>> Hoạt động ngoại hối: Thủ thuật vi phạm ngày càng tinh vi

Chỉ cần giữ nghiêm hình phạt kèm theo khuyến khích tố giác sai phạm sẽ buộc được các NH thực hiện đúng chế độ quản lý ngoại hối, không có ngân hàng thương mại (NHTM) làm trung gian thì sẽ giảm rất nhiều chuyện mua bán USD vượt trần.

Phải dùng biện pháp hành chính
 
Mặc dù có thể tin rằng NHNN sẽ tìm các giải pháp để bảo đảm ổn định tỉ giá VND với USD, nhưng nếu không thực hiện các biện pháp hành chính cần thiết thì tính ổn định có lẽ cũng chỉ là tương đối. Những ai quan tâm đến tỉ giá đều dễ dàng nhận thấy là thời gian gần đây, tỉ giá bình quân liên NH do NHNN công bố đều có sự nhích dần.

Hiện tượng các NHTM vẫn niêm yết giá mua = giá bán (nghĩa là NHTM làm trung gian mua - bán ngoại tệ mà không hưởng lợi từ dịch vụ này), theo lãnh đạo nhiều NHTM chắc sẽ còn khá lâu mới chấm dứt nếu không có cho phép nới rộng thêm biên độ giao dịch. Theo quan điểm của một số chuyên gia, thì sự căng thẳng ngoại tệ kinh doanh sẽ giải tỏa được phần lớn nếu NHNN thực hiện kiểm tra gắt gao việc chấp hành những quy định quản lý ngoại hối.

Theo thông tin từ NHNN thì thời gian gần đây, có hiện tượng một số tổ chức tín dụng (TCTD) được phép hoạt động mua bán ngoại hối mua bán đôla Mỹ với khách hàng vượt mức tỉ giá trần theo quy định.

Ngày 1.7.2009, Thống đốc NHNN đã có công văn gửi TGĐ các TCTD về việc chấn chỉnh hoạt động mua bán ngoại tệ. Hiện dù thị trường ngoại tệ vẫn căng thẳng, nhưng tình hình mua bán ngoại tệ "chui" có giảm vì các NHTM đang lo ngại NHNN thanh tra nếu phát hiện ra sẽ phạt nặng.

Sở dĩ lâu nay có tình trạng này là do việc thanh - kiểm tra chưa có điều kiện duy trì thường xuyên. Hành vi mua/bán ngoại tệ chui giữa các DN hoặc giữa NH với DN diễn ra rất tinh vi và có sự thỏa thuận của hai bên nên khó phát hiện.

Việc thanh - kiểm tra của NHNN còn có hiện tượng "giơ cao; đánh khẽ" nên hiệu quả răn đe còn hạn chế. Thanh - kiểm tra và phạt nặng, thậm chí có thể tước bỏ tạm thời một số quyền mà NHTM nào đó vi phạm. Ví dụ, vi phạm kinh doanh ngoại tệ vượt giá trần thì ngoài phạt tiền, cách chức người điều hành, còn tạm ngừng cho phép NHTM đó được thực hiện một vài nghiệp vụ trong một khoảng thời gian. Lập đường dây nóng để giải quyết khiếu nại của DN...

Theo một số phản hồi từ thị trường TPHCM thì 2 ngày nay, gần như không một NH nào dám mua USD vượt trần khi NHNN có thông báo và thể hiện quyết tâm chống hiện tượng mua/bán vượt trần. Điều này làm các DN găm giữ ngoại tệ lo ngại và có xu hướng bán ra, vì có giữ giá cũng không có lợi. Họ chuyển sang vay VND theo lãi suất USD, diễn biến này sẽ làm nguồn cung USD ra thị trường sẽ tăng, làm cho cơn sốt ngoại tệ xẹp xuống.

Chỉ nên điều chỉnh tỉ giá do NHNN công bố

Mặc dù NHNN vẫn tuyên bố giữ ổn định tỉ giá, nhưng có lẽ cũng chỉ ở mức tương đối. Việc điều chỉnh linh hoạt (nếu có) sẽ có 3 khả năng: Điều chỉnh biên độ; điều chỉnh tỉ giá liên NH mà NHNN công bố; kết hợp giữa điều chỉnh tỉ giá liên NH đi đôi với biện pháp hành chính.

Xét trong 3 khả năng đó thì việc điều chỉnh biên độ khó xảy ra, vì sẽ làm mất niềm tin thị trường vào tuyên bố ổn định tỉ giá. Khả năng thứ hai là chỉ thuần túy điều chỉnh mức biến thiên của tỉ giá bình quân liên NH mà NHNN công bố (điều này hiện thỉnh thoảng vẫn diễn ra).

Tuy nhiên, theo ý kiến người viết thì thượng sách là kết hợp giữa điều chỉnh tỉ giá bình quân liên NH do NHNN công bố đi đôi với biện pháp hành chính. Mức điều chỉnh tỉ giá liên NH nên dao động từ 10VND->50VND/USD/1 lần điều chỉnh.

Chính sách tỉ giá nên thực hiện theo hướng này vì nếu để tỉ giá VND/USD tăng lên mạnh sẽ làm hạn chế nhập khẩu, nhưng nền kinh tế của VN là nền kinh tế gia công dựa trên giá cả sức lao động rẻ nên hầu hết nguyên vật liệu, máy móc thiết bị phải nhập khẩu. Tỉ giá tăng chỉ làm cho giá đầu vào của sản phẩm trong nước tăng lên, trong khi hiện nay trên thị trường thế giới, giá nguyên vật liệu so với trước đây tăng mạnh hơn tốc độ tăng giá bán của sản phẩm.

Vì thế, nếu tăng tỉ giá quá lớn, sẽ làm hàng hóa Việt Nam trở nên đắt hơn khi xuất khẩu. Đó là chưa kể đến các vấn đề khác trong cán cân thanh toán quốc tế liên quan đến vấn đề điều chỉnh tỉ giá mà Nhà nước phải tính toán.

Trong thời gian kích cầu, việc duy trì một chính sách tỉ giá linh hoạt theo thị trường trên căn bản ổn định là điều cần thiết, vừa có tác dụng hỗ trợ chính sách lãi suất, vừa khắc phục tâm lý chuyển sang dự trữ ngoại tệ và vàng, nhưng tính linh hoạt của thị trường cần được chú ý, nhất là trong những thời điểm quan hệ cung-cầu căng thẳng có thể nới lỏng biên độ, hoặc điều chỉnh chút ít tỉ giá chính thức.