Bởi, ở đó - chính ngay tại nhà ga đã lưu giữ một truyền thống vẻ vang không chỉ của những người công nhân hoả xa. Hôm nay (25.4), Ga Hà Nội tổ chức kỷ niệm 105 năm thành lập.

Bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh

Ngày 21.10.1946, Ga Hàng Cỏ và toàn ngành đường sắt VN đã vinh dự đón Bác Hồ. Bác đi xe lửa từ Hải Phòng về Hà Nội sau khi thăm nước Pháp và dự Hội nghị Fontainebleau về nước bằng tàu thuỷ.

Ngày 18.11.1946, Bác đã gửi thư khen ngợi với nội dung: "Về dịp tôi ở Pháp về nước, chuyến tàu riêng tôi đi từ Hải Phòng đến thủ đô được xếp đặt một cách rất chu đáo. Được như vậy là nhờ ở anh em công nhân hoả xa đã tận tâm trong dịp đón tôi. Vậy tôi có lời thân ái khen ngợi và cảm ơn các anh em công nhân hoả xa, nhất là những anh em đã phụ trách chuyến tàu riêng tôi đi ngày 21.10.1946. Công việc hoả xa là một công việc quan trọng trong sự kiến thiết nước nhà. Tôi mong anh em Sở Hoả xa lúc nào cũng đoàn kết, cố gắng để làm tròn nhiệm vụ".

Sau này, ngày 21.10 đã trở thành Ngày hội truyền thống của ngành đường sắt VN và cũng là ngày truyền thống của Ga Hà Nội.

Hầu hết các thế hệ công tác tại Ga Hàng Cỏ trước đây và Ga Hà Nội bây giờ đều biết về những thời điểm lịch sử mà nhà ga trải qua. Thế hệ trước truyền lại cho thế hệ sau niềm tự hào về một truyền thống vẻ vang.

Theo sử sách, từ cuối năm 1928, Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên ở Hà Nội đã có cơ sở trong nhiều xí nghiệp, nhà máy, trong đó có Ga Hàng Cỏ.

Năm 1940, Chi bộ Đảng được thành lập để lãnh đạo phong trào đấu tranh cách mạng của công nhân hoả xa khu Ga.

Đến cuối năm 1945, đầu năm 1946, thực hiện việc chi viện cho Nam Bộ, Ga Hàng Cỏ được chọn là nơi làm lễ xuất quân, tiễn các đơn vị bộ đội "Nam tiến".

Bắt đầu từ đêm 26.9.1945, nhà ga cùng bao người thân tiễn các đại đội Bắc Sơn, Bắc Kạn, Hà Nội... lên đường bảo vệ tổ quốc. Trong kháng chiến chống Pháp, nhiều cuộc đấu tranh đã nổ ra ở Ga Hàng Cỏ cũng như Nhà máy điện, Nhà máy nước, Kho Dù, Sở Bình Lương...

Những cuộc đấu tranh của công nhân viên chức tại đây đã giành được thắng lợi, buộc địch phải giải quyết các yêu sách về tiền lương tối thiểu, tăng phụ cấp gia đình, chống dãn thợ, chống đuổi thợ. Riêng công nhân Ga Hàng Cỏ còn tổ chức nhiều đợt đấu tranh không vận chuyển vũ khí, đạn dược, quân lính của Pháp đi đàn áp nhân dân ở nhiều nơi. Họ cùng với công nhân hoả xa Hà Nội kiên quyết đấu tranh không lập tàu, tháo và cất giữ những bộ phận quan trọng của đầu máy, làm thất bại âm mưu di chuyển máy móc vào Nam của địch.

Cách làm này đã giúp giữ lại được tất cả 12 đầu máy và toàn bộ các toa xe. Ngày 10.10.1954, Ga Hàng Cỏ được tiếp quản nguyên vẹn và tổ chức đón đoàn tàu chở cán bộ, bộ đội từ ga Văn Điển vào Ga Hàng Cỏ một cách an toàn. Chiều ngày hôm đó, từ Ga Hàng Cỏ, đoàn tàu hoả của ta đã chạy sang Gia Lâm sau 2 giờ quân Pháp rút khỏi vùng này.

Những ai đã từng xả thân vì tổ quốc, đã từng có mặt trong đoàn quân Nam tiến thời chống Mỹ hẳn không thể quên sân ga của Ga Hàng Cỏ. Tại đây diễn ra biết bao cuộc chia tay - chia tay để gặp lại và cả chia tay vĩnh viễn.

Thời kỳ này ga tổ chức nhiều đoàn tàu chở bộ đội, vũ khí, đạn dược, lương thực đi vào Nam bảo đảm bí mật, an toàn. Trong đó có những đoàn tàu quân sự đặc biệt chở hàng siêu trường, siêu trọng là loại vũ khí lớn cỡ lớn như tên lửa, xe tăng, trọng pháo... Đặc biệt có những đêm ga tổ chức đưa hàng trăm toa xe qua sông Hồng bằng 2 đầu máy đẩy và 2 đầu máy góp phần tích cực vào công việc vận chuyển, giải toả hàng hoá ở khu vực thủ đô khi cảng Hải Phòng bị phong toả.

Phó Chủ tịch Nước Nguyễn Thị Doan trò chuyện với các nữ CNV Ga Hà Nội.

