Ngày 18.5, phát biểu chỉ đạo tại buổi hội thảo về đánh giá chương trình, sách giáo khoa phổ thông do Bộ GDĐT tổ chức, Phó Thủ tướng - Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân kỳ vọng "sẽ trả lời cho thắc mắc của 85 triệu người dân VN là hiện nay SGK của chúng ta như thế nào". Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân yêu cầu hội thảo tập trung đánh giá thẳng thắn những yếu kém, hạn chế, để có những giải pháp tháo gỡ cụ thể.
Những con số đáng suy nghĩ
Sau khi tâm tư về một số ý kiến của đồng nghiệp trực tiếp thúc hối sớm có những đổi thay về chương trình (CT), sách giáo khoa (SGK), rất thẳng thắn, Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân nói: "Tôi có sự dè dặt là do chưa bao giờ dạy phổ thông, mà phát biểu về chương trình phổ thông thì nguy cơ nói sai là rất lớn". Nhưng sự gợi ý, chỉ đạo định hướng của ông cũng rất rõ.
Về chương trình, Bộ trưởng khẳng định: "Cho đến nay SGK chưa thay đổi được một vòng, mà sách cần phải qua thực tiễn một thời gian thì mới kiểm chứng được. Còn nếu chúng ta nói với các thầy biên soạn sách thì đương nhiên là các thầy nói sách tốt. Nhưng nếu chúng ta gặp một nhóm chuyên gia chuyên nghiên cứu và có ý kiến phản biện, chắc còn tranh luận nhiều năm nữa. Do đó, thảo luận không dựa trên cơ sở thống kê toàn quốc thì không kết thúc được".
Đồng thời, ông cũng nhận xét và cũng có ý phê bình: "Về định lượng, trong báo cáo không có số liệu minh họa như bao nhiêu sở nhận xét về mặt này là mạnh? là yếu? mà không có thì rất khó thảo luận".
Về nội dung có phù hợp với thời lượng hay không (nói nôm là có quá tải hay không), Bộ trưởng đưa ra con số: "Trong 41 sở GDĐT nộp báo cáo về, có 23 sở nói trực tiếp thì 3 sở nói là phù hợp, còn 20 sở nói không phù hợp. Đấy là vấn đề rất đáng suy nghĩ. Còn có phù hợp với hoàn cảnh , đặc điểm vùng miền hay không thì trong số 15/41 sở nói trực tiếp, chỉ có 5 sở nói phù hợp, còn lại là không".
Cụ thể về vấn đề này, Bộ trưởng đặt vấn đề: Nếu bình quân dạy - học trên 30 tiết/ một tuần, nên dạy 6 buổi cũng không kịp thì có nên áp dụng nữa không? Do đó, nếu xác định là quá tải thì phải có nhóm giải pháp tổng thể, trong đó có nhóm giải pháp ngắn hạn, nhóm dài hạn. Môn lịch sử thì lịch sử thế giới nhiều quá, nếu đúng như vậy thì nên sửa như thế nào; môn công nghệ lại dạy về quản trị kinh doanh; ở cấp tiểu học lại yêu cầu học sinh viết thư cho bạn ở nước ngoài...
Chúng ta đang áp dụng quy trình ngược
Thứ trưởng Nguyễn Vinh Hiển trình bày bản báo cáo của Bộ GDĐT, đã chỉ rõ: CT một số môn học còn tương đối nặng, hàn lâm với phần đông học sinh như ngữ văn, ngoại ngữ, sinh học, vật lý, nghề THPT. CT môn học không mang tính chuẩn mực, tương đối trừu tượng, khó hiểu.
Một số môn học có nội dung CT chưa thực sự cơ bản, làm cho khối lượng kiến thức gia tăng quá mức. Môn vật lý nhấn mạnh quá mức vật lý cổ điển, môn sinh học chưa thể hiện được khoa học của sự sống, môn lịch sử quá nhấn mạnh đến lịch sử quân sự, đấu tranh giữ nước, đấu tranh cách mạng mà có phần xem nhẹ lịch sử kinh tế, văn hóa, xã hội.
