2. Các giá trị văn hoá trung tính của toàn cầu hoá mà không phù hợp với các đặc điểm của bản sắc văn hoá VN, nhìn chung đều bị chối bỏ; tất nhiên trong những giá trị đó không loại trừ có một số yếu tố len lỏi vào tầng ngoài của văn hoá VN – những hiện tượng chạy theo chủ nghĩa kinh tế, lối sống tiêu thụ, tư tưởng kỷ trị, sùng ngoại, đua đòi…

3. Các giá trị có tính áp đặt bằng chính trị của toàn cầu hoá không bao giờ có thể thâm nhập được vào văn hoá VN. Những cuộc chiến tranh xâm lược, những âm mưu thôn tính VN đều bị thất bại trước sức mạnh văn hoá VN với tinh thần yêu nước và ý chí độc lập, tự do. Hệ tư tưởng tư sản, sản phẩm của sức mạnh kinh tế – quân sự đã từ lâu bị văn hoá VN đánh bại bởi lý tưởng nhân văn và tiến bộ, khi nó được trang bị chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh.

4. Toàn cầu hoá kinh tế với phương thức chuyển tải giá trị hết sức hấp dẫn và sâu rộng do tính trực tiếp của nó thực sự là đòn tấn công lợi hại của chiến lược toàn cầu hoá chính trị – xã hội – văn hoá. Thông qua hợp tác kinh tế, chuyển giao công nghệ và các quy trình sản xuất, kinh doanh…, sự thấm dần của nhiều hệ giá trị đã ảnh hưởng mạnh tới các chuẩn mực xã hội, đạo đức, thẩm mỹ và văn hoá, có thể làm biến dạng sắc thái văn hoá dân tộc.

5. Giao lưu văn hoá là một hình thức và phương tiện lợi hại của chiến lược toàn cầu hoá bởi các giá trị áp đặt. Bản thân các giá trị văn hoá, khoa học, nghệ thuật chân chính của mỗi dân tộc cũng như của cả loài người là những giá trị trung tính. Vấn đề là sự lợi dụng các giá trị đó vào thực hiện các ý đồ chính trị – xã hội – văn hoá. Văn hoá là lĩnh vực vô cùng rộng lớn, liên quan và tác động mạnh mẽ tới mọi mặt đời sống xã hội: phong tục tập quán, lối sống, tôn giáo, đạo đức, thẩm mỹ, pháp quyền… nơi thể hiện sâu sắc tâm lý, tình cảm, tư tưởng con người. Thông qua toàn cầu hoá, các yếu tố xấu của chiến lược đồng hoá và thôn tính văn hoá sẽ dễ có thể từng bước biến một số giá trị văn hoá dân tộc ta thành phản văn hoá.

6. Thông qua toàn cầu hoá, các giá trị nghệ thuật nhân loại góp phần đắc lực vào việc làm phong phú, hiện đại hoá và tiên tiến hoá văn hoá nghệ thuật nói riêng, văn hoá dân tộc VN nói chung. Nhưng cũng chính các loại hình nghệ thuật đang là công cụ lợi hại mà các loại giá trị áp đặt lợi dụng để biến giá trị thành phản giá trị, thực hiện ý đồ làm mờ nhạt bản sắc văn hoá VN. Sự cách tân, hiện đại hoá và tiên tiến hoá là khác xa với cái lai căng. Sự đổi mới nghệ thuật khác xa với sự thay thế các yếu tố, các phẩm chất, các nét độc đáo của nghệ thuật dân tộc. Có thể khẳng định rằng, một bộ phận công chúng nghệ thuật VN hiện nay đang có những biểu hiện xa lạ với bản sắc văn hoá truyền thống.

Bản lĩnh trong hội nhập

Nói toàn cầu hoá là sự quốc tế hoá toàn diện các mặt đời sống xã hội, không có nghĩa là cả loài người sẽ tiến tới một xã hội đồng nhất về kinh tế, chính trị, văn hoá v.v… Toàn cầu hoá với nghĩa lành mạnh như là tất yếu lịch sử, làm cho con người ngày càng xích lại gần nhau bởi những giá trị phổ quát, đồng thời tạo điều kiện cho mỗi dân tộc phát huy những nét độc đáo ngày càng sâu sắc; giống như thế giới luôn tồn tại trong sự thống nhất chung của tất cả những cái riêng.

