Một Ý Tý ở độ cao trên 1.500 mét, thanh sạch và yên bình. Bước lên một mảnh nương bậc thang trên triền đồi, lúa đã trĩu hạt vàng óng dưới nắng. Những bà mẹ Mông địu con lên nương với câu hát chỉ vừa đủ nghe. Cái yên ả ở Ý Tý, cùng với hơi lạnh se se thật dễ chịu, như một thứ thần dược kỳ diệu gột rửa đi bao mệt mỏi sau một quãng đường chừng bảy mươi cây số nhưng phải mất đến năm giờ xe chạy.

Xã Ý Tý có vài thôn. Chợ xã nhỏ bé chỉ có vài sạp hàng và quán buôn bán. Người Hà Nhì sống, làm ruộng ở ngay dưới nguồn nước. Ấn tượng mạnh nhất là những ngôi nhà trình tường có độ dày sáu, bảy mươi phân, mái lợp cỏ tranh dày cả tấc, đủ chống chọi với giá rét cắt da cắt thịt. Thỉnh thoảng, một gương mặt trẻ con ló ra từ những ô cửa sổ của lớp học trong ngôi nhà trình tường, đầy tinh nghịch.

Bản người Hà Nhì có những phép tắc riêng mà các thầy cô giáo sống trong vùng không thể làm khác. Không thể đem bất cứ thịt động vật gì đã mổ rồi vào bản vì đồng bào sợ lây bệnh. Muốn ăn, các thầy cô giáo phải đợi đến khi dân bản có dịp mổ lợn, hoặc phải mua gà, ngan sống của người dân để thịt. Những phép tắc rất riêng ấy không khiến cho các thầy cô giáo người Kinh cảm thấy khó chịu. Bởi đồng bào trong bản cũng giúp họ rất nhiều.

Các thầy mách nước, muốn xin su su, bầu bí của đồng bào, cứ nói "cho một chút một chút một chút thôi à...", là thể nào cũng được nhiều gấp hai, ba lần. Tâm hồn người Hà Nhì trong sáng và chân thật. Những bé gái Hà Nhì đến lớp học mắt tròn đen còn ngơ ngác. Nghe tin Ý Tý bị lũ cô lập, nhưng tôi không nghĩ rằng, thiên tai có thể tàn phá những nét đẹp ngơ ngác, hồn nhiên của trẻ thơ Hà Nhì, hay khung cảnh trong trẻo, bình yên đến lịm người của đất trời Ý Tý.

Đến Ý Tý, để được giúp đỡ của người Hà Nhì hãy cứ nói "cho một chút một chút một chút thôi à...", là thể nào cũng được nhiều gấp hai gấp ba...