Không có lốc

Chiều 16.7, một ngày sau vụ sập cẩu kinh hoàng làm 7 người chết, 1 người bị thương, hiện trường vụ tai nạn vẫn còn ngổn ngang. Cả một chiếc cần cao hơn 50m của chiếc cẩu bánh xích chúi đầu xuống đống sắt vụn. Trên thanh giằng thép của dàn cẩu bị đổ có 7 bát hương vẫn còn nghi ngút khói. Một công nhân (giấu tên) nói: "Tôi đang làm ở dưới bỗng nghe rầm, cẩu đổ sập xuống trong chớp mắt. Sau đó tôi thấy 8 người được đưa ra, có người bị nạn vẫn còn đai an toàn móc vào thanh sắt. May mà cẩu không rơi trúng mấy người làm dưới đất chứ không thì còn nhiều người nữa thiệt mạng".

Cẩu bị gãy là loại cẩu chuyên dùng để chuyển container từ tàu thủy lên cảng, có công suất thiết kế 40 container/giờ, tầm với 36m, có thể nâng hàng trọng tải 40 tấn. Giá cẩu là 2 triệu USD/chiếc. Giá cẩu mới có tính năng tương tự là khoảng 6,5 triệu USD/chiếc.

Một chị bán nước gần đó kể: ở cảng hầu như lúc nào cũng có gió, nhưng không biết ở trên cao thế nào, chứ ở dưới đất gió không mạnh. Ngay tại hiện trường, chúng tôi gặp ông Nguyễn Hữu Thanh, Tổng giám đốc Công ty Lilama 69-2, đơn vị đảm trách việc lắp đặt dàn cẩu (8 công nhân bị tai nạn đều là người của công ty).

Ông Thanh nói: "Ở vùng này thường có gió lốc bất ngờ, năm 2006 cũng có hai cẩu bị lốc đánh sập. Có thể chiều hôm qua đã có một cơn gió lốc bất ngờ khiến cẩu bị đổ". Chính ông Thanh cũng nói rằng trên đỉnh cẩu bánh xích (cẩu dùng để nâng thanh ngang, hay còn gọi là vai bò, nặng 28 tấn đặt vào hai trụ) có thiết bị đo gió, nếu gió lên quá tốc độ 6m/giây sẽ không được phép làm việc, "tuy nhiên, có thể là do gió lốc đến quá bất ngờ nên công nhân lái cẩu không biết", ông Thanh nói.

Chúng tôi đã tìm đến Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn tỉnh Quảng Ninh. Ông Nguyễn Tuấn Hưng, Giám đốc trung tâm cho biết, cả ngày 15.7, khu vực cảng Cái Lân không có mưa, thời tiết bình thường, gió Nam chỉ có tốc độ 2m/giây. Ông Hưng chỉ vào màn hình máy tính có ảnh rada (quét 5 phút/lần) khẳng định: "Với những số liệu quan trắc, tôi khẳng định lúc 1 giờ 30 phút ngày 15.7, tại cảng Cái Lân không có gió lốc".

Nếu không có gió lốc thì nguyên nhân từ đâu? Một chuyên gia trong lĩnh vực cẩu, làm việc ở cảng Cái Lân phân tích: "Việc kết luận nguyên nhân sẽ do cơ quan chức năng, nhưng với những gì còn lại tại hiện trường, nguyên nhân có thể do chủ quan. Khi nâng vai bò nặng 28 tấn lên đặt vào hai trụ, người ta dùng hai cẩu loại hơn 100 tấn/cẩu để nâng vai bò này lên. Tuy nhiên, khi đã bắt ốc vít vào rồi, đáng ra họ vẫn phải giữ hai cẩu để nâng sức nặng của vai bò, sau đó gia cố, bắt chặt cố định vai bò vào trụ rồi mới thả cẩu. Hoặc họ có thể bỏ một cẩu ra (cẩu màu xanh vẫn đứng nguyên - PV) nhưng phải móc dây cáp vào hai đầu vai bò để giữ cho vai bò này cân bằng. Tuy nhiên, qua hiện trường nhìn thấy, cẩu màu đỏ bị kéo đổ quặt xuống, có thể suy đoán là họ đã chủ quan, chỉ móc cẩu vào một đầu vai bò, khi đầu kia bị trượt khỏi trụ, xô xuống, đã kéo đổ cả thanh cẩu bánh xích lẫn trụ đỡ, và tai họa đã xảy ra".

Cẩu cũ vẫn an toàn?

Ông Vũ Khắc Từ, Chủ tịch hội đồng thành viên, Tổng giám đốc cảng Cái Lân cho biết: "Giàn cẩu bị đổ được mua từ cảng Sekou, Quảng Đông, Trung Quốc. Cẩu do Đức sản xuất, lắp đặt vận hành tại Trung Quốc từ năm 1992, cho đến đầu năm 2008, trước khi tháo rời, giàn cẩu này vẫn đang vận hành tốt. Phía cảng Cái Lân đã hợp đồng với Công ty cổ phần thiết bị nâng hạ Falcon, thuộc Tổng công ty hàng hải Việt Nam, theo đó phía Falcon đảm trách toàn bộ việc nhận cẩu từ Trung Quốc, vận chuyển về Việt Nam, và lắp đặt sau đó bàn giao cho chúng tôi theo dạng chìa khóa trao tay. Phía Falcon đã thuê Công ty lắp máy Lilama 69-2 phụ trách phần lắp đặt thiết bị".

Đáng chú ý, so với cẩu hoạt động ở Trung Quốc, khi về cảng Cái Lân, cẩu đã được hoán cải, thay đổi khoảng cách giữa hai trụ từ 30m xuống còn 20m. Ông Từ khẳng định việc hoán cải hoàn toàn không gây ảnh hưởng đến chất lượng và độ an toàn; quá trình thiết kế, thi công đều được cơ quan đăng kiểm Việt Nam phê duyệt và giám sát. Cũng theo ông Từ, với tiến độ ghi trong hợp đồng, đáng ra hai giàn cẩu này đã hoàn thành từ tháng 2.2008 nhưng phía Falcon đã chậm tiến độ, dự kiến phải đến tháng 8.2008 một giàn mới hoàn thành và đưa vào sử dụng. Giàn cẩu bị gãy có thể phải đến đầu 2009 mới xong.

Trước câu hỏi tại sao lại mua cẩu đã 16 năm tuổi, ông Từ cho biết, tuổi thọ của cẩu container thường từ 30-40 năm nên việc mua cẩu 16 năm tuổi "là bình thường". Ông Từ dẫn chứng một cẩu ở cảng Sài Gòn sản xuất từ năm 1982, còn một cẩu ở cảng Đà Nẵng sản xuất năm 1986, đến giờ cả hai cẩu vẫn đang vận hành.

Được biết, Công an tỉnh Quảng Ninh và Bộ Công an đã vào cuộc điều tra sự cố này.