Từ "Hàng Cỏ" đến "Hà Nội"

Vị trí xây dựng nhà ga xưa thuộc thôn Tiên Mỹ, huyện Thọ Xương của kinh đô Thăng Long. Nơi đây có khu chợ để những người cắt cỏ đem đến bán cho người trong thành nuôi ngựa. Vì vậy nơi đây gọi là chợ Hàng Cỏ. Sau ngày 30.4.1975, miền Nam hoàn toàn giải phóng, tuyến đường sắt Thống Nhất được khẩn trương khôi phục nối liền thủ đô Hà Nội với thành phố Hồ Chí Minh.

Từ năm 1976, Ga Hàng Cỏ đổi tên thành Ga Hà Nội. Ngày 31.12.1976, sau nhiều năm mong đợi, chuyến xe lửa đầu tiên nối liền Hà Nội - Sài Gòn đã chuyển bánh. Cùng lúc, một đoàn xe lửa từ sân ga Sài Gòn chuyển bánh chạy ra Hà Nội. Ba ngày sau đó, sân ga Hà Nội lại đón đoàn xe lửa đưa bà con cô bác từ miền Nam, miền Trung ra thăm thủ đô, viếng lăng Bác.

Những phong trào, những khẩu hiệu "Qua sông không cầu, chạy tàu không ga", "Sống bám ga, bám tàu" của thời chiến được cán bộ công nhân viên nhà ga chuyển thành "Làm cho dân bớt kêu - cán bộ công nhân viên bớt khó khăn - Nhà nước bớt gánh nặng" và bây giờ đang là xây dựng "Nhà ga chính quy - văn hoá - an toàn", "Tổ chạy tàu thanh niên", "Cửa vé kiểu mẫu"... Hiện ga có 376 cán bộ công nhân viên, trong đó 189 nữ. Hàng ngày số cán bộ công nhân viên này đảm nhận đón và tiễn từ 12.000 - 15.000 lượt hành khách đi, đến ga.

Chúng tôi có mặt ở ga Hà Nội vào một buổi sáng trung tuần tháng 4.2008. Nhiều hành khách tại đây tâm sự đã "toại nguyện" với cách phục vụ hiện nay của nhà ga bởi các phương thức phục vụ đăng ký vé qua điện thoại, giao vé tận nhà, chuyên chở hành lý từ nhà đến ga.

Anh Nguyễn Văn Hải - hành khách đi Lào Cai đang xếp hàng lấy số thứ tự mua vé - cho biết hoàn toàn bất ngờ với cách làm này. Từ trước đến nay, mỗi khi cần anh Hải đều đăng ký qua điện thoại, nhưng lần này do công việc gấp nên trực tiếp đến mua vé tại ga.

Anh Hải cũng như những hành khách khác đều được hướng dẫn lấy số thứ tự theo đúng hướng mình định đi rồi chờ đến lượt mua vé theo đúng cửa quy định, tránh cảnh chen lấn trước đây. Có hành khách cũng lần đầu tiếp xúc với phương thức mới, thốt lên: "Càng ngày càng văn minh".

Kể từ khi bắt đầu đưa vào khai thác với quy mô không lớn, trải qua khoảng thời gian hơn 1 thế kỷ, nay ga Hà Nội đã trở thành đầu mối lớn nhất của đường sắt VN với nhiệm vụ chủ yếu là vận chuyển hành khách, hành lý trên tất cả các tuyến đường sắt trong nước và liên vận quốc tế. Bình quân hàng năm, số lượng hành khách đi tàu và doanh thu của ga chiếm tỉ trọng khoảng 1/5 doanh thu về vận tải của TCty Đường sắt VN và trên 1/2 doanh thu của Cty vận tải hành khách đường sắt Hà Nội.

Anh em nhân viên nhà ga còn "bật mí" thu nhập bình quân của họ năm 2000 là 1.062.000đ/tháng, năm 2007 lên tới 2.850.000đ/tháng.

Trao đổi với chúng tôi, ông Vũ Đình Rậu - Trưởng ga - cho biết, lãnh đạo Ga Hà Nội luôn xác định con người là yếu tố hàng đầu nên đã đầu tư chiều sâu cho việc xây dựng đội ngũ cán bộ công nhân viên, từ công tác giáo dục chính trị, tư tưởng đến đào tạo lại để trang bị kiến thức mới cho người lao động. Vì vậy, đội ngũ nhân viên nhà ga có 4 người trình độ thạc sĩ, 77 người trình độ đại học và cao đẳng. Ngoài ra, ga còn trích từ nguồn kinh doanh ngoài vận tải hàng trăm triệu đồng để giúp đỡ những cán bộ công nhân viên có hoàn cảnh khó khăn.

105 năm trôi qua. Đội ngũ nhân viên Ga Hà Nội ngày càng vững mạnh. Cái gạch nối giữa Ga Hàng Cỏ và Ga Hà Nội mang theo cả chiều dài lịch sử với những đóng góp không thể đong đếm của các thế hệ nhân viên nhà ga. Không ít người đã hy sinh, đã mất đi một phần thân thể vì sự an toàn của những chuyến tàu. Nhưng trên tất cả, mỗi một con người khi đứng vào hàng ngũ nhân viên của Ga Hà Nội đều có niềm tự hào được làm việc tại di tích lịch sử cách mạng.