"Nói kiềm chế lạm phát là mục tiêu ưu tiên hàng đầu, có nghĩa là không chạy theo chỉ tiêu tăng trưởng đã đặt ra từ cuối năm 2007". Chống lạm phát là việc Nhà nước phải làm và có thể làm; tăng trưởng chủ yếu là việc của các doanh nghiệp và của nhân dân.

Không bám chặt lấy chỉ tiêu tăng trưởng và tập trung vào việc của chính mình là một sự thay đổi tư duy rất quan trọng, một dấu hiệu đáng mừng rằng các nhà lãnh đạo cấp cao đã bước đầu lắng nghe những ý kiến khác, đã dũng cảm thay đổi chứng kiến của mình trong một thời gian ngắn. Bài này sẽ bàn về khía cạnh nhập siêu đã được đề cập sơ trong bài trước.

Nhập siêu ngày càng gia tăng là dấu hiệu đáng lo ngại. Người ta luôn lý giải rằng trong một nền kinh tế đang phát triển như ở nước ta thì việc nhập siêu (thiết bị máy móc) là bình thường để tạo ra khả năng xuất khẩu trong tương lai. Việc nhập siêu kéo dài liên tục suốt 17 năm từ 1990 đến 2007 (trừ năm 1992 xuất siêu 39,9 triệu USD) và ngày càng gia tăng cho thấy lý giải đó không thể đứng vững. Số liệu của Tổng cục Thống kê cho chúng ta bức tranh xuất siêu (nhập siêu nếu âm) của khu vực trong nước và đầu tư nước ngoài (FDI) như sau (tính bằng tỉ USD): (Xin xem bảng)

Năm	1995	1996	1997	1998	1999	2000	2001	2002	2003	2004	2005	2006	2007
Nội địa	-2,71	-4,00	-2,42	-2,69	-1,50	-3,61	-3,00	-4,21	-6,45	-8,89	-9,23	-11,89	-20,30
FDI	0,005	0,112	0,017	0,547	1,300	2,458	1,813	1,168	1,346	3,401	4,914	6,525	6,200
Tổng	-2,71	-3,9	-2,4	-2,14	-0,20	-1,46	-1,81	-2,83	-5,10	-5,49	-4,32	-5,37	14,1

Từ 2001 đến 2007 nhập siêu đã tăng gần 12 lần, vượt xa mức tăng GDP trong cùng kỳ là một dấu hiệu bất bình thường gây bất ổn vĩ mô trong cán cân thương mại. Suốt hơn 15 năm qua các doanh nhiệp nội địa liên tục nhập siêu với mức độ ngày càng tăng, trong khi đó từ 1995 đến nay khu vực đầu tư nước ngoài (FDI) liên tục xuất siêu cho thấy tầm quan trọng của khu vực FDI và sự yếu kém của khu vực trong nước.

Rất cần xem xét lại cơ cấu sản xuất của khu vực trong nước và cần những khuyến khích để khu vực doanh nghiệp nội địa, nhất là các doanh nghiệp quốc doanh cải thiện tình hình. Không có số liệu xuất nhập khẩu của các doanh nghiệp trong nước phân theo doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân, nhưng rất có thể là phần nhập siêu chủ yếu từ các doanh nghiệp nhà nước.

Từ công thức GDP = tổng đầu tư và tiêu dùng nội địa + xuất khẩu ròng, cho thấy chúng ta đã đầu tư và tiêu dùng hơn mức chúng ta làm ra khá nhiều và việc này đã kéo dài nhiều năm. Tính theo giá thực tế năm 2007 mức đầu tư và tiêu dùng của khu vực trong nước vượt giá trị mới do nó tạo ra khoảng 45%!  Chính vì thế những lý giải coi hiện tượng nhập siêu là bình thường là lý giải không thể chấp nhận được và mang tính "bao biện".

Trong bài viết quan trọng của mình Thủ tướng đã lên tiếng một cách dứt khoát để "cải cách mạnh thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động xuất khẩu để giảm chi phí cho doanh nghiệp, góp phần nâng cao khả năng cạnh tranh của hàng xuất khẩu Việt Nam đi đôi với việc áp dụng các hàng rào kỹ thuật và các biện pháp khác phù hợp với các cam kết quốc tế của nước ta để giảm nhập siêu, kể cả việc tăng thuế nhập khẩu những mặt hàng không thiết yếu".

Nhận rõ vấn đề, thoát khỏi được những lý giải mang tính "bao biện" trong nhiều năm là rất quan trọng. Chủ trương lấy lại cân đối vĩ mô trong thương mại là một dấu hiệu đáng hoan nghênh của Chính phủ. Tất nhiên việc tăng thuế nhập khẩu những mặt hàng không thiết yếu (như tăng thuế nhập khẩu ôtô mà lại quên tăng thuế nhập khẩu linh kiện ôtô vừa qua bị các chuyên gia phê phán và mới được Thủ tướng hiệu chỉnh lại, cũng như tăng thuế các hàng xa xỉ) sẽ làm cho một số người không hài lòng vì đụng đến công việc làm ăn của họ. Chắc họ sẽ lên tiếng kêu ca.

Các chính sách ổn định kinh tế vĩ mô như siết chặt tiền tệ, cắt giảm chi tiêu và đầu tư công cũng sẽ ảnh hưởng đến một số người và họ sẽ ta thán. Không nên nản lòng vì sự kêu ca đó, càng không được cho phép các nhóm lợi ích gây áp lực để trì hoãn các giải pháp ổn định kinh tế vĩ mô mà Thủ tướng vừa nêu ra một cách đúng đắn. Hy vọng những biện pháp kiên quyết của Chính phủ sẽ được ủng hộ và thi hành một cách nhất quán.