Qua vụ dịch này, chính quyền và cơ quan chức năng của tỉnh Đắc Nông mới nhận ra rằng, có quá nhiều lỗ hổng trong việc phòng, chống dịch bệnh ở vùng sâu, vùng xa.
Xã trắng y tế
Xã Quảng Hoà nằm cách trung tâm huyện Đắc Glong 130km, trong đó có 70km đường đất cắt qua rừng, bất cứ loại xe nào cũng phải đi hơn 4 giờ đồng hồ mới đến nơi. Âậy vậy mà, xã này lại không có trạm y tế, 100% số thôn cũng không có y tá thôn bản. Cả xã chỉ có một điều dưỡng viên trung học - anh Y Khôi HDơk - là cán bộ của Trạm Y tế xã Quảng Sơn (cách đó 50km) được tăng cường vào. Nhưng Y Khôi HDơk có mặt cũng chỉ để ... giữ nhà (một căn phòng mượn tạm của Trường Mầm non xã Quảng Hoà), vì anh không có dụng cụ y tế, không có viên thuốc nào trong tay.
Đầu tháng 4, một số bà con bị tiêu chảy được người nhà đưa đến trạm nhưng trạm không có thuốc, sau đó không ai đến nữa. Một số ít bệnh nhân phải vượt sông Krông Nô về Bệnh viện Đa khoa huyện Lắc (tỉnh Đắc Lắc), số khác về huyện Đắc Glong hoặc ra thị xã tỉnh lỵ (cách đó hơn 100km) để điều trị. Còn lại, đại đa số bà con đều tìm cách tự chữa bệnh theo phong tục cổ truyền. Vì vậy, dịch bệnh đã bùng phát 2 tuần mà ngành y tế huyện, tỉnh vẫn không hay biết gì.
Ngày 11.4, ông Giàng Seo Vừ (ở thôn 6) bị đau bụng, tiêu chảy liên tục rồi chết. Ngày 13.4, cháu Dương Thị Sánh, con ông Dương Văn Páo cũng bị chết trong khi ông Páo được vợ đưa đi cấp cứu trên huyện. Sau 2 vụ chết người bất thường, lãnh đạo thôn 6 mới báo lên xã, rồi xã mới báo lên huyện. Bác sĩ Đoàn Văn Lựu - Giám đốc Trung tâm Y tế dự phòng Đắc Glong - khẳng định: "Mãi đến 6 giờ 45 phút ngày 16.4, đúng 2 tuần sau khi có dịch, chúng tôi mới nhận được thông tin qua điện thoại.
Ngay lập tức, chúng tôi đã kiểm tra, phát hiện có dịch và báo ngay về Trung tâm Y tế dự phòng tỉnh. Lúc đó, công tác điều trị tại chỗ, khoanh vùng dập dịch, vệ sinh môi trường ... mới được triển khai". Tính đến 1.5, toàn xã có 106 trường hợp mắc tiêu chảy (2 trường hợp mới nhất mắc bệnh ngày 1.5), trong đó có nhiều trường hợp sau khi được điều trị khỏi lại tái mắc. Đáng chú ý là có đến 80% số bệnh nhân tập trung tại thôn 6.
Điều kiện vệ sinh... quá kinh hoàng
Theo ông Hà Văn Hùng - Phó Giám đốc Sở Y tế Đắc Nông, hiện chưa có kết quả xét nghiệm bệnh phẩm của Viện Vệ sinh dịch tễ Tây Nguyên nên chưa thể xác định đây là bệnh gì. Song, qua các xét nghiệm ban đầu do y tế địa phương thực hiện thì không thấy có dấu hiệu của bệnh tiêu chảy cấp, mà có thể là tiêu chảy thông thường nhưng diễn biến phức tạp, nghiêm trọng.
Về nguyên nhân, nghi can số một là tình trạng thiếu nước và ô nhiễm môi trường. Hai bệnh nhân tử vong đều có chuồng gà và chuồng heo chung vách với nhà ở, đều đi vệ sinh ... tuỳ nghi, lấy nước sinh hoạt từ những cái hố nhỏ trước nhà. Không riêng 2 hộ này, Quảng Hoà có 5 thôn bị tiêu chảy thì cả 5 thôn đều không có hộ nào có nhà vệ sinh đảm bảo. Trong mỗi thôn đều có nhiều ao hồ nhỏ tù đọng, nước đặc quánh, xì bọt. Mặt khác, nhà dân ở rất dày, không theo hàng lối, nhà nọ chính là bãi rác của nhà kia...