Sáng 17.12, tại Hà Nội đã diễn ra cuộc gặp đặc biệt giữa Đại tướng Võ Nguyên Giáp và nhóm cựu binh Mỹ của Quỹ Cựu chiến binh Mỹ tại VN (VVAF) (ảnh) - những người đã can đảm mở đường trở lại VN năm 1981.
Bobby Muller - Chủ tịch VVAF - nói: "Tôi luôn mong được gặp Đại tướng. Trải qua chiến tranh, tôi đã rút ra được kinh nghiệm là rất cần tôn trọng những người phía bên kia chiến tuyến. Tôi vô cùng kính trọng người dân VN". John Terzano - Phó Chủ tịch VVAF, cũng là người tham gia đoàn cựu binh Mỹ năm 1981 - cũng bày tỏ: "Tôi rất tự hào được ngồi đây. Xin cảm ơn Đại tướng".
Những cái bắt tay, những nụ cười, sự khâm phục và thông cảm dành cho nhau đã nối gần lại khoảng cách của các đối thủ của gần 40 năm trước.
Đại tướng Võ Nguyên Giáp, sức khoẻ yếu nhiều ở tuổi 96, nhưng sự tinh tường của ông vẫn chưa bị tuổi già khuất phục. Ông nói: "Trước đây các bạn đến để gây chiến, bây giờ các bạn trở lại để kiến tạo hoà bình. Tôi vô cùng cảm ơn các bạn đã có những lời tốt đẹp với tôi, với gia đình, với đất nước, với người dân chúng tôi".
Đại tướng kể lại lần gặp cựu Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ McNamara - Bộ trưởng Quốc phòng của chiến tranh VN: "Ông ta hỏi tôi, ngài có phải vị tướng giỏi nhất ở VN không?
Tôi trả lời, người giỏi nhất chính là nhân dân VN, dân tộc VN. Ông ta lại hỏi: Tại sao VN có thể thắng Mỹ? Tôi nói, vì người Mỹ đã không hiểu VN - đất nước luôn mang theo tinh thần "Không có gì quý hơn độc lập tự do, Vì nước quên thân, vì dân quên mình".
Bobby Muller nói rằng, ông sẽ đem về Mỹ những lời tốt đẹp của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ông nói vui: "Chúng tôi - các cựu binh Mỹ - rất hài lòng được sống đến giờ để chứng kiến những thành tựu của quan hệ Mỹ - Việt, mà mới nhất là việc Quốc hội Mỹ vừa thông qua Quy chế Thương mại bình thường vĩnh viễn với VN".
Đại tướng Võ Nguyên Giáp - trong lời đề tặng cuốn sách của ông cho Bobby Muller - cũng viết: "Chúc ông khoẻ và quan hệ Việt - Mỹ ngày càng tốt đẹp".
Chắc chắn những thành tựu trong quan hệ Việt - Mỹ ngày nay sẽ khó khăn hơn nhiều, nếu không có sự dũng cảm của nhóm cựu binh mà Bobby Muller dẫn đầu. Chuyến đi tháng 12.1981 là mở đầu đầy khó khăn cho chặng đường bình thường hoá quan hệ vốn không bằng phẳng giữa hai nước. Khó khăn đến chính từ trong nước Mỹ - nơi vết thương chiến tranh VN đầy cay đắng vẫn đè nặng lên tâm hồn người dân Mỹ.
Bất chấp sự phản đối từ bên trong, nhóm cựu binh không từ bỏ mục đích của mình. Bobby Muller từng tham chiến ở Quảng Trị năm 1969, nơi ông đã bị thương đến cận kề cái chết, khiến ông - lúc đó mới 23 tuổi - phải ngồi xe lăn suốt đời. Muller đã đấu tranh giành sự sống của mình, đấu tranh đòi Chính phủ Mỹ chấm dứt cuộc chiến tranh ở VN.
Những quyết định can đảm "vượt qua chính mình" của Bobby Muller và các bạn ông thực sự đã "làm gương" để nhiều cựu binh Mỹ trở lại VN, nhiều người Mỹ đến VN tìm câu trả lời cho cuộc chiến. Bobby Muller là một trong những người đã sáng lập ra VVAF.
Hơn 10 năm mở văn phòng tại Hà Nội, VVAF đã có nhiều chương trình nhân đạo giúp giảm nhẹ hậu quả chiến tranh như rà phá bom mìn, các hoạt động hỗ trợ người khuyết tật, giúp đỡ nạn nhân dioxin, điều tra và rà phá vật liệu chưa nổ còn sót lại sau chiến tranh ở các tỉnh miền Trung VN.