Người đàn ông đã lên lão song còn vạm vỡ phương phi với khuôn mặt chữ điền cương nghị ấy mỗi sớm vẫn giành cho mình quyền "điều hành" cái thế giới muôn hồng ngàn tía trong vườn nhà.

Hồi Bình Định làm Festival Tây Sơn, ông cùng nhóm bạn sắp đặt được "sự kiện" cho công chúng yêu cái đẹp tới lui bằng hoạt động của Hội Sinh vật cảnh mà ông là chủ tịch sáng lập. Mới thấy thấp thoáng xuất hiện ở làng mai Háo Đức (An Nhơn), vườn huệ, vườn hồng Phước An (Tuy Phước), đã lại nghe ông trả lời phỏng vấn về kế hoạch phục hưng bóng đá đất võ trên cương vị chủ tịch liên đoàn.

Một thời, ông giữ trọng trách đứng đầu Đảng bộ Bình Định. Một thời, xa hơn, ông là nỗi kinh hoàng mất ăn mất ngủ của quân đội và chính quyền Sài Gòn ở chiến trường Hoài Nhơn ngập tràn mưa bom bão đạn. Hồi ấy, trong toan tính nống lấn, giành giật, níu giữ hành lang huyết mạch nối vùng I và vùng II chiến thuật, kẻ địch từng coi ông là cái gai số 1 phải nhổ bỏ, thủ tiêu. Ông là Nguyễn Duy Quý, Tám Quý.

Lệnh truy sát mang hình chiếc búa

Gian khách ngôi nhà nhỏ khuất lấp sau những hàng chậu kiểng kê cao trên đường Nguyễn Trãi treo một... tấm bằng công trạng không giống ai. Giữa dằng dặc huân chương, huy chương, bằng khen, giấy khen ghi dấu một đời theo cách mạng, chủ nhân lồng khung kính đặt trang trọng ở vị trí nổi bật một tấm ảnh chụp lại tờ lệnh truy sát in hình chiếc búa đóng đinh giáng thẳng xuống đầu người đàn ông có khuôn dạng gân guốc rắn rỏi, bên cạnh là lời kêu gọi vừa điên cuồng, vừa gấp gáp, hốt hoảng viết bằng mực đen: "Hãy tiêu diệt gấp tên C.S (cộng sản) Nguyễn Duy Quý, sinh năm 1937 tại Công Lương, Hoài Mỹ, Hoài Nhơn, con của Nguyễn Muôn và Võ Thị Xá, cao 1 thước 75, mặt vuông, chân mày rậm, tóc đen; chức vụ: Chính trị viên huyện đội kiêm huyện đội trưởng huyện Hoài Nhơn".

Hỏi lai lịch, ông Quý cho biết: "Có lẽ nó được phát tán vào cuối những năm 60 đầu 70 của thế kỷ trước. Thời chiến tranh, có nghe người này người kia kể lại, nhưng phải sau năm 1975, xuống thăm Bảo tàng Tổng hợp tỉnh, mình mới thực sự biết có sự tồn tại của tờ lệnh này. Anh em bảo tìm thấy trong tàng thư Ty An ninh quân đội".

Ông Tám Quý (bên trái ảnh) với những đồng đội xưa.

Quý chập chững đến với cách mạng bằng việc in rải truyền đơn, kêu gọi hiệp thương tổng tuyển cử sau Hiệp định Genève. 16 tuổi, anh bị kết án chung thân. Được phóng thích sau 3 năm bị giam cầm, tra khảo, Quý về chắp nối liên lạc với những người cộng sản trên núi Chóp Chài.

Năm 1960, sa vào tay giặc lần nữa, Quý lại thoát ra. Lần này, trong anh là một quyết định dứt khoát: Nhảy núi.

Cái tên Nguyễn Duy Quý từ đấy được biết như một chỉ huy quân sự thiên bẩm, gan góc, táo bạo. Vài ba lần, do tổ chức phân công, Quý chấp hành "tạt ngang" chỗ này, chỗ khác, nhưng trước sau, vị trí đắc địa nhất của anh vẫn là cầm quân xung trận.

Còn nhớ năm 1966, khi "nhả" Quý ra khỏi Ban Tuyên huấn trước sự kèo nài của Huyện uỷ Hoài Nhơn, Bí thư Tỉnh uỷ Trần Quang Khanh từng thòng "điều kiện": "Bổ sung huyện đội thì được, còn không... một tấc không cho đi". Ông Lê Thưa - người thay Nguyễn Duy Quý ở huyện đội Hoài Nhơn những năm sắp kết thúc chiến tranh - nhớ lại: "Ông Tám chỉ huy vừa "lì" vừa mát tay. Mới làm bí thư kiêm chính trị viên xã Hoài Mỹ, ổng bị kẻ địch xếp hạng là đặc biệt... hóc búa. Tám Quý nắm địch giỏi, sát (gần) lính. Đánh đâu cũng thấy ổng có mặt ở tuyến trên. Trận nào ổng tham gia, trận đó bộ đội, du kích tin chắc thắng. Mà lạ, hình như hòn tên, mũi đạn nó... né ổng hay sao!".