh tại VN làm cố vấn cho họ. Tôi có mặt Hà Nội hồi tháng trước, rồi cả tháng trước nữa và trước nữa. Tôi tiếp tục quay lại VN vào tháng 4 tới. Nhờ những chuyến đi này, tôi được chứng kiến sự phát triển của VN cũng như mối quan hệ Việt-Mỹ. Tuy không còn là quan chức chính phủ, nhưng với tư cách là một công dân Mỹ, tôi hy vọng được đóng góp vào việc cải thiện quan hệ hai nước.

Ông đã tư vấn điều gì cho các công ty Mỹ?
- So sánh với nhiều nước khác, tôi luôn cảm nhận được sự lạc quan của người dân VN, điều đó khiến VN rất hấp dẫn. Bên cạnh đó, các nhà lãnh đạo VN nhận thức rõ về những vấn đề mà họ phải đối mặt và giải quyết, như sự yếu kém của cơ sở hạ tầng, hệ thống phúc lợi xã hội, hệ thống giáo dục… Đó là tín hiệu tốt về sự phát triển sắp tới của VN.

Trong hội thảo hồi tháng trước tại VN, tôi đã nói chuyện với khoảng 80 sinh viên kinh tế. Tôi rất ấn tượng trước những câu hỏi thẳng thắn cũng như trình độ ngoại ngữ của họ. Thế hệ trẻ VN đang rất tự tin để tiến bước. Tôi cũng nhiều lần phát biểu và nói chuyện với cộng đồng người Mỹ về triển vọng trong quan hệ với VN. Nhìn chung, những phản hồi tôi nhận được đều lạc quan, bởi chính người Mỹ cũng ngạc nhiên khi thấy rằng đất nước từng đứng bên kia chiến tuyến với họ lại có thể thân thiện đến vậy.

- Xin cảm ơn ông!