Người người bóp nghẹt các dòng kênh

Trên bản đồ giao thông TPHCM có tên Kênh nước đen, nằm trên địa bàn Quận Bình Tân. Dưới chân cầu Trắng, màu nước vẫn tương đồng với tên con kênh và người dân được "khuyến mãi" thêm mùi hôi khó chịu. Nhưng thương hiệu "kênh nước đen" giờ đã được chuyển giao ra khắp thành phố: kênh Tân Hoá nước đen, kênh Đồng Đen nước đen, kênh Tham Lương nước đen, kênh Thị Nghè nước đen, … 

Dọc theo rạch Lò Gốm từ cầu rạch Ông Buông, dòng nước tuyền một màu đen, thi thoảng có đoạn rác nổi lềnh bềnh. Mặc dù, đoạn kênh rạch này mới hoàn thành dự án nạo vét cuối tháng 3 và được xây kè, dựng hàng rào thép vài năm nay. Đoạn kênh có sự góp mặt của ghe buôn bán trái cây là nơi nhiều rác nhất, người bán thường tiện tay thải xuống dòng kênh từ cùi dừa đến trái cây hỏng không bán được.

Nhà tạm thi nhau "ngoạm" lấy mặt kênh.

Ông Thới Văn Thôn, sống bên bờ rạch Lò Gốm từ năm 1965 nhớ lại: "Trước đây, đứng trên bờ nhìn thấy cả cá, sỏi đá dưới đáy, trẻ nhỏ còn ra bơi. Nhưng rồi dân cư kéo đến ngày một đông, hai bên bờ rạch chỗ nào cũng thấy nhà. Từ những năm 80, dòng kênh cứ ngày một bẩn hơn".

Ở kênh Tân Hoá gần đường Trịnh Đình Thảo, Phường Phú Trung, Quận Tân Phú có không ít cơ sở sản xuất chĩa ống xả nước thải xuống dòng kênh. Dòng nước lúc đen, lúc đỏ, khi thì bị sủi bọt trắng xóa bởi thứ nước thải chưa rõ nguồn gốc.

Lấn chiếm mặt kênh, rạch cũng là một nguyên nhân khiến các dòng kênh đang dần bị thu hẹp và rất có thể, sẽ biến mất khỏi bản đồ. Như kênh Tàu Hủ song song với đường Tùng Thiện Vương, trải dài từ chợ Xóm Củi đến bến Bình Đông. Hàng loạt "công trình kiến trúc tạm bợ" ngoạm lấy con kênh. Nhìn từ trên cầu Nguyễn Tri Phương, người ta thấy chi chít "nhà ổ chuột" đua nhau chen lấn, chiếm giữ mặt nước đen ngòm. "Nhà" được dựng trên các cọc gỗ cao trên 1m, lợp bằng vật liệu tôn, lưới sắt và phục vụ cho hoạt động sinh hoạt hằng ngày của gia đình như giặt giũ, nấu nướng. Mỗi khi nước rút, người ta lại được mục kích những vật chứng góp phần huỷ hoại dòng kênh. Từ chăn đệm, đồ gỗ hỏng đến hộp cơm, bao nilon,… tất cả đều được tống xuống kênh.

Sự vô cảm của con người đã chặn đứng dòng chảy của kênh rạch.

Không chỉ kênh, rạch thoát nước mới bị ô nhiễm, những dòng kênh thuỷ lợi cũng chịu chung số phận. Kênh thuỷ lợi gần KCN Lê Minh Xuân, huyện Bình Chánh là ví dụ điển hình. Hàng trăm DN hoạt động tại đây đã đầu độc kênh rạch trong khu vực hết năm này qua năm khác. Cuối năm 2007, người dân nơi đây đã phải kêu cứu vì hiện tượng cây cỏ lụi dần vì ô nhiễm nước. Người dân dùng nước từ kênh đưa vào ruộng là "đầu độc" cây trồng của mình.

Khó bắt quả tang

Trong buổi tham vấn ý kiến nhân dân về ô nhiễm ở KCN Lê Minh Xuân do Ban Kinh tế Ngân sách HĐND TP chủ trì cuối tuần trước, người dân nơi đây đã tỏ ra chán chường với việc họp lên họp xuống nhưng chẳng thấy chuyển biến gì cả. Ông Lê Văn Khanh, Giám đốc Ban quản lý KCN Lê Minh Xuân gãi đầu: "Kiểm tra bể chứa nước thải tại các DN cho thấy đạt tiêu chuẩn, nhưng không hiểu sao, ra đến bể chứa chung nồng độ ô nhiễm đều vượt quá mức cho phép đến mấy lần". Thậm chí, có DN không đấu nối vào hệ thống xử lý nước thải tập trung của KCN. Như vậy rõ ràng là vi phạm, không hiểu sao cơ quan quản lý vẫn chưa nghiêm khắc xử lý để xảy ra tình trạng ô nhiễm kéo dài.

Một trong những ống nước thải làm biến màu nước kênh Tân Hoá.

Rộng hơn, trên địa bàn huyện Bình Chánh, Phòng Tài nguyên môi trường kiểm tra về môi trường tại 181 doanh nghiệp, kết quả chỉ có vỏn vẹn 5 doanh nghiệp đáp ứng tiêu chuẩn về vệ sinh môi trường, chiếm tỉ lệ 2,7%. Nhưng phía địa phương vẫn không nắm rõ được trên địa bàn có bao nhiêu DN gây ô nhiễm môi trường và viện dẫn lý do: "Không bắt được quả tang để xử lý". Để kiểm tra các DN trong KCN, cần phải lên kế hoạch trước và thông báo cho phía DN rồi phối hợp với nhiều ban, ngành khác. Và kết quả của những cuộc kiểm tra hoành tráng như vậy thường là "phán quyết vô  tội" cho các doanh nghiệp.

Dư luận chưa hết xôn xao, phẫn nộ về cái chết của kênh Ba Bò lại chuyển sang vụ đầu độc sông Thị Vải. Lợi nhuận chảy vào túi một số người kinh doanh trên xác các dòng kênh, còn xã hội phải gánh lấy phần hậu quả. Có ai tính được, chúng ta phải tốn bao nhiêu tiền mới cứu được các dòng kênh?