Đó là vấn đề được các nhà khoa học - đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, Hiệp hội Thép VN cùng các doanh nghiệp (DN) phá dỡ tàu cũ tranh luận căng thẳng tại buổi toạ đàm "Nhập khẩu, phá dỡ tàu cũ và vấn đề môi trường" do Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật VN tổ chức ngày 26.9 tại Hà Nội.
Lại ham rẻ!
Ông Nguyễn Tiến Nghi - Phó Chủ tịch Hiệp hội Thép VN - cho rằng: Ngành công nghiệp luyện cán thép của VN còn rất non trẻ, khả năng khai thác quặng sắt cung cấp cho nhu cầu phải từ năm 2010 mới có thể thực hiện được. Hầu hết phôi thép phục vụ nhu cầu trong nước vẫn phải nhập khẩu (NK), công nghệ luyện thép ở VN chủ yếu vẫn phải sử dụng thép phế và khả năng thu gom nguồn thép phế trong nước hiện chỉ đáp ứng khoảng 75-80%, còn lại phải NK.
Trong tương lai, phát triển ngành thép đến năm 2010 có được sản lượng từ 6,3 - 6,5 triệu tấn thì nhu cầu thép phế cung cấp cho ngành luyện thép là rất lớn. Và nguồn thép phế từ phá dỡ tàu cũ cung cấp cho ngành luyện thép là khả thi và có hiệu quả.
Cũng vấn đề này, ông Nguyễn Văn Quý - GĐ Cty TNHH Quý Hải - cho rằng: Phá dỡ tàu cũ sẽ thu được một nguồn thép phế chiếm tới 95-98% trọng lượng con tàu. Giá thành phôi thép được luyện từ vỏ tàu cũ rẻ hơn phôi thép NK tới 200USD/tấn, sẽ tăng khả năng cạnh tranh của ngành công nghiệp thép VN. Ngoài ra, các DN phá dỡ tàu cũ còn tạo ra việc làm cho hàng chục nghìn lao động, đóng góp ngân sách...; còn các chất thải (khoảng từ 2-5%) khi phá dỡ tàu là sàn bêtông, nhựa, amiăng, dầu thải... là không đáng kể và không nên nhìn vào những chất thải này mà cấm NK tàu cũ về phá dỡ, gây thiệt hại cho DN và nền kinh tế.
Đã có chuyện "lách luật"
Đó là ý kiến của tiến sĩ Trần Hồng Hà - Cục trưởng Cục Bảo vệ môi trường. Theo ông Hà, Luật Môi trường từ năm 1993 cho đến Luật Môi trường sửa đổi năm 2005 đều thống nhất quan điểm không cho phép NK tàu cũ về tháo dỡ tại VN. Nhưng vì sao việc NK tàu cũ lại được cho phép trong Nghị định 49/2006/NĐ-CP (ra ngày 18.5.2006) thì quả khó hiểu. Đáng nói là khi nghị định này vừa ban hành, hàng loạt DN đã ký ngay hợp đồng với nước ngoài để mua về hàng chục chiếc tàu cũ, đẩy các cơ quan chức năng vào "sự đã rồi", bởi khi Luật Môi trường có hiệu lực, việc NK tàu cũ không thể thực hiện được nữa.
Theo tiến sĩ Đào Viết Tác - Hội Bảo vệ thiên nhiên và môi trường Hải Phòng - cho biết: Các chất thải phát sinh trong quá trình phá dỡ tàu cũ không được xử lý mà đem đổ chung vào bãi rác của thành phố, các cơ sở phá dỡ tàu cũ hiện không có biện pháp xử lý khắc phục ô nhiễm môi trường do họ gây ra.
Theo ông Hồ Uy Liêm - Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật VN: Cần phải điều tra việc NK tàu cũ về phá dỡ đã và đang tác động như thế nào tới môi trường, xử lý chất thải ra sao... để cân nhắc việc quyết định có cho phép hay không cho phép NK tàu cũ để lấy thép phế liệu. Bài toán kinh tế và môi trường cần được cân nhắc kỹ. Không để vì yêu cầu phát triển kinh tế mà chúng ta chấp nhận biến VN trở thành bãi rác của thế giới.