Kết quả kiểm tra của Bộ Xây dựng cho thấy các dạng, nguyên nhân sai phạm của người ra quyết định đầu tư, chủ đầu tư, cơ quan tư vấn và UBND các cấp quá đa dạng...

Đếm cua trong lỗ"
Kết quả kiểm tra 43 dự án cho thấy nhiều dự án mặc dù thiếu nguồn vốn nhưng UBND các tỉnh vẫn quyết định đầu tư và bố trí vốn đầu tư dàn trải theo kiểu "đếm cua trong lỗ" dẫn đến hậu quả, dự án không thực hiện được hoặc kéo dài, gây thất thoát, lãng phí.

Điển hình là một số dự án nhà ở và khu đô thị ở Hải Phòng, nguồn vốn đầu tư được tính toán từ việc thu tiền sử dụng đất và bán nhà cho dân, nhưng khi thực hiện do nhà không bán được nên không thu đủ vốn dẫn tới dự án kéo dài. Dự án chung cư cao tầng (thị xã Hà Giang) cũng chung số phận. Tổng mức đầu tư dự án là 41,172 tỉ đồng, giá trị thực hiện là 22,858 tỉ đồng, nhưng mới thanh toán được 13,35 tỉ đồng. Nguyên nhân là khi quyết định đầu tư tính toán nguồn vốn trên cơ sở bán nhà cho dân, nhưng không bán được nên dự án thi công dở dang.

Dự án Nhà thi đấu đa năng (Bắc Ninh) do tính toán nguồn vốn dựa trên cơ sở thu từ quỹ đất, nhưng thị trường bất động sản đóng băng nên thiếu vốn. Dự án Nhà máy nước Chi Nê (Lạc Thuỷ, Hoà Bình) cũng đổ bể vì "đếm cua trong lỗ" - công trình xây dựng xong phần nhà máy bằng vốn ngân sách, phần tuyến ống cung cấp nước vào nhà dân tính toán trên cơ sở các hộ dân hưởng lợi đóng góp vốn. Nhưng dân lại không có tiền đóng góp nên đã nhiều năm nay nhà máy phải dừng.

Hậu quả nặng nề
Theo đánh giá của Bộ Xây dựng trong số 43 dự án sai phạm, có những dự án do không tuân thủ quy hoạch, tổng thể phát triển, quy hoạch phát triển ngành và quy hoạch xây dựng dẫn tới thực hiện chậm tiến độ. Công trình xây dựng xong nhưng không đưa vào sử dụng được, trong quá trình thực hiện dự án phải nhiều lần điều chỉnh tổng mức đầu tư hoặc phải dừng dự án.

Điển hình, dự án Nhà máy gạch Granit (Nam Định) do chủ đầu tư không tuân thủ quy hoạch phát triển ngành mặc dù trước đó (năm 2001), Bộ Xây dựng đã có văn bản nhắc nhở nhưng địa phương - vẫn quyết định đầu tư sản xuất loại sản phẩm gạch men ốp lát ceramic, granit chất lượng kém, giá thành cao nên không bán được, hậu quả nhà máy phải ngừng hoạt động. Dự án nhà máy chế biến cà chua 200 tấn/ngày (Hải Phòng) và Nhà máy chế biến gạo sau thu hoạch (Thái Bình) do không thực hiện quy hoạch vùng nguyên liệu nên khi xây dựng xong, không có nguyên liệu để hoạt động.

Trong 43 dự án, có 8 dự án sai phạm chủ yếu do lãnh đạo một số địa phương nôn nóng, muốn đẩy nhanh tốc độ phát triển địa phương nên đã quyết định đầu tư mà không điều tra nghiên cứu kỹ thị trường, khả năng phát triển vùng, nguồn nguyên liệu nên có nhiều dự án đầu tư không phù hợp, không phát huy hiệu quả gây lãng phí.

Đoàn kiểm tra của Bộ Xậy dựng cũng phát hiện ở một số dự án chất lượng công tác khảo sát, thiết kế yếu kém, dẫn tới phải điều chỉnh nhiều lần làm ảnh hưởng tới chất lượng công trình như gây thất thoát, lãng phí như: Dự án kênh tưới nước ngoài bãi sông Hồng, dốc Lời và dự án kênh tưới nước Dương Hà ở huyện Gia Lâm; dự án hệ thống thoát nước và xử lý nước thải thành phố Huế; dự án hồ chứa nước Nam Du ở đảo Nam Du tỉnh Kiên Giang; một số dự án ở tỉnh Cà Mau: Trụ sở làm việc Chi cục Thuế thị xã Cà Mau, trụ sở Kho bạc Nhà nước tỉnh Cà Mau. Trách nhiệm thuộc về nhà thầu và chủ đầu tư.

Trong công văn báo cáo Thủ tướng Chính phủ, Bộ Xây dựng kiến nghị Chính phủ, giao rõ trách nhiệm cho các bộ trưởng, thủ trưởng cơ quan ngang bộ; Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố; tổng giám đốc, chủ tịch HĐQT các TCty tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra xử lý nghiêm và kịp thời các sai phạm.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng, tổng mức đầu tư tại 43 dự án công trình có thất thoát lãng phí là hơn 5.362 tỉ đồng (chưa kể dự án xây dựng nhà ở và khu đô thị ở Hải Phòng được các Cty kinh doanh phát triển nhà tự bỏ vốn), trong đó vốn ngân sách nhà nước là hơn 4.267 tỉ đồng (chiếm 79,6%), còn lại là các nguồn vốn khác chiếm (20,4%).