DN là người cung cấp hàng hóa, ngân hàng (NH) và các nhà đầu tư (NĐT) khác là người mua hàng. Nhưng đến nay, do sự phát triển của thị trường còn đang rất sơ khai, nên ước mơ được trở thành người phát hành TP của DN vẫn chỉ là mơ ước.

DN rất muốn phát hành TP

Đề cập đến việc huy động vốn đầu tư cho kinh doanh sản xuất của DN qua kênh TP, ông Quách Mạnh Hào - PGĐ CTCK Thăng Long (TSC) - cho biết, hầu hết DN khi huy động vốn đều muốn lựa chọn phát hành TP DN là ưu tiên số một. Bởi DN phát hành TP thường có những lợi thế như không phải chịu sức ép chi phối từ cổ đông mới như phát hành CP, được hưởng lợi từ chính sách thuế đối với khoản lãi trả TP, trong khi các khoản trả cổ tức thì không.

Nhưng vì nhiều lý do mà không thể phát hành được TP, thì họ mới nghĩ tới việc vay nợ NH. Và phát hành CP thường được coi là biện pháp cuối cùng. Trong thời điểm hiện nay, mặc dù nhiều DN được vay vốn hỗ trợ lãi suất, tuy nhiên đây chỉ là nguồn vốn có tính chất rất ngắn hạn, cho nên, để mở rộng sản xuất, bài toán huy động vốn của DN tiếp tục được đặt ra.

Trong thời gian gần đây, theo PGĐ CTCK TSC, số lượng DN tìm tới TSC nhờ tư vấn phát hành TP nhiều hơn. Hiện bộ phận tư vấn mảng này của TSC đang có 5 hợp đồng cùng lúc, trong đó 2 hợp đồng vừa hoàn thành. Đối tượng phát hành TP này chủ yếu là những DN lớn và vừa thuộc nhóm DN sản xuất. Khối lượng phát hành thường từ 3.000-5.000 tỉ đồng đối với những DN tương đối lớn và từ 100-trên 200 tỉ đồng đối với những DN loại vừa.

Trái phiếu DN = nợ NH?

Thị trường TP DN từ trước tới nay chưa khi nào được coi là sôi động. Việc một số CTCK như TSC đi vào lĩnh vực hoàn toàn mới mẻ là tư vấn phát hành TP, thực chất là thay thế khâu thẩm định DN của các NH trước khi cho vay. Nói như thế, bởi khách hàng trong các đợt phát hành TP của các DN chủ yếu là các NH. Ngoài ra, còn có một số NĐT nữa là những tổ chức tài chính và một số NĐT lớn.

Đối với các NH, việc cho vay đòi hỏi nhiều thủ tục, thẩm định dự án của đối tượng cho vay, cho nên nhiều NH, bản thân họ cũng thích cho DN vay dưới hình thức mua TP của DN. Nhưng việc mua TP DN của NH cũng có giới hạn. Bởi đây cũng là một khoản nợ vay mà NH phải tính đến trong cân đối các khoản đầu tư và cân đối nguồn vốn khi mà thời hạn TP thường từ 3-5 năm, thậm chí 10-15 năm.

Do đó, đối với DN, dù ưu tiên và mong muốn được phát hành TP thay vì vay NH và phát hành CP thì vẫn còn không ít khó khăn. Trước hết là uy tín của DN. Trong khi đó, uy tín của các DN VN được đánh giá là chưa cải thiện nhiều. Trung tâm Thông tin tín dụng thuộc NHNN cũng đã thực hiện nghiệp vụ xếp hạng tín dụng DN và xếp hạng tín dụng DN trên TTCK. Tuy nhiên, những xếp hạng này cũng chỉ có tính chất tạm thời. Thứ hai là tính thanh khoản của các TP DN hiện nay rất kém. "Do đó, TP DN hiện nay chỉ là dạng thay thế các khoản nợ NH" -  ông Hào nhận xét.

NĐT VN hiện nay mới chỉ quan tâm tới các kênh đầu tư phổ biến như gửi tiết kiệm, kênh CP, kênh vàng, ngoại tệ mà chưa qua tâm tới TP DN bởi lãi suất của TP DN chưa đủ hấp dẫn. Theo ông Quách Mạnh Hào, muốn thị trường TP VN phát triển thì ngoài vấn đề tâm lý NĐT, thì cần tạo cho nó tính thanh khoản như thị trường TP chính phủ. 

Từ cuối năm 2008 tới nay, đã có một số đợt phát hành trái phiếu DN được tiến hành: Vinpearl phát hành 1.000 tỉ đồng trái phiếu; Vinashin phát hành 3.000 tỉ đồng trái phiếu; TCty Điện lực VN (EVN) phát hành 3.500 tỉ đồng; Cty Phát triển Đô thị Kinh Bắc (KBC) phát hành 700 tỉ đồng.