Mâu thuẫn giữa toàn cầu hoá và bản sắc văn hoá dân tộc nằm trong mối quan hệ chung – riêng đó. Toàn cầu hoá đang một mặt sản sinh ra các giá trị hiện đại, tạo điều kiện cho sự phát triển của mỗi nền văn hoá; mặt khác nó tạo ra những thách thức lớn đối với bản sắc văn hoá dân tộc trong sự đấu tranh vì sự phát triển và tiến bộ.

Để phát triển đất nước, xây dựng thành công nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, Đảng và Nhà nước ta đã thực hiện sự nghiệp đổi mới, hòa vào xu thế phát triển chung của thời đại, mở cửa, hội nhập, đổi mới sẽ đạt được mục tiêu phát triển trên cơ sở những nguyên tắc nhất định:

– Mở cửa, hội nhập là nhằm tiếp thu tối đa các giá trị văn minh, giá trị văn hoá thế giới, đồng thời phải bảo toàn bản sắc văn hoá dân tộc. Cho và nhận chính là sự tác động biện chứng giữa các yếu tố nội sinh và ngoại lực để tạo ra quá trình phát triển.

– Để tiếp thu sức mạnh bên ngoài mà vẫn giữ vững bản sắc văn hoá dân tộc trong hội nhập, các yếu tố nội sinh phải đóng vai trò chủ thể – lực lượng quyết định việc định hướng các mối quan hệ bên trong với các yếu tố bên ngoài; quyết định việc lựa chọn và tiếp thu các yếu tố bên ngoài, các yếu tố bên ngoài phải trở thành tố chất kích thích sự tiến hoá và phát triển của các yếu tố bên trong. – Hội nhập trên cơ sở lựa chọn tối ưu, làm sao tích hợp được nhiều tinh hoa đặc sắc của nhiều nền văn hoá thế giới phù hợp với đặc điểm và điều kiện dân tộc. Nếu nhân danh trao đổi và học tập mà tiếp nhận một cách vô điều kiện thì rốt cuộc sẽ làm mất gốc văn hoá.

– Tư thế chủ động của hội nhập là điều kiện của việc xử lý đúng mối quan hệ bên trong – bên ngoài. Chủ thể tiếp nhận phải có đủ trình độ và bản lĩnh, tự tin trong đối thoại, đối tác; lấy văn hoá của mình làm gốc, lấy tiêu chuẩn văn hoá dân tộc làm bộ lọc, tiếp thu các giá trị văn hoá hiện đại thế giới.

– Đối thoại, đối tác là bình đẳng và tự do trên nguyên tắc giữ vững chủ quyền quốc gia dân tộc, không chấp nhận thứ giá trị áp đặt theo kiểu toàn cầu hoá các giá trị nước lớn. Loại bỏ những yếu tố văn hoá bên ngoài, không phù hợp với văn hoá VN và vì sự tiến bộ của con người VN.

– Tiếp thu tối đa tinh hoa văn hoá tiên tiến, hiện đại và đặc sắc của các nước, nhưng không bắt chước một cách thô thiển, máy móc mà linh hoạt, cải biến chúng thành các giá trị văn hoá mới VN; sắp xếp lại thang giá trị cho phù hợp, tạo ra các hình thức mới để biểu đạt sâu sắc nội dung và sắc thái giá trị văn hoá VN, tạo thế và lực để phát triển.

– Hội nhập theo xu thế toàn cầu hoá trên cơ sở tự khẳng định mình; không đồng nhất các giá trị và chuẩn mực văn hoá dân tộc với mọi nền văn hoá khác. {Xu hướng toàn cầu hoá có thể gây phương hại tới tính sáng tạo và tính đa văn hoá của thế giới, tạo ra sự đồng nhất nghèo nàn về văn hoá} (Hội nghị về văn hoá của UNESCO tại Stockholm Thụy Điển, tháng 4.1998). Nguyên tắc hội nhập của chúng ta là nhằm làm phong phú và hiện đại thêm, đậm đà và bền vững thêm bản sắc văn hoá chứ không làm cho văn hoá bị mờ nhạt, bị hoà tan!