Đại sứ kể hai câu chuyện mà ông cho "đáng nhớ" khi ông đi tới các địa phương để vận động Mỹ trao Quy chế Thương mại bình thường vĩnh viễn (PNTR) đối với VN.

Câu chuyện thứ nhất: Tôi tới gặp một hạ nghị sĩ ở bang Florida và trình bày rằng, tôi đã đi thăm nơi này nơi kia, tiến hành một số biện pháp hợp tác này khác. Vị nghị sĩ thẳng thừng: "Tôi không quan tâm việc ông đi đâu, làm gì". Chưa để Đại sứ kịp ngỡ ngàng, vị nghị sĩ hỏi ngay: "Trong thoả thuận về WTO giữa VN và Hoa Kỳ, thuế đánh vào ngô là bao nhiêu?". Hoá ra, ông nghị chỉ quan tâm đến xuất khẩu ngô. Đó là thế mạnh của địa phương có 600.000 cử tri này.

Câu chuyện thứ hai: Tôi đi thăm bang Utah và gặp một quan chức địa phương. Ông này ngỏ ý: "Tôi muốn đi thăm VN. Liệu tôi có thể đi thăm miền Bắc không và làm thế nào để... vượt qua khu phi quân sự". Đại sứ giật mình: "Thời đại này mà quan chức của Mỹ vẫn còn thiếu quá nhiều thông tin về VN đến vậy". Rõ ràng là người Mỹ rất thực dụng. Nhiều khi họ không quan tâm đến thời sự.

Thưa Đại sứ, qua hai câu chuyện của ông có thể thấy rõ việc quảng bá hình ảnh của VN tới người dân Mỹ là rất quan trọng?

- Đúng vậy. Việc quảng bá hình ảnh sẽ giúp các quan chức, người dân Mỹ hiểu biết hơn về những tiến bộ trong công cuộc đổi mới của VN từ đó họ sẽ có những quyết sách hợp lý. Ngay như Tổng thống Bush, sau khi tới VN cũng nhận xét rằng ông bất ngờ vì người dân VN thân thiện quá. Trước khi đi ông không nghĩ thế. Ông Bush bảo sẽ về truyền đạt lại điều này với người dân Mỹ.

Có ý kiến cho rằng, PNTR chưa được thông qua là do VN không biết cách lobby (vận động hành lang) hoặc làm chưa đủ?

- Cần phải hiểu rõ, lobby là việc thuê một lực lượng tác động để trợ giúp cho quá trình ra quyết định. Nhưng phải nhấn mạnh rằng không có hợp đồng thuê lobby nào cam kết chắc chắn sẽ thành công. Lobby chỉ là truyền tải thông tin tới các nghị sĩ, lập luận trình bày lợi ích để tranh thủ sự ủng hộ. Việc lobby tuỳ từng vụ việc, nhưng tốn rất nhiều tiền. Chúng ta khó có thể bỏ ra một khoản tiền lớn mà không chắc có kết quả.

Trong vấn đề lobby này, cụ thể chúng ta đã làm gì?

- Trong các tranh chấp thương mại thì chúng ta thuê tư vấn để hiểu quy trình và thủ tục giải quyết khiếu kiện. Còn lobby thì vừa rồi chúng ta cũng mới làm đầu tiên. Chúng ta đã thuê một công ty làm lobby. ĐSQ đưa ra bài, lobby thực hiện và cứ hai ngày báo cáo kết quả một lần. Sau đó hai bên lại bàn bạc sẽ gặp ai, uỷ ban nào, rất công phu và chi tiết.

Thưa Đại sứ, thị trường Mỹ được cho là rất phức tạp. Làm thế nào để các DN VN xâm nhập vào thị trường này?

- Chúng ta đã có kinh nghiệm nhất định trong làm ăn với thị trường Mỹ từ hồi Hiệp định Thương mại song phương Việt-Mỹ (BTA) có hiệu lực vào tháng 12.2001. Thực ra, chúng ta không trực tiếp xâm nhập thị trường Mỹ mà chủ yếu là thực hiện đơn đặt hàng của các công ty Mỹ như Nike, General Electric..., hoặc thông qua đầu tư trực tiếp của Mỹ vào VN rồi xuất khẩu sản phẩm trở lại Mỹ.

Trong tương lai, tôi nghĩ quan trọng nhất là tổ chức lại sản xuất thành ngành nghề, tập đoàn lớn, hiệp hội ngành hàng lớn cho ra tấm ra món. Không những sản phẩm có chất lượng giá hợp lý mà DN còn phải có tư thế mới giao dịch được với đối tác Mỹ. Các công ty vừa, nhỏ của chúng ta khó thâm nhập thị trường Mỹ mà không qua đối tác khác.

Ngay cả khi đã vào được thị trường Mỹ rồi, sản phẩm của VN vẫn gặp khó khăn thể hiện qua các vụ kiện bán phá giá cá da trơn, hay quota dệt may. ĐSQ làm gì để giúp các DN VN đối phó với những "rắc rối" này?

- Vừa rồi có những công ty VN ký hợp đồng với đối tác Mỹ xong liền gọi điện hỏi sứ quán là những điều kiện mà Mỹ đưa ra là do họ "ép" mình hay đúng với luật pháp Mỹ. Tư duy của các DN VN lúc nào cũng sợ bị xử ép mà không nghĩ rằng đó là tiêu chuẩn thực sự. Vai trò của ĐSQ là cung cấp thông tin nhiều hơn nữa cho DN về môi trường luật pháp của Mỹ. Luật pháp ở Mỹ rất phức tạp. Mỗi bang lại có luật lệ riêng.

Chúng ta có một cộng đồng Việt kiều khá lớn ở Mỹ? Việc vận dụng "chất xám" của họ được thực hiện thế nào để giúp cộng đồng trong nước?

- Việc tận dụng lực lượng kiều bào để từng bước cộng đồng này trở thành cầu nối là chính sách hoàn toàn đúng. Lực lượng Việt kiều ở Mỹ rất đông, từ thương nhân, luật sư thành đạt, cho tới những quan chức làm việc trong chính quyền bang và liên bang. ĐSQ đã và đang cố gắng để có mối liên lạc, lên danh sách để khi cần lĩnh vực nào thì có chuyên gia ấy.

Tâm lý tiêu dùng của người Mỹ là thích thương hiệu. Vậy hàng "Made in VN" có chỗ đứng thế nào trên thị trường Mỹ?

- Trung Quốc buôn bán mấy trăm tỉ USD với Mỹ nhưng đã có công ty nào gọi là có thương hiệu ở Mỹ đâu. Máy tính "Made in China" có đầy ở Mỹ nhưng thương hiệu của Hãng Dell (Mỹ). Chúng ta đừng tưởng có "Made in VN" là thương hiệu. Đó chỉ nói lên là hàng sản xuất ở VN, theo tiêu chuẩn của những công ty lớn. Muốn có thương hiệu ở Mỹ phải có khả năng sản xuất hàng hoá, chất lượng hàng hoá, quy mô thị trường. Thứ hai là phải quảng cáo, xây dựng hình ảnh. Tiền quảng cáo ở Mỹ thì kinh khủng, chúng ta không thể theo được. Tôi nghĩ muốn xây dựng thương hiệu cần phải rất công phu. Hàng VN muốn vào Mỹ mà chạy theo thương hiệu là không thực tế.

- Xin cảm ơn Đại sứ.