Có hiện tượng trùng lặp nội dung ở CT một số môn học như đạo đức và tiếng Việt, sinh học và công nghệ, trong khi đó nhiều môn quan hệ mật thiết đến nhau nhưng chưa thực sự hỗ trợ cho nhau. Trong điều kiện hầu hết các trường THPT đều học 1 buổi/ ngày mà nội dung nhiều, thời lượng ít dẫn đến hiện tượng quá tải đối với cả nhà trường, giáo viên và học sinh, dẫn đến nhà trường phải "xem nhẹ" một số môn học...
Nội dung SGK thể hiện những bất cập như sách lịch sử được viết theo lối mòn, xơ cứng, vẫn chỉ là "ta thắng địch thua", "bên chính nghĩa thì tốt, bên phi nghĩa thì xấu"; hơn nữa, thường có sự lặp lại, tạo cho học sinh cảm giác không cần học cũng đã biết rồi. Một số SGK sử dụng kiến thức không cập nhật...
Những bất cập thể hiện sự chỉ đạo thiếu sự thống nhất, xuyên suốt được thể hiện rõ trong báo cáo này là cách dùng từ, thuật ngữ, khái niệm, ký hiệu, thậm chí cách tiếp cận giữa SGK chuẩn và SGK nâng cao ở một số môn học có chỗ chưa thống nhất; có nội dung khác biệt về nội dung kiến thức giữa sách chuẩn và sách nâng cao. Cách tiếp cận quá khác nhau (môn vật lý).
Phát biểu tiếp sau đó, đa số những ý kiến tại hội trường đều cho rằng nhìn chung CT, SGK là có những mặt tốt, tiếp thu được những ưu điểm của chương trình cũ. Tuy nhiên, các ý kiến này cũng thẳng thắn chỉ ra những bất cập một cách cụ thể hơn. "Bất khả kháng nhưng bất khả từ" - đây là lời cảm thán của ông Nguyễn Mậu Bành - Phó Chủ tịch Hội Cựu giáo chức VN - về "nhiệm vụ" đánh giá SGK chỉ trong vòng 1 tháng mà Bộ GDĐT đề nghị.
Theo ông Bành, "không nên quy kết, phủ nhận công sức của đội ngũ viết sách mà cần tìm ra những vấn đề chưa phù hợp của SGK. Nhưng nhìn chung, chưa tiếp cận để xuất phát từ mặt bằng nhận thức chung của học sinh (HS) trên cả nước. Nội dung có chỗ quá nặng, trong khi đó một số nội dung lại chưa tiếp cận được kiến thức khoa học hiện đại".
Theo ông Nguyễn Minh Hùng - Sở GDĐT Đà Nẵng - "trong chương trình chưa có sự cân đối giữa lý thuyết và thực hành. Trong SGK của một số môn, đặc biệt là các môn khoa học xã hội và nhân văn có một số chỗ còn gây tranh cãi về tính chính xác".
Phó Giám đốc Sở GDĐT Lào Cai - bà Trần Thị Thắm, cũng cho rằng với tỉ lệ học sinh dân tộc ít người chiếm 64%, điều kiện kinh tế khó khăn, giáo viên không đủ, trình độ có hạn thì kiến thức trong CT và SGK là nặng. Ví dụ như yêu cầu HS lớp 5 phải chuyển thể loại đối thoại sang kịch, hay kể lại hoạt động hữu nghị giữa 2 nước... thì không khả thi.
Theo đại diện Sở GDĐT Đồng Tháp, hiện nay CT và SGK còn tham lam ôm đồm nên học sinh cảm thấy nặng nề, giáo viên cũng không bao quát hết chương trình thành ra quá tải.
Theo báo cáo của Hội Liên hiệp các hội khoa học, điểm nổi bật là các chuyên gia đều nhận xét, quy trình xây dựng chương trình giảng dạy là ngược. Đáng lẽ phải có chương trình trước rồi mới viết SGK, nhưng bộ lại tổ chức viết SGK trước rồi chương trình mới được xây dựng cho phù hợp với sách.
>> Sửa sách giáo khoa là bình thường
>> Tăng giá sách giáo khoa theo "lộ trình" định sẵn?
>> Lỗi là không có chương trình đào tạo chuẩn
>> Quy trình viết SGK của chúng ta là quy trình ngược
>> Bất lợi cho sự nghiệp "trồng người"
>> Đánh giá toàn bộ chương trình, sách giáo khoa phổ thông