Hội đồng Nhân dân (HĐND) TPHCM tháng 9.2009 đã tổ chức hội nghị chuyên đề để xem xét các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường cũng như đề ra các giải pháp để hạn chế, phòng, chống tình trạng gây ô nhiễm. Đây là hội nghị chuyên đề thứ ba do HĐND TP tổ chức, sau các hội nghị chuyên đề về hạ tầng giao thông, chống ngập. Điều đó cho thấy, mức độ ô nhiễm môi trường trên địa bàn TPHCM đã trở nên nghiêm trọng. Ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm bụi... đang mỗi ngày gặm nhấm sức khỏe của người dân.

Bài 1: Sống trong bầu khí độc

Ô nhiễm bụi bặm không giảm mà còn tăng!

Theo một số liệu được Chi cục Bảo vệ môi trường TPHCM công bố trong tháng 7.2009, kết quả quan trắc từ đầu năm 2009 cho thấy, mức độ ô nhiễm bụi tại nhiều khu vực dân cư của thành phố tăng đáng lo ngại. Kết quả quan trắc trong 7 tháng đầu năm 2009 cho thấy, 90% giá trị nồng độ bụi đo được không đạt tiêu chuẩn cho phép; trong đó, tại trạm ngã tư An Sương có 100% giá trị không đạt, có thời điểm nồng độ ô nhiễm vượt 5,6 lần tiêu chuẩn cho phép. Kết quả quan trắc một số khu vực khác như ngã sáu Gò Vấp, ngã tư Đinh Tiên Hoàng - Điện Biên Phủ, xa lộ Hà Nội đều có nồng độ ô nhiễm bụi thuộc mức cao nhất.

Các chỉ số khác như chì, benzen, tiếng ồn tại nhiều tuyến đường có đặt thiết bị quan trắc trên địa bàn thành phố cũng đang có dấu hiệu tăng lên so với một năm trước. Trong đó, đáng báo động là hàm lượng chì tăng lên 2,2 lần, nồng độ benzen tăng 1,4 lần tại cả 8 trạm quan trắc - đặt rải rác tại các khu vực dân cư. Kết quả quan trắc phản ánh trung thực chất lượng không khí ở TPHCM.

Cảnh sát môi trường và Hội đồng Nhân dân thành phố giám sát xả thải tại Khu công nghiệp Lê Minh Xuân.

Kết quả này không gây bất ngờ cho các chuyên gia, bởi nó là kết quả tất yếu của tình trạng mật độ xe máy lưu thông quá cao, chất lượng đường sá thấp và nạn kẹt xe liên tục tại các khu vực có thiết bị quan trắc.

Trong 2 năm trở lại đây, công tác đấu tranh với tội phạm môi trường đã có những chuyển biến đáng kể, đặc biệt là kể từ khi có thêm sự tham gia của lực lượng cảnh sát môi trường. Chính lực lượng này là mũi chủ công phanh phui hàng loạt vụ việc đầu độc nguồn nước ở Khu công nghiệp Hiệp Phước, Khu công nghiệp Lê Minh Xuân...

Trong bức tranh chung của việc cải thiện môi trường thì mảng ô nhiễm do khói bụi là ít được cải thiện nhất, thậm chí có bước thụt lùi. Phải chăng do việc gây ô nhiễm cho bầu không khí "vô hình" hơn là các loại hình gây ô nhiễm khác nên khó phát hiện hơn, hay vì không có các vụ việc đình đám như gây ô nhiễm nguồn nước. Từ đó, chưa dẫn đến một nhận thức đúng mức thúc đẩy cả cộng đồng, cơ quan chức năng vào cuộc giải quyết (?!).

Vì sao chưa giảm?

Từ năm 2005, TPHCM đã có chương trình đánh giá chất lượng môi trường giai đoạn 2005 - 2010, đã đề ra nhiều mục tiêu giảm thiểu ô nhiễm không khí như giảm nồng độ ô nhiễm CO2, giảm lượng xe máy cá nhân...

Trong các mục tiêu đề ra như kiểm soát khí thải của các cơ sở sản xuất công nghiệp, cắt giảm lượng phương tiện giao thông cá nhân thì chưa có mục tiêu nào đạt được, thậm chí là diễn biến ngược lại.

Trong khi chất lượng không khí mỗi ngày một xuống cấp thì phương tiện tham gia giao thông - mỗi ngày một gia tăng. Hiện nay, toàn thành phố có khoảng 4 triệu xe gắn máy, trên 300 ngàn xe ôtô các loại. Đáng lo ngại là có đến gần 60% lượng xe máy không đạt tiêu chuẩn khí thải.

Cảnh sát môi trường và Hội đồng Nhân dân thành phố giám sát xả thải tại Khu công nghiệp Lê Minh Xuân.

Ngoài ra, một tác nhân khác cũng góp phần làm giảm chất lượng không khí là hơn 30 ngàn cơ sở sản xuất công nghiệp xả ra môi trường khí thải hầu như không qua xử lý. Theo một số liệu thống kê chưa đầy đủ thì chỉ có 20% lượng khí thải của 30 ngàn cơ sở sản xuất công nghiệp là được xử lý.

Ông Nguyễn Thanh Huy - Phó Trưởng phòng Quan trắc và đánh giá chất lượng môi trường, Chi cục Bảo vệ môi trường TPHCM - cho rằng: "Ô nhiễm không khí tại thành phố ngày càng tăng cao là do lượng xe máy tăng quá cao thời gian gần đây và khói thải tại nhiều cơ sở sản xuất công nghiệp chưa được xử lý".

Khu vực Nhà máy ximăng Hà Tiên trên xa lộ Hà Nội luôn trong tình trạng sương mù, bất chấp trời nắng hay mưa. Chuyện Nhà máy này gây ô nhiễm không khí thì ai cũng biết và kéo dài nhiều năm, nhưng chưa thấy cơ quan chức năng xử lý. Đó mới chỉ là một điển hình trong số 30 ngàn cơ sở sản xuất công nghiệp đang ngày đêm làm ô nhiễm không khí. Nguyên nhân làm bầu không khí bị ô nhiễm đã được chỉ ra, cái thiếu hiện nay là những hành động quyết liệt và cụ thể.